Hide Articles List

5 articles on this Page

! YBardd yng Kgiiymrii.

Detailed Lists, Results and Guides
Cite
Share

YBardd yng Kgiiymrii. "Tlotyn byd y Celfaa Cain." (Darllenwyd yng" Nghyfarfod Adran Gorllewin Morgannwg o'r Cymdeith- asau Cymraeg, Abertawe.) Er's Uawer o fiynyddoedd ond odid nad ymffrost fawr Cymru yw-y Bardd a'i. ganJ Ymhyfryda pob Oymro ymron yn ei garolau per, a'i freudd- wydion melys. Cenir ei alawon yn barhaus ymhob cwmwd. Mawrygir ei enw drwy'r wlad. Efe yw hoffder y gwyliau, swyn y cartrefi a gwron yr Eisteddfod (neu o lei uf efe dylai fod). Te, ffafrddyn Cymru yw'r Bardd. Car y gwir fardd ei wlad yn angherddol, rnor angherddol nes tyrr allaii i ganu yn ami :— "Pa wlad wcdi'r siarad sydd Morlan a C'hymru lonydd?" Er fod a nodwyd yn wirionedd dx-droi- yn-ol i raddau iielaeth, eto gofynnwn yn ofidus, a gafodd neu a yw'r bardd awengar yn cael yr anrhydedd dyladwy iddo yn ei wlad ei hun gan ei genedl ei hun, ei dy, a'i dylwyth ei bun? Ni charem wrth, gexsio ateb y cwestiwn hwn wneud 'cam a gwrthrych serch a chalon gwlad, nac ychwaith bardduo cymeriadau a gwroniaid y genedl, ond yn hytrach urddasoli Cymru trwy dwyn y bardd llwm ei fyd i safle odi- (iocaeh ym iiiyd y Celfau Cain. Er cyrraedd yr amcan hwn,. ceisiwn awgrymu rhai pethau y credaf a wnaent les mawr. Carwn sylwi ar y Bardd yta. y cylchoedd a ganlyn:— 1. Y Bardd a'r Orgraff. 2. Y Bardd a'r Eisteddfod. 3. Y Bardd ag Addysg. Ni heb lawer o wyleidd-dra y dy- munaf draethu gair neu ddau parthed Orgraff y Bardd," gan gymaint a fu cythrwfl yr awdurdodau yng Nghym- ru yn ei chylch, yn yr Eisteddfod, a" r Wasg. Hen fater digon blin i'w drin ydyw, ond eto mae'n bwysig. Gwydd- om yn dda, a gwyr Hawer eraill mai poenus i fardd yw'r Orgraft heddyw. Cwyd un ei Orgraff newydd o flaen y wlad; cwyd arall ei orgraff. yntau, yna daw arall .allan gan honni mai ei or- graff ef dylai fod yn orgraff safonol. Nid condenmio na diraddio y gwyr car- edig a gaUnog hyn ydym, cofier, nac ychwaith gyfrif eu cynhyrchion yn' ddi- werth; ond y gwyn yw, nad oes "Un Orgraff Safonol a iSicr i'r Bardd Cyxn- reig, ahonno yn Orgraff Gydnabydd- edig a Mabwysiedi^ vtcdi ei ffurfio a'i sicrhau gan oreugwyr y Gymraeg." Cydnabyddwn ar unwaith ddaioni mawr ymdrechion pob gwr dysgedig a wnaeth ac sydd yn gwneud yr hyn a aHo i geisio terfynnu y mater poenus hwn, ac onid gresyn mawr yw na byddaimodd cyflwyno. uti safon sicr o orgraff a fardd Cymru. Trowyd, allan lyfrau o. werth mawr ar fa'ter yr orgraff, a buont yn gaffael- iad rnawr, yn enwedig i feirdd ieuainc,l. ond ni osodwyd, neu yn hytrach, ni chytunwycl ar un o honynt i fod yn safon ddiamheuol o flaen y beirdd a'r Henoriol). Edrycher o gwmpas yn ein gwahanol gylchgronau lienyddol a barddoxxol, a chexr gweld yn ddioed yr orgraff yn newid i amryw ffurfiau. ac yn 11 awn o anghysonderau poenus. Darllener weithiau ein hawenyddioh, I a deuir a-r draws amryw o ddulliau ar yr orgraff yn britlxo r cynhyrchion. Mabwysiada, un bardd orgraff a fo at ei clrvyaeth ef. Mynn bardd araU ffurfiau gwahanol, ia,e arall ycliydtg o bob orgraff, ac ambell brifardd a chan- ddo ryddid i lunio'i orgraff yn ol yr angen. Geilw ar eiriau fel y mynn, ac yn anaml lawn y ceir beirniad yn ei gondelnnio am hynny, tra curir ar fardd arall yn druenus am na fu yn ddigon ffodus i gael breinlen rhyddid yr- orgrif-f. Gwyr pob cystadleuydd ieuanc mai annifyr iawn yw gyrru cynhyrchion barddonol i'r Eisteddfod. Nid am na v. obwyir y goreu, ond ar gyfrif ansierwydd yr orgraff. Dibyn- na yn hollol ar chwaeth y beirmad. Gyrrir can, englyn, telyneg, awdl, neu bryddest i'r Eisteddfod, ac ymdrechir bod yn bur newydd o barth iaith ac orgraff, ond er syndod mawr i'r bardd siomedig, condemnir ei newydd-deb yn ddi-drugaredd gan y beirniad, na fynn mo'1' ffurfiau hynny, a chyhoedda rati 0'1 ddulliau ei hun fel yr unig clulliau