Skip to main content
Hide Articles List

31 articles on this Page

----------Cynghor Dyogc-l-

Nodion o Fon,

Advertising

Llythyrau at y Goiygydd.

Advertising

Undeb Chwarelwyr Gogledd Cymru…

News
Cite
Share

Undeb Chwarelwyr Gogledd Cymru a'i Swydd- ogion. Y DIIAFODAETH YN NGLYN AG ANGHYD- FOD Y PENKHYN. DADLENIADAU EHYFEDD. Cynhaliodd Undeb Chwarelwyr Gogledd Cymru gynhadledd ohiriedig yn N ghaernarfon, ddydd 8adwrn, i drafod y cyfnewidiadau cynygiedig yn nyledswyddau a safle yr ysgrifenydd (Mr W. J. Williams) a'r trefniedydd (Mr 1). J'l, Daniels), Y cyntaf i symud yn y mater ydoedd Lodge Ffes- tiriog, a'r pryd hyny eymerwyd cf i fynv mewn cynhadledd ohiriedig fis yn ol, pan y dygodd cyn- rychiolwyr o adran Ffestiniog yn mlaen gynyg- iad er cyfnewid rhai o'r rheolau. Yn v cyfnewid- iadau hyny cynygid "fod i'r trefniedydd weith- redu fel ysgrifenydd cyixredinol yn ystod tymhor Cl s,:ydd; md pac; na byddo yr un trefniedydd fod ir ysgrifenydd cyffrodinol gael ei ethol yn y jCynighor Cyttredmol;" hefyd, "fod i'r ysgrifen- ydd cyliredinol fod yn ddaxostyngedig i'r trefn- !fr^j' 3X3 /n3, c^;iil0 e^° ym^bsenoli oddiwrth ei day leas w y dd au heb gydsyniad y trefniedydd, a phan ddigwyddo hyny fod iddo ddarpar rhywun cyniiiwvs yn ei le." Ni ddaethpwvd i un pender- iyniad fis yn ol o ganlyniad, gohiriwwd y gyn- hadlead yn mhellach hyd ddydd Sadwrn diweddaf, pryd yr oedd yno gynulliad mawr o gynrychiol- wyr, dros y rhai y llywyddid gan Mr Robert Da\ les, chwarelwr o Gaebraichycafn, a lljTvydd yr Lndob am y flwyddyn bresenol. Dylid ychwan- egu i'r cyfnewidiadau bwriadedig fod am amryw wythnosau yr; cael eu llym feirniadu gan ddos- barth mawr o gyfeillion y chwarelwyr drwy Ogledd Cymi-u. Nid oedd y teimlad hwn yn ddim llai na ffurf o wrthdystiad yn erbyn anniolchgarwch corph o ddynion tuagat yr ysgrifenydd cyffred- mol ar adcg pryd yr oOedd. efe" wdi cyflawni gwas- anaeth aJLTuhrisiadwy mewn dVl"yn oddiamgylch derfyniad yr arghydfod chwerw a hirfaith yn Chwarel y Penrhyn. Bu i'r gynhadledd, fel ar yr aclilysur diweddaf, gario ei gweithrediadau yn mlaen gyda drysau cauedig, a g\»"rthodwyd goll- Avng gwyr y wa,sg i mewn trwy fwyafrif o un bleid- lais. Ymlusgodd y c.yfarfod jai ndaen am oddeu- tu t;ur awr, ac yr oedd, yn groes i'r disgwyliad, o nodwedcl heddychol. Deallir fod yr ysgrifenydd cyffredinol wedi traethu ei feddwl yn bur rhydd a chyda diysgog- rwydd digamsj-niol o berthynas i'r cyfnewidiadau cynygiedig.gai ddwoyd na fyddai iddo aruncyfrif I, gai-, ddv,,ovd n gydsynio i fod yn swyddog is-raddol i ddyn ieu- engach nag ef ei hun ac un oedd yn ddiddadl yn fwy dibrofiad nag ef—gan gyfeirio, wrth gwrs, at y trefniedydd. Yn ddilynol cafodd y rheolau newyddion eu mabwysiadu, gyda'r eithriad o adael