Skip to main content
Hide Articles List

23 articles on this Page

LLEWELYN PARRI.

News
Cite
Share

LLEWELYN PARRI. GAN LLEW LLWYFO. PENNOD I. Yf oedd yn fore gwaith hyfryd. Danai yr haal alian o'i ystafell aur, gan ymlawen- hau fel cawr i radeg gyrfa; ao yr oedd Ei wid yn ytnlid y nos, O'i ddorau yn ddiaros." Ymagorai y blodau, cacai yr adar, 1m- ddolenai y comant, gweuai y dolydd, a Uaweoychai y bryniau. Yr oedd natur megys wrth ei bodd. Yr oedd yn fore gwaith hyfryd. DacVldAdyD yn rbodio 'n ara' deg ar draws y w?en. Hwy oaddyot y ddau gyntaf o bobl y pentref i fod alian y bore hwnw. Codedd un i fyned i edrycb ar ol ei fferm, ac v mae'r uaii ya dyfod wedi banner m-uw, alian o'r dafara ar ol term o fis clfHDj ac y mae'n ateb yn union i ddesgrifiad Robyn Owen o'r maddwyn, pan y dywedodd,— Heddyw am ffrwy: h yr heidden; yfory Mor farwaidd a malwen; Casau bywyd, oosi ei ben, mawn lIwm angen." Y mae'r ddau'n ymddang03 mewn cyd ymddiddan pwyaig yo nghylch rhywbthj ac y mae gwsddnewidiadau y meddwyn yn ig. ei fod yn teimlo i'r byw yr hyn a ddywed ei R?mydog wrtho. Nid ydyat yn ddyeithriaid i'w gilydd. Na, Jaywaetb, y maent ya gwybod gonned y naill am j lIall. Nid dyna'r tru cyutaf iddynt fod yn rhodio'r waen yna ar doriad y dydd. Ood ni's gwelwyd hwy erioed o'r blaen yn cyfarfod dan gydfelyb amgylch- iadau i'r rhai y maent danynt yn awr. Er mwyn deallyofwy trwyndi aotyitfar ddan, rhaid gwran do ar eu cydytnddiddan. Ha, fy nghyfaill," eba Llewelyn Pairi, II y mas'o ddrwg genyf dy weled yn edrych mor diur'iina." Ifan Llwyd, dati dyon "oi ben" "o'i bio," ac feUy bradychu par o lygaid nijr f0-rwolI a dau Iwrnp o biwtar, a gvefuaiu sychodig, tewiou, crogedig, a atebodd,- Yn wir, Llewelyn, yr wyf r.id yn nnig yn edrych yn druenna, ond yn tumlo fy hun felly, wel' di. Y mae fy safh ar dTJ, 14 fy ngborph fel pe bae y ragans yn pendlirfynti ei ddaroio, er gwaethaf tea yr liaul. D .ro bres paint, yr hen gyfaill, neu mi fyddaf faW "Buasri'n dda genyf alia gwneyd rhyw- b3th tros it, yn wir, It-an; ond, ar fy nghyd- wybod, nis gillaf roi pres paint i ti." VVyt tithau hefyd wedi bod ar dy spri, So wedi gwatio,r cwbt ?" Nae ydwyf, trwy dmgaredd ond yr wyf wedi gwneyd amod i ymwadu a fy han elyn, ac yr wyf yn pendeifynu Out yn ffydd- lawn i fy ymrwymiad, doed a ddelo; ae ni fuisai dim yn well golyf na dy weled dit.hau wedi gwneyd yr uu peth." Felly, gwir oedd.y stori a glywais i yn nhafarn Flol Fawr, ar f;, nycbweliad i'r psntref yma ar nl bod i ffsvrdd am gybyd o atnser ? Ac nid b-chau y sbort a gawsom ar dy drani di yr amter y clywa's gyntaf. j Tyrig-ii uu na ddaliet ti yn otiSal am fis; I arall a ddywedsi y byddit ti farw fei tTwl ar 01 rhoi'r gore' i eli'r galou; a fiunu, yn mysg ereill, a ddywedwo dy fod mor benteddal a muipen wedi llygrn, yc cym'ryd dy hudo gan ffyliaid sv'n inyn'd ac byd a thrawa y wlad i siarad 1<>1 yu nfihylch titotaliaeth y naill