Skip to main content
Hide Articles List

11 articles on this Page

Y DDWY ORIJ'CHAVILt IAETH-I

NODIADAF. I

tW K5 Y KH1 htL.

Detailed Lists, Results and Guides
Cite
Share

tW K5 Y KH1 htL. ..DOLVOIAD Yk WYTHNOS Amcuii mawr yr ysgrifau hyn o'r dechreu ydooad ac yoyw galiuugi'r Cymro i DIJLAlii wwiii y luliyie., i wetiod digwyddiadau yn en pci-thynas y i'r lia.Li, a u dyIanwaå tOO- ar d'yugjud dyfodol y naill blaid a r iiaJi. 'liyn, yn iiytracit na I'noi c«fnodLa.d o bob- I \brwyd.r a phob ysgarn:e> hw ait ac yma. Odii- y t\ stioiaetJiau inyiuch a ciaw i law amLwg yw fod llu mawr o ddanienvsyr y "Go¡¡ed.' yn liiantca-io ar yr ysgrifaa i'r tatri raddau nes y niacnt yn gariu A:lG 1. i< I,KLJJ y rnyfiul a'i did'at-b-ygiadau yji \\eli )ia r mawl a y 'ji byw, ar fwycfi sycfa y papur dyd-Hol yn unig. 1' diweddaf o'r I liyu oedd eiddo MR. LLOYD GEORGE YNG N GHAERN ARFON. Yti y cyfaiiftxi mawr ddydd Sadwrn. I ddar- j¡,ien\\ yr c)'son y "Garwxil" a givwsant neu a tdxiartienaijaiit araeth y Prif Wemidog, nid yn Unig nid oedid dim newydd iddynt yn yr hyn a diiywcviai lurn hanes y Ithyfel, on'd cadai-n- > ■liaodd yn bandlant a digainsynj.ol yr oiwg a gyniemvyd o dro i dro yn yr ysgrifau hyn yn y "Genedl' ar eafle bres-eaiol y ddwy biaid ar bob rhan o'r maes, ac ar daatblygia.dau teb- ygol y dyfodot. Jsodir1 dwy engraifft yn uttig. IJy w-edbcfid .iLr. LJoyd George nad oedd dim yn peri pryder yn sefylMa y brwydro ar y tir mewn unrhyw ran o'r maes orAdl"!gol.til y Balikans yn unig. Ymhob man arall, ebe fe. jnae ein sefylfa yn hollol foddhaol, a'n byddinoedd ni yn ddigon trech nag eiddo'r gelyn. Ar y Haw arall NID yw eefyllfa. pe:tJua u ar y mor yn fodidlli-qtol. Yiio y mae y perygl .mwyaf. Viae ymgj^-ch wallgof sudd- iongau Germani sy'n y mo sod yn ddirybudd ar bob Hong feiddia nofto aj- y mor, yn fvgyth- lad mwy perygius i ni yn y "wlad hOln na holl iiyddliH>edd y gelyn gydau gilydd. Amcan amhvg y Caisar yw creu NEWYN YN Y WLAD HON. 'Yr ydym yn ymddibynu gyinaint. ar wjed- ydd tramor atilt ddefnyddiau bwyd o bub math gwenith, cig, caws, ymenyn, reic, t.e, coffi, fl'invythan, ote.-fel pe nie-dirtl y Caisar i wy*- tro llongau i gyrraedd i'r wlad hon, rhaJd fyddai i ni. newynu, neu dderbyn telerau heddweh y gelyn bwystfilaidd. A dyua yw amcan y Caisar. Teimla yn sicr ..t1¡¡Jn hyn nid ytn unig. nad oes obaitih y medr, ei Fydd- uioeidd ef eiuiiul buddugdliaeth ar y- tir, ond rluiid iddynt tgael eu gorehfygu. yr ^f dyfod- ol os na all efe wneud cytuincW^ hed^ych-.cyii I hyimy. Vyna y rheswm citps rcu y goricftymy^ i suddo pob Hong o eiddo pob gwiad ik gelr I yn hwylio tua'r wlad Juxfi neu tuft Flwijxc. ILLOFRUDDIAETHAU YR WYTH- JiOS GYNTAF. GfelJir heddyw roi amcangyfrif pur gywir o'r graddau y Hwyddoddi y Llofrudkiion