allar y ddarpariaeth fod Mr Williams, yn ei swyddogaeth fel ysgrifenydd cyllidol, i fod yn "ddarostyngedig" i'r trefniedydd. Ni fydd i'r rheolau hyn, modd bynag, gael eu cadarnhau hyd y Gynliadledd flynyddol sydd i'w chynal yn Mai nesaf. Mae yn nodedig (ysgrifena ein gohebydd) ac anesboniadwy fod cenliadorj Bethesda yn cyn- rychioli gweithwyr 37 o "galleries" oeddynt wedi fotio yn ffafr y cyfnewidiad cynygiedig, tra yr oodd, o'r 18 "galleries" gweddill, un haner o honynt yn erbyn y cyfnewidiad a'r haner arall yn -6n.rr anmhleidiol. Bydd i weithiad y trefniant r-tewydd ga-el ei wylio gyda llawer o ddyddordeb, gan y bernir gan lawer, cyn yr el llawer o fisoedd heibio, y caiff Mr Williams ei ail osod yn ei lo fel ysgrif- enydd a threfniedydd. Yr hynoedd o fwy dyddordeb na'r uchod yd- oedd y dyfaliad gyda golwg ar pa drafodaeth ddi- lynai ar gylch-lythyr a anfonwyd allan yn ystod yr wythnos gan Mr Williams i'r holl gyrrychiol- wyr yn nglyn a haeriadau neillduol wnaed yn ei erbyn o berthynas i'r rhan a gymerasai efe mewn adnewyddu y trafodaethau a esgorasant ar ddwyn anghydfod y Penrhyn i derfyniad. Yr oedd y cylch-lythyr fel y canlyn — 7, Market-street,. Caernarfon, Medi ISfed, 1897. "At y Chwarehvyr,-Cyfrinachol. "Syr,—Drwg genyf fy mod yn cael fy ngosod dan yr angenrheidrwydd o anfon i chwi y llythyr hwn oherwydd y sibrydion di-sail sy'n cael eu taenu am danaf fi gan bersonau na feiddierjfc wneu- thur hyny yn gyhoedd a dwyn y cyfrifoldeb am dano. Nis gallaf beidio credu mai bwriad mal- eisus rhai personau ydyw i niweidio fy nghymer- iad a'm hamgylchiadau, ac yn neillduol fy nghys- ylltiad a chwi fel dosbarth o weithwyr, trwy wneud ymosodia.dau cowardaidd arnaf o'r tu ol i'r gwrych. Gan rai awgrymir ddarfod i mi fradychu dirprwy- aeth chwarelwyr y Penrhvn trwy ysgrifenu y llythyr cyfrinachol at Mr Carter (nid, fel y myn- egwyd yn gyfeiliornus, at Arglwydd Penrhyn, at yr hwn nid ysgrifenais linell yn fy mywyd ac ni siaredais erioed ag ef). Amcan y llythyr at Mr Carter ydoedd ceisio ail agor trafodaeth gydag Arglwydd Penrhyn yn lie yr un derfyr.pdd yn xlai diweddaf, a. hyny yn groes i'm dymuniad i ar y pryd. Y pryd hyny darfu i mi awgrymu mai gwell fuasai apelio at Arglwydd Penrhyn yn bersonol, gan i'r trafodaethau gyda Mr Young brofi yn feth- iant, eithr taflin-yd yr awgrym hwn dros y hwrdd, Aeth pum' Avythnos neu chwech heibio heb i ddim gael ei wreud er dwyn cytundeb o amgylch—mor bell ag yr oedd wybyddus i mi, i'r ddirprwyaeth, nag i'r pwyllgor. Erbyn hyn yr oedd yn berffaith eglur i bawb cyfarwydd a'r amgylcliiadau beth fyddai canlyniad oediad pellach-vr oedd yr arian wedi rhedeg allan tra. 