wsnos ar ol y llal)." Felly'n wir meddai L'.swa'yn Parr1, yn ddigon did?ro. Yr oeddych i ? yn rhy fychain o pbilisophyddioo y tro hwnw, betb bynag. Dym n wedi dat am dros dair blynedd yu ddirwestwt; ac yn He niarw fel tfwl,' yr wyf yn myn'd vn iachach y nailt ddydd ar ol y Hall. A phe buaset tithau wedi gwneuthur yr un path ag a wnaethum j, fnisii raid i ti ddim bo i a'r ohvg yna aruat Ifan bach." ti, Ond wacth hyoy na chwaneg," eba Ifan, yr wyf yn addaw y mynnd yma, "a gwolwn i heddyw tvojodd, na wnawn i ddim meddwi byth ond byoy. Dyro fanthys pres p?mt i mi, neu mi tit yu wallg,), gan wired a'm geni Mae'n ddrwg genyf nas galluf," atebai Llewelyn. Oad mi ddywedaf i ti beth a woaf a thi. Dos i Frynbyfryd, a dywed « wrth Morfndd mai myfi a'th yrodd; gofyu aT ddwfr i ymolchi, a gwely i orwedd ynddo am awr tien ddwy. Mi fyddaf adref erbyn ameer brecweat, a chawn siaiad hefo'n gilydd bath yn nghylch i'w wneyd. Yn IW j rhaid i mi fyn'd i edrych fut y mae pethan yn myned yn mlaon ar hyd y caeau; dos dithau fel y dywedais." ".O'r gore," cydsyniailf'tn; a ffvvrdd a'r ddan, un rbyngddo a Biynhyfiyd, a'r llall i lawryrhos. Yr osdd y ddau yn llawn myfyr yn awr. Cydmbarai Ifan Llwyd ei a,tyllfe,drtienus ei hun k golwg iach a hapus Llewelyn Parri, yr hwn oedd, yrtiydig flynyddoedd yn ol, yn h ei amgylchiadau nag ef, ond, erbyn hyn, wedi gadaal ei hen ffyrdd dinystriol; ac felly wedi aicrhau iddo ei hun Iwyddiant, cyaur, a dadwyddwch. Tra yr oedd Llewelyn yn myned allan o gwmpaa ei feusydd, gan fwynhau eeinion a swynion anian haelionus, yr oedd Ifan yn analluog braidd i roddi'r naill droed beibio'r llall; ac yr oedd cynneddfaa ardderchocaf ei gorph a'i eoaid wedi eu dirywio gymaint gan ei feddwdod, fel ag i wneyd hyftydion y greadigaeth ymddangos iddo ef, druan, fel cynnifer o weiuyddion anghyaur, dychryn a gwae. Yityriai oi bnnan yn fath o ddiafl mewn eydruariaoth i bethan o'i gylch; a thybiai fod pob creadur yn yagwyd pen ac yn ysgyrnygu dannedd arno ef. Dychymygai nad oedd cAn y froofraith yo ddim amgen na oherdd ogan am dano ef; a chredai mai adsain gwae o'i.herwydd oedd brefiad yr 080 bach o'r nant ger liaw. Yr oedd cwrw a gwirod wedi ti ddyrysu; ac yr oedd ei ayched a'i awydd am ychwanag yn awr yn ang- erddol. Yr oeddUewdyn Parri bolyd yn ymfoddi yn awr mewn myfyrion d wya. Rhothui i'w gof ei ofaredd gynt-yr arian a'r amser gwertiit'awr a wariodd yn nghyfeillach Ifan ti:dddi:j: h:flïrec:wtIt feddwl 4 dyohryu ,wrth adgofio am y llwybr. au a getd(irdd--y gweitbredofldda gyflawn- odd-y eah.nau a haner-dorodd, os nad laWY na byny,—y a dynodd ar ei ben ei hun a'i deula oddiwith nefoedd a daear, dynion a Daw, ac mor agoa a fu i fyned yn ysglyf- aetb tragywyddol i Feddwdod aoniwyg- iadwy. Yr oedd ei gydwybod hefyd ya ei ledgyhuddo o fod ganddo ef law yn nad- feiliad presenol dedwyddwch, eiddo, iechyd, cjrph ac enaid Ifan Llwyd o herwydd yr oedd y ddau wedi