yn wytknos gyntaf eu barlbareiddiweli. -DeaJla'r darllenydd o boedbl yn well wpth gymharu wytlhnoti ddia-edd-af yv 'hen drefn gyntaf y dreftn newydci. Cymerwn felly yr ■wythnos.olaf yn Ionawr, a'r wythiios gyntaf yn Chwefror. Yr wytlinos olaf yn Ionawr sudd-wvd gan y I goryn 18 Hong yn cario 34,134 o dunelli. I Yr w^lhlrws gyntaf yn Chwefror suddwyd ganddo 43 llong yn cario 99,105 tuneU. Hyny yw suddwyd' yn agos i gymaint deir- gwaith yr wyithnos gyntaf (>'i, dtrefn newydld nag a wnaed yr wytihtnos olaf o'r hen drefn. Mwy na hyn o dan yr hen drefn rhoddasid yn ami rhyw gymaint o rybudd i'r llong fas- nach cyn yoà arm, fel ag i aliuogi y cxiw i ddt?nc yn y cyoh?od? ?? o dan y dx?Q new- ydd ymosodir yn ddirybudd fel mai ychydig jawn 0 siawns d??me sydd i neb fo ar fwrd,,?yd y llong a wnedr yn ysgljyfaeth i ddigofaint y I Caisar. I Ymhlitih IHongau gwiedydd amhteidgar, hyny yw eiddo GWIF-DYD-D NAD YDYNT YN R-H YFLA 0 G.\VBL, a suddwyd yr wytJh- I nos gyntaf yn ol y drefc newydd) ceir Unol Daleithiau 1 Denmarc 1 HoLand 2 Gioeg 1 ) Norway 9 1 Peru 1 Y,-pae,n 3 Swedcin 1 Cyfanrif I 19 JVlewit gel-i-iau eraill yr oedd yn agos i haner y Hongau a euddwyd yn eiddo gwil<edyddl nad oedd gweryl o fath yn y byd rhyngdidynt a Germani: Yr oedd 13 o'r 19 vn lldngau cym- ydogion oyfeiilgar Germani ei hun; o'r ehwech I eraill yr oedd; ptdair yii. eiddo y gwledydd a gyfrifid fel yn cefnogi Geimani yn y rhyfel er nad oeddynt yn ymladd. LUSITANIA YR AIL. I Ymhlith y llbtngau a 3uddwyd yr oedd dwy kmg (redd yn ctudo bwyd, nid i ni, ond i drig- olion amffodus Belgium—bwyd a. bryn- vyd gan ddyngaa'wyr mewn gwledydd erail4 i borthi trueiniaid newynog Belgium, a-e JT oedd' yr Unol Daleithian a'r Yspaen yn gyf- rifol am ramu'r bwyd yn Belgium. Un aelod o'r criw yn unig cfciihangpdd a'i einioes yn iiii o'r ddwy hyn. Gwaetli hyd yp oed na hyn oedd yr ymos- (wiia.d l'lbfruddi^g ar y "California," llong teifhwyr o Ne'w York i Glasgow. Ymosod- wyd ar hon gan djdwy sybmarin, un o bob tu iddi lei nad oedd modd dianc. Gwnaed hyn yn ddirybudd. Ni wyddai neb fod- gelyn na pherygl yn agos nes i'r taipedo ei tbaro. ■l^laduwyd hamer dwsi.n, a gwna-ed dros ugain yn ddiymadfert.h ac jm ai-itfils, gan y ffrwyd-, nad. Saith munud ar ol cael ei tharo y bu y Hong cyn suddo. Yn ffodu.s. ychydig o de.ithwyr ofedd ar el bwi'dd,—-dim end 32. o'r rhai y collwyd 13, neu yn agos i'r hanner. Rhifal y criw 172, a 'choi'.wyd 30 o honyrrfc. Ymhlith y teithwyi- yr oedd gwraig a phed- war o b:ant bacli ganddi, un o honynt yn faban ar y fron. Gwiaig a. phlant gweitli- iwr cy if red in, ao yn teithio yn y steerage,, ocildviit. Collwyd y fam ac un o'r plaint; acbubwyd y tri aralf, a'r ba.ban bach yn un o'r tri. Glaniodd y tri heb wybod colli o honyut eu