'roedd y gofyn am danynt yn myned ar gynydd, ac yr oedd y gweithwyr a phawb fu'n cyfranu yn holi beth oedd yn cael ei wneud er dwyr, cytundeb o amgylch. Yn yr ar- gyfwng hwn bu i mi ysgrifenu y llythyr canlynol i Mr Carter (yn Saesneg), cyfieithiad i'r Gymraeg o ba un yr wyf yn ei anfon i chwi gael i chwi farnu drosoch eich hunain a oes rliywbeth allan o'i le ynto nad oes — 7, Market-street, Caernarfon, Gorph. 6ed, 1897. (Cyfrinachol.) Anwyl Sir,-Er fy mod dipyn yn hwyrfrydig i'ch blino gyda mater chwareiwyr y Penrhyn, nis gallaf beidio teimlo, mewn mater o'r pwysig- rwvdd yma sy'n effeithio ar amgylchiadau a chysur nifer mor fawr o bobl, fod dynoliaeth gyffredin yn hawlio fod i bob ystyriaethau preifat roddi ffordd. Serch ein bod ni ein dau yn gwahaniaethu ar lawer [ o bwyntiau, mi wnaf a chwi y cyfiawnder o gredu eich bod mor awyddus ag wyf finau i weled yr anghydwelediad Ilir-btrhaol hwn wedi ei ddwyn i derfyniad boddhaol. Yn ngrym y grediniaeth hon, a hyny yn ngwyneb eich bwriad amlygedig i beidio gwneud dim mwy a'r mater, yr wyf fi yn anturio datgan fy mhaxodnvydd i cgluro fy syn- iadau fy hun ar y sefyllfa, ac i draethu pa fodd, yn fy mam i, y gellid setlo y mater yn anrhyd- eddus i foddlonrwydd y ddwy ochr. Gallaf yma ychwanegu y symbylir fi yn fwy i gymeryd y cam hwn ar hyn o bryd gan y ffaith fod y cynyg hael- ionus wnaed gan Lywodraeth Canada, pa iin a hysbyswyd yn nglijrfarfod ddydd Sadwm di- diweddaf, wedi dwyn pethau i'r fath argyfwng nes y gorfodir ni i ddifrifol ystyried ai nid ein djdedswydd yw mabwysiadu polisi o 'wholesale emigration' os methwn a chael dealltwriat. th clir, pendant, a therfynol gydag Arglwydd Penrhyn o berthynas i'r dyfodol? Mi a ychwanegaf yn onest nad wyf fi yn ystyr- ied y rhwystrau ar ffordd settlement boddhaol, anrhydeddus i bob plaid yn y cweryl, ar un cyfrif yn anorchfygoJ. Serch fy mod, oddiar fy ngwy- bodaeth liysbys o'r hyn gymerodd le yn y 'cyfar- fvddiadau,' wedi cael fy anewyllysgar orfodi i'r casgliad mai diffyg deheurwydd a diffyg gallu am- lwg Mr Young i ddelio gyda chorph mawr o ddyn- ion yw yr achos penaf am fethiant anffortunus yr ymdrafodaethau diweddar, eto ni feddaf un an- liawsder i gydnabod fod y trafodaethau hyn: wedi llyfnhau cryn dipyn ar y ffordd i ddyfod i ben- derfyniad terfynol boddhaol. Yr wyf yn meddwl fod safle bertiiynasol y ddwy blaid wedi ei wella gryn lawer trwy yr 'inteiwiews' a'r trafodaethau hyn, a thrwy arfer yehydig ddeheurwydd a chvd- oddef o bobtu credaf y gellid cyrhaedd at settle- ment fyddai'n anrhydeddus a boddhaol i'r ddwy blaid. Er n id oes genyf un dymuniad i gynvryd unrhyw ran fy liunan mewn dim trafodaethau ellid en cario yn mlaen yn awr neu yn y dyfodol, ni fyddai genyf un gwrthwynebiad i draethu, yn ysgrifen-dig neu mewn ymdaiddan, beth yn fy mam i ydynt y pwyntiau sy'n aros eisieu eu hunioni, a pha