cael llawer cyfeddach gyda'a gilydd; ae ofoai ma.i'r chwatt di- weddaf hwnw a gydyfaaant yn y Miner's Arms, a fu y prif achos o gyneu till yn mynwes Ifan druan, nad allodd y galwyni a yfodd ar ol byny mo'i ddiffcdd, a'r hwn oedd yn ymddangos fel yn myned ar gynydd fwy-fwy, hyd neg yr oedd wedi gwneyd y dyn a ystyrid yn uo o fioden'r gymydogaeth o ran harddwch, arabedd, talent, a challineb, yn awi yn ddychryn y diniweid, yn wrth. 4ddryob toitori y rhinweddol, ac yn ellyll i'w berthlDuaa. "Mi fam iaaa llawn gan waethed ag yfitaa, ymsaniai Llewelyn Parri. "Bum yn feddwyn. Own beth yw teiwlad uffern- aidd Ifan y rayoyd yma; ac oa yw ef yn ihywbeth tebyg i fel byddwn i dan effaith diod, to 'wn i mo 'ogair na wnai ef y pelhau mwyaf echryalon ag y gallai ei ymenydd dyryalyd a chynhyrfiedig eu dyfeisio er I rfiod,g en dyleisio er mwyn cythaedd dafa o'r ddiod ag y mae taflod ei oatu fel ffwroea o'i haia au. 1 Minaa braidd na lubrodd fy nhroed; braidd na thripiodd ty.ngherddediad, meddai; ''ie'n wir, mi a lithraic fiiwaitb; ond, irwy dca- garedd ,wele fi eto'n ddyu; lie yo hytrach j nag ymddwyn yo gbUid at y sawl sydd heb ioa mor ff JEI, P, tswy adael ca ffordd 0 ddrwg, rhaid i mi estyn llaw ymwared iddynt, ac ymdreohu eu goaod ar lwybr ag a'n harwain bwythau i'r sefyllfa ag y mae ditroDolrwydd llawenydd i'w cbael yodi." Erbyn bya, yr oedd Llewelyn wedi cyr hftfldd y ca* pellaf. Prin yr oedd yn dywed cathlau hyfryd y corau adssiniog o'i gylcb, na awn y ffrydlif ddisglaer oedd yn treiglo wrth ei droed, gan faint y dydaordeb a achoaodd ymddangosiad ei hen gyfaill yn ei feddwl. Ac wedi iddo fod yn cerdded oddi amgylch am ddwy awr, clywodd y corn yn gilw arno ef a'r llanciau i gael boreufwyd, a pbryaurodd ei gamrau tuag adref drachefn. Erioed ni thywynodd haul melya hsf ar le hyfrytach nag oedd Brynhyfryd, cartref Llewelyn Parri, y pryd hwn. Safai ar lithr dloa, yn cael ei hamgylohn gan dd61 fecbao, wrth gefn pa un yr oedd naynyddau cribog Arfoo. Ymddaogoaai'r lie megia rbyw adlewyrchiad o'r hyn a ddycbymyga bardd am Baradwys Ddaearol. Mor her aidd oedd sain yr adar ar y gwrych ac yn yr ardd, y rhai oeddynt Ag wfndra yg.fndroed Yu chwirau rhw?g cangau'r cDed Mor hyfryd oedd yr alawon a chw&reuai'r awel ar crganan y goedfron Mor ddifyr osdd twrl prysurdeb y drof yn cael ei dreigio gan gerig ateb y bryn !-Mor hyfryd oedd lief yr arydd ar y twyn Yn ateb can y Ilaetbfdloh wridog, fwyn Y gwartheg ar eu lloi k brei d-li fraw Y gw;.ddul' clegar ti yr asur lyn Yr YWJIblant yn obwareu dan y bryn; Y chwa'ddiad nchel, arwyild ysgafn fryd, Gan wjr y llaD, na Sinai gofal byd Ond rid y tuallan yn unig i dt Llewelyn Parri oedd yn hyfryd. Yr oedd dedwydd- web wedi ail oeod ei goreedd oddifewn. M"e'o iddi fod yn ddieitbres yuo aru arjser maitb, pan oedd rhai o edmygwyr penaf Athiylith ddyggleinaf y fro wt:di ei ro ;di i fyny fel meddwyn f-nad ftiadioy. Oad, gan gynterl