mam, heb wybod pa le yr oedd eu eartref. Ymhliïh y rhai a goDwyd yr oedd tri neu bedwar o Ameiicaniaid. Dvna engraifft de-g o ddul.1 y Caisar o ryfela. Geill pobl Cymru ddyehmygu pa betln a ddigwydd iddynt liwy os llwydda G-erma-ni yn y Rhyfel. YR AMERICA A GERMANI. I Wvthnos yn ol, pan hysbysodd Germani ei bwriad i lofruddio pawb ar a gaffai ar y cefn- for, torodd A-morica bob cysvlltiad ddiploimiat- aidd a Germani. Hyny yw galwyd Mr. Ger- ard, l!y«aenad America yn Berttin yn ol ad- ref, a rhoddwyd i'r Count Bernstorff, llys- gonad Germ,ani yn yr America, ei lythynau ymadawiad i'w aliuogi yntau i ddycliwelyd "adref.. Sylwer ar v canlyniad. Ar gais America rhoddodd Ffrainc a Phrydain lythyrau "safe conduet," i'r German. Count "Bemstorff i deitiliio yn ol adref i Germani. Golyga hyny pe y cyfarfyddid ag ef ar y cefnfor gan long ryffj. o eiddo Prydain, 'neu Ffrainc, na. wnaent, ddim niwed iddo, ond y caniateid iddo dalth- io fel pe na byddai r'hyfel yn bod o gwbl. Beth wnaeth Gei'majii ? Cyn y ca neb deith- io yn Germani. nac ymadael o'r w lad, rtiaid iddo gael iJythyr-teithio (passport) gan vr awd- urdodau. Pan ofvnodd Mr. Gerard, Ilysgen- nad America yn BerfAn, am ei lvthyrau-teith- io iddo ef a't deuhl. GWRTH6DWYD EU 11 iddo. Hyabyawyd ef ei fod yn cael ei gadw yno fell, iawn, neu sicrwydd, am ddi- ogtlw(ih Count Bei'i&torff. Dyna drosodd an- fad a.r ddeddf y gwledydd, ae ar bob cwr- tais eyd-genedlaethol. Yr oedd cannoedd o Amerir:;inia.id eraill YO Germani ar vmweliad ar y pl-yd. rhai ohonynt yn newydriu.i'wyr. er- N-114) all teithio iddynt oM. r)vn;i ddioleh Gormani am bob hir amynedd a dd'nnghosodd yr Ariywydd Wilson tuag at ci chi'e.ulonderan i ni. i Belg.imn. i bawb. H J'TII \V A' R AMERICA? I rybia. rbid rod tori cys^-lltiad diplomataidd ddwy wfad, g«f v«a>L-w Gerard yn ol o Berlin, a danfon y Count Bemstorff ad- rcf n'r Uno! Da'eHOiiau yn gyfystyr a chy- luoerixli rhyfel yn (vb.vn Germani. Nid yw 111 golygu tiynv o g, er y gall arwain r hyny. nj' er f<xl q;¡t;h,.giadal1 v d\xldiau di- weddaf fel pe [vn gwneud rhyfel yn anodliel- adwy. Ond yriyr tcu'i'i'r eyKylltiad diplomataidd y wiii.d yw eu bod yn peidio od mwyacii ar deierau siarad a'u gilydd, nad oes a iatii yn y L,d hyd nos yr ail ffunfir yr htli gyfeillgarwch. Maeut feii. dau hen gyfaall yn pusio eu gilydd ar y tlordd, ond vii cynMjyd aj'nynt. iiiai rhyw d'dym .dyejtihr yw r iia-Iil. Dichon nad yw'r pellster jhwug h\ iiy ag yiniadd a'u giiydd yn fawr,— i otid nid yw pC.OlO siarad yn gyfysttyr a decii- reu ymladd. Gwithod siaiad a Germani mwyach a wnaetlh NVilson. A ddaw hi ym ymladd sydd' gwestiwn arall. D'ich'on y daw. Mae'r argoelion o hyny yn amlhau bob dydd. j Nodal ddwy ffaith arwyddocaoi iawn. -Aae yn yr Unol Daleithiau fwy na