Hide Articles List

8 articles on this Page

Byd y Bardd a'r Uenor.

News
Cite
Share

Byd y Bardd a'r Uenor. GAN FERA. "Cymru Qetwyddog." Y mae yng nghyfrol gyntaf "Homi-. liau" Emrys Ap Iwan bregeth ar "Gymru Gehvyddog," ac y mae ef yn y bregeth hcnno yn derbyn syniad y Sais am danom, er na ddug un rheswm ymlaen i bro6'r cyhuddiad. Dichon y dywed rhai na all y cyhuddiad fed yn un disail gan led g';vla,dgar\\T mor bybyr a chywir ag Emrys ap Iwan, ac un mor annhueddol i gredu'r Sais, yn ei dderbyu. Cy'Ll traethu fy marn fy bun yr wyi' am ddyfynnu dwy frawddeg neu dair o'r bregetb. v cyfeirir ati. Ebr ef :— "Nid y\v fed barnwyr Seisuig, a Saeson eraiil yn ein cyhuddo o fod yn fwy celv/yddog ac yn fwy aniwair na chenhedloedd eraili, ddim ynddo'i hun yn proiTn bod feHy; ond y mae eu bod yn ein cyhuddo ar hyd y Mynyddoedd e'r ddau bechod hyn yn bytrach na rhyw bechod arall yn pron mat y rhain yw'r pechodau mwyaf nodedig yn ein plith ac y mae yn debyg nad oe3 un C'ymro a fu yn telthio faidd wadu cym- maint a hynny. Pa nior chwannog bynnag a fo'r cyfryw un i ddyrchafu ei genedl ei hun, fe gollai ymdcliricd pob dyn diragfarn pe taerai fed y Lymry mor eirwir a'?.' Saeson, mor ddtwair a'r Gwvddyl, mor oncst a'r EHmyn, mor sobr a'r Ffreinc, ac mor foneddig- aidd a.'r Spaeniaid." Chwi v/elwch fod Emrys Ap !wan yn cymryd yn ganiataol rod y cyhudd- iad hwn a ddygir 1'n herbyn yn wir i gyd; mwy na hynny, dywed y byddai i'r sawl a "daerai fed y Cymry mor eirwir a'r Saeson" "golli ymddiried pob dyn diragfarn." Sut bynnag, yr wyf i yn dal ,bod y "Cymry rnor eir- wir a/r Sa.eson/' a draen yng nghap y "dyn diragfarn. Fe'n galwyd yn "genedl gehvyddog" gan fwy nag un "barnwr Seisnig," ac yr oedd hi gynt yn .arfer i'n galw felly. Yn awr, ar ba sail y'n cyhuddid ? Yr unig fodd i bron'r p'vnc yn ddigamsyn- i lot yw gydag ystadegau IIysoedd barn. Barnwyr y IIysoedd hynny yw ein cy- huddwyr pennaf; a thailu'r cyhuddiad yn ol i'w hwynebau a wnawn i. Faint o Gymry a gollfern.ir am dyngu anud- on Dyna'r maen prawf. Yr wyf yn mentro dywedyd y collfernir y deg cymaint o'r Saeson eu hunain, yn ol yr herwydd. A chan fod pethau pen- dant, ansyiladwy, fel ffigyrau yn profi Itod y Saeson yn ddengwaith, mwy celwyddog na ni, rhaid son am I'ywbeih mwy amwys na fBgyrau. Ni fedr y Saeson mo ddal eu corner gan iigyrau, ac felly fe'u diystyrant gan siarad' yn gyffredinol ac amhenodol. Ac y mae'n chwith adrodd i Emrys ap Iwan wneuthur yr un modd. "Ac y mae'n debyg, ebr ef, "nad I oes un Cymro a fu yn teithio tippyn, hefo'i lygaid o'i glustiau yn agored, a. faidd wadu cymmaint a hynny." Hynny yw, Na Sonier am Ystadegau I and burner barn bersonol aA, ol "teithio tippyn." Taeru