ag y caftvyd wedi gadai e 1,n Iwybrau, fe weno id dedwyddweh Ai -.u aelwyd ae o :i'!ch ei f'rd, ac yr oedd ei anedd, erbyn hyD, yn ariuu t,'g o'r dylanwad aydd gan I sobvwydd, darbodaeth, a diwydrwydd ar atngylcljiadau teulaaidd dynion. Dyohvmvg hoff i'm bryd y sydd yn divyn Y d,drefo (fwychaddurnai'r p.irlwr mwyn; Y murian gwyn, y Hawl' tywodJyd thn Y iiiur i au F%v Yr nivrlirs; dest! a'i dine wrth gefn y diws Y Unniau ar y pared gwych a glân. A' diddan,gaml)-reolau gylch y tan Ae yn yr hof, yr aelwvd oedd mur hardd Gan fiigau gwyrd.d a blodan tag yr ard(t." Yr ofdd ya awr yn amser boreufwyd. Qolygf i hsrdd yw gweled tylwyth yn nesau at bryd bwyd, gyda chyrph iachna, meddyl- iau calonau diolchgar, a chariad yn llyworii aethu pob bron Dynu fel yr oedd hi yn MrvtJbyiryd y bure hwu. Ond yr oedd Morfudd Pani ya meddwi fod rhy.nbatk nad oedd yn iawn ar wyneb" pryd ac agwedd gyffredinol ei gwr. Yr oedd arwydd cyffro 'r r.i rudd ac edrychii fbl pe yn ymgol'n'n fynyh mawn meddylian dwys. Barnai Morfudd jn gywir hefyd. 0 ran hyijy, beth sydd mewn ymddygiad dyn nas gall march ei ddarllen ? Y mae'r cyf- newidiad lleiaf ar wynebpryd yr hwu a gara bi yn sicr n g-iel ei ginfod gau feuyw garu- aidd. Nid (tH yr un linell nad yw'n gyd- nabyddna A hi ac y mae'r arwydd lieiaf o bryder ac anesmwytbyd yu Bier o dderbyn cydymdeimlad yn ei chalon hi. Otid cadwoia Morfudd ei darganfyddiad iddi ei bun. Pa fotfd bynag, arol i'r bereu- fwyd fyned trosodd, ac i'n harwr dala diolch- garweb i Iioddwr pob' daioni droit, >'i hun n'r hyn oll oedd eiddo, ae i'r gweicidogion fyned o amgylch eu dyledswyddau, gofynodd Lle telya pafodd yr oedd Ifan Llwyd erbyn hyn. "Ifon LIi?yd! meddai'r wraig, gyda gradd o syudod. le, Ai ni ddaeth Ifau Llwyd, y dyn hwr.w y byddech yts crafu cynriiot arn,f beidio ei ganlyu pan yn ngwallgofrv-ydd fy tneddwdod, yma toe. dwy awr yn ol ? N addo'n wir," atebai Morfudd. A ydyw yntau hefyd wedi troi'n feddwyn di wygiedig ? Byddai'n dda genyf ei welad yn awr, ynte, oa oedd yr olwg arno o'r blaen yn anfon y fath iaeau o ddychryn, aravvyd, a ffieidd-dod trwy fy mynwes." Nu, na, Morfudd bach, yr oedd yr olwg er If.m ya waeth heddyw nag orioed" Gwelsoch chwi a minau ef yn ngraddau eithaf meddwdod lawer gwaith o'r blarH) oud etioed nis gwelais ef yn edrych mor ellyli- aidd a heddvw 'I "0, Llewelyn gwyddoch o'r goreu fej y byddwn yo suddo mewn gofid a phryder bob iro y gweiwn chwi yn ei gwmpeini; a pba beth a allai eich cymhell i'w wabodd yma heddyw eto Y" gofynai Morfudd yn dyner. Toatnri, 'ageneth i-tostnri dros un y bu genyf fi fy hun Jaw yn oi ddwyn i'r cyflwr y mae ef ynddo yo awr. Qwahoddaia ef yma heddyw gyda'r bwriad o wneyd rhywbeth ar ei lan, a i waredu o faglau distryw bythol." Wei, wel," yohwanegai Morfndd, os oes un ddynes ar wyneb y ddaear a ddylai gydymdeimlo A'r cyfryw fwriad, y fi yw hono. Yr wyf fi yn gwybod bath ydyw bon. dithion troedigaeth