dwywaith li-ot bobitegvaeth Cymru o Germaaiiaid, yn sia-rad ia'ith oeimam, yn gohebu a'u perthyna^-au yn Germani. Mae mwyafrif mawr y rhai hyn wedi bod yn ffafrio Germani ynihob modd pos- ibl-liyd nes i'r Ca.isar fygwtih. siiddo pob llong ai y mor, ac hyd nes i'r Art-vwydd Wil- son yiTu Count Beilnstorff adref. Yn awr, yr wythnos ddiweddaf, mae Cymdeitlhasau (reitnanaidd' yr America—"rhywbeth tebyg i Gymdeithasau Cymmrodorion y wlad hon—ac r iddynt dair milwn o aeoodau, wedi gyrru at yr Ariywydd Wilson yn hysbye-u eu parod- rwydd i godi nifer o gat-rodau o Germaniaid- Americanaidd i ddod i Ewrop i ymladd yn ea"byn Byddinoedd y Caisar. Ers nws yn ol I buasai'r peth yn amhosibl. Heddyw mae yn ffaitih. Y tIaith arall yw fod Mr. Ford, y gwr a dretnodd, ac a ddygodd holl gostau yr ym- gvrdi heddweh o'r America. i Ewrcrp llyn- edct, wedigosod ei holl weithfeydd, yn y rhai y gweitn-a 30,000 o weithvvvr, at wasanaeth y l)."twodra.eth vn America, i wneud munitions i ymladd yn erbyn Germani. Dyna Apostol 'heddweh mor selog ag y bu Mr. IJoyd Ueorge adeg rhyfel De Allnea, haddyw mor awydd- iis ag ydyw'r Pril Weinidog ei hun i ddod o hyd braich- i roi dyrnod iarwol i'r Caisar. I OFNI'R BWLI MAWR. I Exs misoedd yna ol belia^ch gaiwyd s-y hv yn yr ysgrifau hyn yn y "Geoiedl" at berygl Hol- and a Denmarc. Dywedwyd y dL- gwyl i Germani ymosod ar y naill a'r llall pan we.,I,i y gailai enill rhywbetli sylweddol drwy hyny. Mae yr a-mser iddo wneuthur hyimy geitJ-aw. Edrycher ar y map a gweler sut y t'.1if y ddwy wlad yn eu perthynas ddaear- yddo? a Germani. Mae'r ddwy yn Hinio a Germani. An?y?i?' Hoiand ar dair uehr f ?'. Fyddijwdd y C'tisar h?ddy?'. ?id o4aa?s? jj ond rhitli o gn.:>yn eisiau ar y Caisar a Iorchvmyn i'w Fydd?noedd i ym?s?d ar y D<UJ111 { a'r Hall. Mae >n M?h?f po?ib? '¡W y gob- aitili v buasai'r nallj, néU\' llall yn gwneuthur rliyvvpel ll Ijy^bwyil yu eu cyffro wrth weled J eu llongau yn eael eu suddo, ac y bua-ai y l'hywueLh hwnw yn ddigon o esgub drop iddo ef oresgyn eu gwlad, yn un cymhcUta-d. orvf iddo roi y gorchymyn i SUdao pob I!tmg o eiddo pob gwlad ar y mor. 0wahoddodd jt Ariywydd Wilson vsledydd ainhlcidgar y byd i uno ag ef i dori ey.>yUtiad I ffiplomyddol a Germani. 0 1a-e Brapil, Chili, Peru, efallai Argentina yn ne Arriainca. }ii tiv4,vg o ddilyn yr Unol Daleitlhiau. Yspaen' yw yr unig wlad amhdadgaj yn. Ewrop y':n ddbyg o wneud. Mae yr America, a-c y m,ae Yspt'ii, mor 'bell o gyrraeckl y Caisar fed ca ail efe wneud liawer o liiwed iddynt, Und am Holand, a Deaimarc, a Sweden, a Norway, j mae tynged Belgium a Rumania beuiin-dd .x flaeo eu lygaid. Gwelant Fyddfmoedd mawr Germani ar eu teifynau yn barod i'w sathm dan eu traed. Mae ofn ac ars-wyd y bwii mawr amyiit fel na feiddiant. ddigio'r