fodd y gellid eu satlo i foddlonrwydd y cklwybiaid. Hyn a fyddwn barod i'w wneud pe m 'ddyliech y deilliai unrhyw les ym'r- ferol dnvy hyny. I ddwyn y mater i bwynt, buasai yn dda genyf gnel gwybod, mor fuan ag y bydd yn gyfleus i chwi, pa un a fyddai Arglwydd Penrhyn, yn cicli barn chwi (wrth weled fod y trafodaethau dir v,reddn.r gyda Mr Young yn anffodus wedi syrthio drwodd ar adeg nan oedd y gobaith am settlement ya ymddans'es ddisgleiriaf) yn dueddol y funud lion ignrio yn mlaen drafodaeth bersonol gyda chynrych- iolwyr y dynion, naill ai mewn ysgrifen neu trwy Cbwi gofiweh ond odid mai dymuniad y dynion yn y trafodaethau diweddar oedd iddynt gael eu cario yn mlaen gan Arglwydd Penrhyn ei liunan, ac nid gyda Mr Young ac yn gwybod yr hyn ydwyf o'r hyn ddigwyddodd, nis gallaf beidio teimlo., P buasai hyny wcdi ei wneud, y buasai Chvarelau y* Peni'ln n yn awr mewn llawn gwaith. Gallwch yn rhwydd ddeall y buasai yn tu- eddu i ledu yn liytrach na" clijdanu y rhwyg pe bai y dynion ya myned at Arglwydd Penriiyn yn awr mewn dull na'fuasai yn dderbyniol gan ei arglwydd- iaetli; a rn dymuniad difrifol i yw, os yn bosibl. i arefnu pethau yn y fath fodd fel, os bydd Arglwydd Penrhyn yn dueddol i wrandaw arnynt, y gallant fyned ato yn y dull lleiaf tebyg i achosi chwerwedd. Can hyderu cael fy ffafra ag atebiad h1an, ydvryf yr eiddocii yn gywir, W. J. \MLLiAMS. H. Lloyd Carter, Ysw., Cyireithiwr, Caernarfon. "Canlyniad y llythyr hwn oedd ail-agoriad yr \m- drafodaeth. Y na. trefnwyd eyfarfyddiad rhwng Mr Carter, cynrychiolwjT y dynion. gyda. Mr Daniel H fy hunan, i ystvried a. ydoedd yn ddoeth a phriodol ceisio dwyn o amgylch gyd-ddealitwriaeth, a plien- dcrfynwvd mal da~i'yddai cymeryd mantais o'r eyfle i geisio dod i ryw ddealltwriaeth. Trefnwyd amser a man cyfarfod erbyn vr wythnos ganlynol. Y diwr- nod canlynol daeth Mr W: H. Williams i Gaernarfon gan ddymuno cael ei ail-agor. Mynegodd ei an- ewyllysgarwch i fvnod yn mlaen yn mnellach heb y wybadaeth hon. Cyn i mi ei weled yr oedd Mr Car- ter wedi ei hysbysu Illai myii oedd wedi ysgrifenu 11ythyr cvfrinachol ato. Pan gyrhaeddais dywedodd Mr Carter wrtliyf iddo fynegi i Mr Williams am y llytlivr a ysgrifenais. Yna gofynais i'r llythyr gael ei ddarllen i Mr Williams, gan ei fod yn awr yn gwy- bod pwy a'i hysgrifenodd. Gwnaed hyny, ac yna gofynais i Mr NViiiiin-is a oedd y llythJT yn cynwys liivwbeth allan o le, pan yr atebodd na ddywedai efe hyny, ond ei fod yn teimlo fy mod yn bar hyderus. Gellir canfod j~n awr oddiwrth ganlyniad yr ymdra- fodaethau hyn fod sylfaen dda im hyder, Yna gofynodd am ganiaUd i ddweyd yn ngnylch y llytnjr WTtii ei gydaelodau o r ddirpi w^ aetli a Mr Daniel yn unig, i'r hyn y cvdsyniasom ar unwaith. Yn gar.iyn- ol aed