noeth fyddai Ii canlyniad dilyn y cyngor hwnnw. Dy- wedai un iddo gyfarfod a llawer o Gymry celwyddog iawn; dywedwn in- Mau imi gyfarfod a lliaws mawr o Saeson dychrynllyd o gelwyddog, a dacw hi'n daeru gwyllt. Y gwir y\v, Rid pechod nodweddiadol o un genedi yn unig yw -dywedyd celwydd: pechod pared dosbarth o gymdeithas, yn I kytrach na ehenedl gyfan, ydyw. Mae l ambell ddosbarth o bobi yn ddiarhebol ¡ am y pechod hwn; a gall dyn a fo wedi "teithio tippyn" fod wedi ym-t droi ymysg dosbarth chwannog i'r t pechod hwnnw mewn un wlad ac ymysg < dosbarth arall mewn gwlad araB. Er I enghraint, nid ymysg yr un dosbarth o bobi yr ymdroai Emrys ap Iwan ei hun I ar y cyfandir ag adref yng Nghymru, ac nid yr uA ychwaith natur ei gyfathr- ach a hwy. Ni ellir pron'r pwne ar dir cyffredinol opiniwn noeth, canys ymhob pen mae opiniwn. Dychweler, ynteu, at yr ystadegau, a gadawer i: mi ddywedyd bod y Cymry, ar sail gadarn fRgyrau, yn ddengwaith fwy! geirwir na'r Saeson. "A pha. farn y; barnoch y'ch bernir." Dywed Emrys ap Iwan fod "pob cen- edi gaetb yn chwannocach i ddywedyd; celwydd na chenedl rydd ac annibyn-. el," a'l bod felly am, inai llwfr hi. Gosodiad seiliedig ar opiniwn yn hytrach nag ar ffeithiau yw hwn eto. I' I'm bryd t, pechod natunol cenedl lywodraethol yw dywedyd celwydd. NteUit' Llywodraethuln Eirwir ond odeliar gariad yn unig; ac nid oes genedl ay wyneb y ddaear lieddy-Nv yn llywodraethu ei deiliaid oddiar gariad yn unig. Yn naear celwydd yn unig y geill diplomyddiaeth dyfu a dwyn ffrwyth, a ffrwyth yw hwnnw nad yw byth yn iachau'r cenhedioedd. Rhin- wedd mewn gwleidydd yw dy\vedyd Celwydd—mewn gYt'erinwr o Gyjmru yn unig y mae'n bechpd. Pwy a i'esur, hyd yn oed wrth y peth a cl wir gan serofyddion yn "nynyddoedd goIeuni," gelwyddau'r Saeson wrth geisio cadw eu hymerodraeth wrth eI giIydd 1 Ac etc, y mae'r Saeson eu hunain yn i methu a pheri i genedl gaeth fel y Gwyddyl ddywedyd celwydd yn eis- i teddfa'r rheithwyr. Nage, yn sicr I d<iigon, nid pechod pared cenedl gaeth mo .ddywedyd celwydd. Rl (,elder i gi enw drwg ac fe lyn I wrtho. "Ai ci yw dy was?" ebe'r Cymro wrth y Sais. "Ie," ebr yntau, l(ac un cclwyddog hefyd." Ond y Sais a roes yr enw hwn arnom i gych- wyn; ac yr wyf i yn awgrymu mat rhoi benthyg ei enw priodol ei hun a wnaeth inni ac yr wyr innau heddyw yn tahFr echwyn adref. Prawf ym- arferol o gelwyddau'r Saeson yw itiawredd" (!) eu' hymerodraeth a rfyniant eu trafnidiaeth a'u masnach. Cenedl gelwyddog, meddaf. Gobeith- io y glyn yr enw wrthynt fel topyn cacamwci.

I---I Gweinyddiaeth lechyd.

LIythyrau at y GoL

[No title]

Tarian Fach y Plant.

M!D OESO Y SABAMON8 RHYW LEDR:TH…

! -CARSEM NADO!L!C.

LIythyrau at y GoL