Caisar gwall- I gof. Am hyuy ewatiant, gan gnoi eu tafod- au rhag dweyd yr un gair a roddai iddo es- gus i yrru eu luoedd i sathru eu gwlad dan eu, r traed. Hyny, a hyny yn unig, sy'n cyfrif ana nad yw y gwledydd hyn wedi diiyn Wit- -son hyd yina. < PE MEDRAI PRYDAIN-—! I Egyr hyn bosibilrwydd mawr, newydd, beiddgaj-, hafal i'r ymgais a wnaed yn y Dar- da.niels. Er mwyndeall y sa-fle edrychir atr y Map. Syj-vver 1. Mae Mor y (JogJedd yn gorwedd rhwng Prydain Fawr ar y GarLewin, a'r Cyfandir ar y .Dwyrain. Mae iraethau Belgium, I Hijla-nd, Germaai, Denmarc, a Norway, oil ay lannau Mor y G-ogledd. Mae Mor y Baltic yn gorwedd rhwng (Jrei'inani ar y Dehau, R-,N-sia tua'r Dwyrain, a Swedei, tua'r Gogledd. 3. y ddau for hyn a'u gilydd gaai gulforoedd y tSkager Rack, Categat, a'r Soua'd. ,Mac Norway a Sw-edan i'r Gog- ledd a Deniiiare a Germani i'r deheu i'r rhai hyn. Ond mae gan Germani tIordd, breifat o'i heiddo ei hun. Cainlas Kiel, drwy ei tluriogaeth ei hun, hefyd yn cya- ytlt-n y ddau for. Bhed y Gamlae hon drwy gajiol darn o dir a, ladratawyd gan Ger- malu oddiar Denmarc flynyddoedd yn ol, saif i)eninaa*c rai m-illtiroedd i'r Goglodd. a Holand amryw filltiroedd i'r Dehttt i'r Gaffilas hon. Gyferbyn a genau y saif Y nys Heligoland, gerllaw yr hon y bl1 Brvvydr Mawr Mor y Gogledd dro yn ol. 4. -Mae Holand felly yn gwahanu rhwng nerth Germani ar y Gogledd a'i rieth a;{" y Deheu yn Belgium. 0 Zeebrugge yn Bel- gium, ac o Gamlas Kiel i'r goglfedd o Hit- and, y daw holl sudd-loilgau Germani alkJID, ac yno y dychwelant ar ol llol'r^ddio ar y mor. Y n y Gamlas hefyd y J lech a, Llynges Favr Germami. 5. Pe niedrai Norway, Sweden a Den- marc gytuno a'u gitvdd., a phe baent. yn ddigon cryf i wneud hyny, gallent gW, (ieJ-ma-ni fel na allai ddod allan o For y Baltic. 6. Pe meiddiai Holand ymuno a'r tair gwlad, a phe medrai ddal ei thir yn erbyit Gei'mam tan y caffai help o'r tuadiaii, yiia- deuai terfyn buan ar rwysg sudd, J.ongau ilo-fruddiog Germani, yn ogystal ag ar Lyng- (ts a Byddin Germani. Mae y syniad y.n un mor newydd ac mor feiddgar fel y t41 ei egluro yn llawlnach. Syl- wer eto ar y Map. Amlwg yw y merirai Den- hiarc a Sweden cyd-rhyngddynt rwystro Llynges Germani i ddod aflan drwy'r cuJfor- oedd a nodwyd i For y Gogledd. JVlewn cyif- elyb fodd gaLLent hyTwyddo Ilwybr Llynges Prydain o Ferr y Gogledd i For y Baltic. Gol- ygai hyny gloi drws y Baltic ar Lynge^s Ger- ma,ni vii, Nghamlas Kiel, gan adael dim ond y Oi-%vs tua Heligoland yn agored iddi ddod aillam. Ni ddymunai Iij-nges Prydain ddim gwell na'i gweled yn dyfod allan i For y Gog- ledd. Dradiefn giyda Holand yn gwylao nyth y suddlongau yn Zeebrugge o du y Gogledd, a gwyhvyr Llyngea Prydain o'r tu allan i'r Schelt, ela-i yn vf;yng> ar y