eywir yn y Gymraeg. Fel hyn yr. eir yrnlaen o Eisteddfod i Eistedd- fod gan brofi'r beirniaid er mwyn dod I o liyd'i'r orgraff 'ofynnoi ar gyfer pob un o honynt. Gofynnwn yn deg, ai ni ddylid di- wygio yn y cyfeiriad hwn, a hynny heb oedi blynyddoedd poenus i ymdrin a'r mater Os ydym am gadw'r laith yn lan a phur, a chodi cenedl newydd o lengarwyr a beirdd, mynnwn orgraff safonol. Llunier ■ pwyllgor o oreugwyr yr iaith a mynner orgraff derfynol a gwybvddus i lenorion a beirdd y ivlad, y modd y gallo beirniaid gloriannu'n hyderus a, diogel, ac oddiar safon gyd- nabyddiedig. Nid annoeth fyddai i'r pwyllgor a grybwyllir gyfarfod un- waith neu ddwywaith yn y fiwyddyn i wylio'r orgraff ac ymdrin yn ei chylch. 0 digwydd rhyw g.yfnewidiad mewn ffurfiau geiryddol, neu. arall, | yn 01 gofyn llafar y cyfnodau, hawdd fyddai hysbysu hynny. Ceid felly safon o itiyd gerbron y wlad. 2. Y Bardd a'r Eisteddfod. yr Eisteddfod eto y modd y delir a'r bardd yiio. Nid ydyrn am diraddio "yr hen annwyl hon," ond credwn na cha'r bardd ei le ynddi, h.y., ei Ie priodol. Er enghnufft., edrycher ar ein rhaglenni Eisteddfod- cl, a meddylieram y gwobrwyon isel a gynhygir i'r beirdd, yn enwedig yng nghystadleu aeth yr englyn celfydd, crefftwaith xixwyaf yr Eisteddfod, ac eto efe yw yr isaf ei bris gan ami i bwyllgor. Gwelsom y dydd o'r blaen mewn rliaglen Eisteddfod leol y wobr sylweddol o "banner caron" am dau en, ,l yn "Nos" Onid oedd hi yn bryd i ryw "lygad dydd i ymagor ar y J J u .J maes hwn n'i "ddeial aur rhwng dail arian" ? Dyina ddiraddiad ar fardd heb os nac onibae. Geliir ychwanegu amryw o engh- reifftiau cyffelyb. Ni pherchir y bardd yn ol ei haeddiant. Ca'r cerddor well cyfle yn em heisteddfodau ileol a thaieithol; ceir gwobrwyon mwy syl- weddol. a brithir ein rhaglenni a chystadleuaethau cerddorol, gan wthio rhyw fanibn lienyddol a barddonol l vjMf gornel bychan am bris cyftredin ac isei. Gofier, y gwyddom am am- genach triniaeth ar fardd na hyn, ac yr ydyin yn cyflwyno eiii diolchiadau .cynnes i'r pwyllgorau hynny a' wyr werth1 awen a lien. Paham y trinir yr awen mor wael yn ,yr Eisteddfod? Onid er mwyn gwr- teitliio Hen ac awen y sefydlwyd yr Eisteddfod ? Ac onid oes hawl gan y ddwy gelf gain hyn i amlycach le ynddi"Nid Cymro heb Gymraeg," ac Did Eisteddfod heb ei LIen a'i Barddas hefyd. Cwynir yn ami am yr anhawster mawr a ga beirniaid yr 'Amrywiaetlx' gyda chyhoeddiad eu Beirniadaetliaii oddiar lwyfan yr Eis- teddfod. Wedi gweithio yn dlWyd 1 dynnu beirniadaetnau manwl ac addysgiadcl allan, eto heb gyfle teg i'w cyhoeddi oddiar y llwyfan. Rhuthrir pethau ymlaen i wneud lie ac amser i bethau ereill. Siomir cystad- leuwyr yr adran farddonol i raddau hela^tk. Wedi llafurio'n galed i wan pryddest, awdl, neu arall, ac yn llawn gobaitlt o- glywed beirniadaeth fanwl ar eu cynhyrchion, yn gorfod mynd o'r wyl ar "air neu ddau," neu heb air o gwbl, gan "fod yr amser yr brin"! i teg hyn a beirdi ? Dwedwn, Na! Y Bardd heb le'yn yr Wyl ac yntau yn blentfn iddi t Cwynir yn yr Eisteddfod pan ofyn- na'r. Bardd am ei gyfle, cwynir yn y Wasg (TMolch fod pethau yn gwella gyda'rWasg} pan ofynna am ofod bychan .I w feirniadaethau, nes gwneud kldo deimlo ei hun yn esgymun beth yr Eisteddfod. Yn sicr, y mae gormod ¡ o wthio o'r neilldu ar y Bardd Cym- reig yn y Wasg a'r Eisteddfod yn y dyddiau hyn. Y mae angen diwygiad ¡ buan yn y cyfeiriad hwn. Credwn i gyda'r Prifardd Gwili mai doeth aai cynnal cyfarfodarhennig yng ngly« a'r Eisteddfod. I gyhoeddi'r N beirniadaetbau yn fanwl a phwyllog, II ac nid annoeth fyddai awgrymu i'r bardd bnddugol ddarllen ei gynnyrch allan yn y cyfarfod. Teilynga'r bardd hym, a gwnai lawer tuag at feithrin ysbryil gwell tuag at Farddas a Lien y wlad. MYFYR NEDD. (I barhau.) 11 t

1i CARDOTYN Y GAEAF.

tsesruiaciaelli Drama Tylorstown.

CYNRYCHIOlYDD. I

! -Aelwyd y Beirdd.