yn mlaen gyda'r ymdi-afodaeth n;s dod i gytundcb, yr hwn a law-nodwyd yn ddyladwy gan Mr Young a cliymycliiolwj-r y dynion ar y 18fed o Awst. Gwnaed teLrau y cytundeb wedyn yn gy- lioeddus a mabwysir.dwyd hwn gan y dynion ar yr 21ain o'r un mis. "Mor bt-Il ag v gwn, m ddyweawyd gair r.m y llythyr hwn hvd v nos Fawrtli diiynol. y 24am o Awst tridiau wedi i bobpe.th gael ei gadiirnhau.: Y pryd hwnw y 1,1 l r pwyllgor pa fcdd vr airorwyd yr ymdrafod-ieth, a eheryddwyd fi, a hyny yn fv absenoldsb. Yn Mai yr oedd celyb ymdrafodaeth wedi ci liagor gan borsonau neiliduol lieb vmgynghori a'r ]>wybgor na'r ddirprwyaeth, ae ni cldywais neb yn eu b-io am liyny. Y mae yr un, gyda. fy hunan, a. fu yn foddion i ail agor yr ymdra- fodaeth ddiweddaf wedi ei ganmol, tra y mae ymgais w.jdi ei gwneud i'm dinystrio i. Gadawaf i chwi a'r cyhoedd farnu cysondeb ymddygiic1 o'r fath. Yr wyf yn credu yn onest pe na buasai am yr hyn a wneuthum y buasai anghydfod y Penrhyn yn. aros lieddyw heb ei setlo. "Yn y mynegiad syml uchod yr wyf wedi cyfvngu fy hun yn gyfangwbl i'r mater sydd yn dal pertliynas uniongj-rchol a'r llythyr am yr hwn y beuir fi. Er fod materion eraill mewn cysylltiad ag anghydfod y Penrlr'n y gellid ymdrin a liwynt, a'r rhai y byddai yn dda i chwi eu gwybod. nid wyf yn cwyllysio agor y cwestiwn hwnw fy hunan. Ar yr un pryd ystyriaf ci bod yn ddyledswydd arnaf ddweyd fy mod yn hollol barod i fyned i mewn i'r lioll later, a fy mod yn bur sicr fy moddwl po fwyaf v chwilir iddo chriaf yn y byd y claw i mi yn ystad yr oil o'r angliyoiod poenus hwn weithredu yn agored, cydwyboaol. ac yn y niodd oedd oreu er lies y gweithwj-r a r undeb yr wyf wedi ei wa,sanaethu mor iiyddlon am y lioain miynedd diweddaf.—Yr eiddoch yn ffvddlawr., NV. J. Gan fod yr holl gynrychiolwyr wedi cael copi o'r cylchlythvr, bamvyd yn ddiaiigenraid ei ddarllen i'r cyfarfod. Yn rhyfedd ddigon, ni siaradodd neb arno, ag eithrio Mr W. J. Williams ei hun, a dwedir iddo ddefnyddio iaith bur blaen. Pe codai angen- rheidrwydd, byddai ysgrifenydd yr Undeb mewn sal'e i ddadlenu nifer o fi'eithiau hynod o berthynas i'r agwedd fabwysiadwyd gan gynghor wyr y dynion yn ystod anghydfod y Penrhyn. Y mae un 'peth yn barod wedi (l wneud. vil *gl;r-ia(i ystyriaeth wan wrth ddwyn y streic 1 derfyn oedd sefvllfa wag cvllideb y streicwyr.

[No title]

Camgymeriadan Yawn Lwyà. a…

[ Y Gwyliodydd ' a'r Aelod…

----_-Eisteddfod Gaddriol…

----Flodion

[No title]

[No title]

[No title]

[No title]

Advertising

B c r's --1

Caergyci.

LlsJifechsll

IILlangefni..

Llargristiolus-

Ivebo (g. J-:----:-;;0.I

Penrkosllisw.I

Pensarn (Amlwch).

Ipjnygroes

.--------------r w

I ^ r .Perth .Amlw,-h.

Talwrn.

Valley.

Advertising

-------,_-----------Y Diweddar…