cudd-lohigau yno i fyn'd a dod fel y gwnant yn awr. Mewn :,oyn'piyb fodd bydda.i fed Holand a* yn gwyiio Mm- ?HeHgoIand o du y DOiau, DennWe yn gwyLlO yr un mor o du y Gogledd, yn ei gvytieud yn ainhawdd os nad yn amhosibl i'r Livnges a/1' suddlongau a lech ant yn awi- yng Nghamlas Kiel i fvi-id a dod fe-l y mynnont -ac fel y gwnant yn awr. Eth-ycher eto ar y eefvllfa filwrol. Cofier 1111 redegfa fawr 1915 pan y cyd-iedai Bydd- m Germani a Byddin Piydaan yn Ffrainc am V Cyntaf i gyn'apdd glannau'r Sianel modd y ga,l!?i fyned heibio i "aden" v Ua'Hl. Ter- gallai fvned heilyio I "aden" v Ila?lll,. 'r er- fyndir Holand yn unig yw'r rhwystr i. ni fJn- ed yn awr v tu ol i Fyddin Germani yn Belgium. Pe baem ni mor ddiegwyddor iag yw'r Caisar, gallasem lanio Byddin Newydd' yn Holand heb ei ohaniatad, a rhoi felly er- gyd cryf i Germaoii yn ei dhefn. Pe bae Hol- and yn cyhoeddi rhyfel yn erbyn Germani byddai yn gyfreithlawn i ni lanio Byddin vino os medrem, G-welm- felly fod tynged Llynges a Byddin Germani yn go<rffwy« ar Holand, I.)enmarc, a Sweden. Pe meddiaaiai'r Caisar Holand a Denmarc, buasai holl For v Gogtedd yn agor- ed iddo, a llwybr Uydam ac ymarferol ddjozel- i'w sudd-longau, ac i raddan llai diogel LyneSo ddod aJlan. Pe ymunai y tai-r e"\vla<i a ni, gallesid cau ar suddlongau a Llynges Germani, a rlioi ergyd marwo} a nerth mt)t- wrot Germani hefyd ar v tir. w'O'D-ac "ond" mawr iawn ydvw—a feidd- .i? Holand neu Den mare ddod &Ua.n yn erbyn G c),,nin nl ? Gyda thynged Belgium a Ru- mania vn fvw o flaen eu l'lvgaid, ni ellir diq. gyvyl iddynt wneuftfear. fry v cwTj! ar allu Prydain i S1CRHAU dlOgøl weh i'r gwledydd hyn yn erbyn ymos- odiad Byddin Germani. Pe medrai Prydain lanio B-yddin digon cryf i allu troi'r lantoi yn ea-byn Gernumi cyn y med-rai Germani ym- osod yn llwyddianus ar Hola-nd, buasaa po- peth yn iawn. Dyna'r maen prawf. Pe medrai Byddin Holand wit'hsefyll Byddin Germani dros y cyfnod a gymerai Prvdaui i lanio byddm digonol yno, gei^d gwneud. Dicli- on, drwy'r cwbl mai dyma yr aliwedd i ddi- ] wedd y Rhyfel. I Y BRWYDRO AR Y TIR. Amlwg yw fod rhyw symudiad mawr ar I drued. Aj yr hyn y soniwyd am dano uchod, ai arall a lvdd, amlwg vw fod ERGYij MAWR O K NAILL OCHB A'R LLALL ar gymeryd lie. Mae ein l-wydduwit par- haus ni ar lannau'r Somme, by wiogrwydd I Byddin Ffrainc o gwmpas Verdun, v cyllro ar gyffiniau yr Eidal ac Aw stria, llwyddiant Kwsia ger Riga yn y gogledd ac ym Mynydd- dir Carpatiiia yn y Dehau, a phryder digam- syniol Germani, un ac oil yn profi i'r cyfar- wydd mewn hanes rbyfeloedd, fod rhywbetlh mawr ar ddigwydd:

PWYLLGOR APEL MEIRION.

I TAN YM MHWLLHELI. I

Advertising

I D 1 W E PDA RAF.

RHWNG Y LLINELLAU

IUNDEB Y CYMDEITHASAU CYMREIG

[No title]

AGOR Y SENEDD.