a diwygiad, ac yr wyf yn ceisio dioich i Ddaw am ddwyn y fath beth 9 gwmpaa, a'n gwaredu fel teulu o grafanc y gelyn a'r peth lleiaf a allwn wneyd fyddai ceisio bod yn fath o angel ym- wared i ryw greadur anffodus sydd yn awr yo digwydd bod yn yr un pwll ag y bu fy anwyl Lewelyn ynddo pan o dan gyfaredd rhyw fath o wallgofrwydd. Ond yn mha le y mae Ifan Llwyd, tybed Y" "Ah druan obono," meddai Llewelyn, gyda theimlad dWYII digon tebyg fod ei gywilydd wedi myned yn dreeh na'i bender- fyniad, a'i fod, yn hytrach na dyfod yma, i edrych ar y fath wrthgyferbyniadyn aefyilfa meddwyn diwygiedig,a meddwyn dirywedig, an ai ya loetran o gwmpaa y caeau yna, neu wedi myned i dafarn Ty'aycoed, i fu am yohwaneg o'r gwenwyn a'i dygodd i'r cyflwr y mae yoddo.' Yn wir," meddai Motfudd, draohefn, "oni bai fy mod wedi gwneyd llw na edrych- wn i fy hOD, ae y- ceisiwn eich perawadio thwitban i beidio byth ag edrych, iLr y dafarn-tra bo'n da(am-mi fuaawn yn gofyn i chwi fyned i chwilio am dano, a'i Adwvn YMB." "Yrwyf finau hefyi, fel y gwyddocb, wadi gwneyd amod anuhoradwy nad awn byth dros orddrwa tafarn ond hyny; ac yn wir, pe bawn yn gwybod mai yno y mae Ifan, byddai mor anobeithiol ceisio ei ddenu oddiyno tra bo diferyn i'w gael, ag a fyddai atal dyn mewn anialwch rhag myned ar ei watthaf i gyrhaedd y Boa Cotutrktor, pall fo ei ilygaid wedi ei uefydlu yn deg ar lygad ei hyaslyfftetb." Wel, eadewch-i ni waddto drosto, ynte," meddai Morfudd, "a thros bob un sydd mor anffodas ag yntan." Amen," atebai Llewelyn. Taa chweoh o'r gloch y prydnawc, dychwalai gwas Brynhvfryd o'r dref, wedi bod yno ar neges. Yr oedd ganddo stori bwysig i'w hadrodd; ac ymddangosai fod yr hyn a welodd yn pwyso gryn lawer ar ei feddwl. Aetb at ei feistr, a dywedodd- "Wel, miatar, 'r,dw i 'n fwy parod i seinio titotai heiddiw nag yrioed o'r blaen." Mae'n dda iawn genyf glywed hytay, Haw," meddai Llewelyn Parri. Ond, atolwg, pa beth sydd wedi dwyn y fath gyfa«rwidiad yo dy farn 1" "Gwarcbod pawb I welia i rioed ffasiwn bdth yo fy mywyd ag a welis i heiddiw I", "Bstiioedd?" We!, 16l roeddwn i 'n myn'd i hwf Cae'r j D?a.miwe?nd?robobo'. Ei» yno i j "el'd btth oedd y mater, M ar 01 stY/mo j ? tyn iaw?ir t?y'y _I, mi woli1" by6 ca ? aoghofia i mono fo bytb. 'Roedd yno ryw griadur ar lna dyn, a'i wyneb gin lased a lliw glas, a l ffim fel ffiim frwmstan yn dod allan o'i hain. Mi ofynia i ryw ddyn, fel darn o wr byriheddig, beth oedd y mater, a deododd hwrw fod y dyn a welwn felly wedi dod i'r <»r- f bote heiddiw yu feddw; a'i fod wedi g vneyd i oreu i gael diod yn mbob tafiltu. # n i am nad oedd ganddo fo arian i dalu, roa neb ddim dafn iddo fo. O'r diwedd, medrodd fyn'd i iard P-- Arms; torodd dwll yn nhalcen balir .0 chwisgi, oedd newydd i osod yno, ac yfodd ei wala, nes aetb ar dio o'r tu fawn. Mi gwelis i 0, Matar," yohwanegai'r llanc, gyd a'iiddwylaw i fyny,—"migwelision lloagi; ac mi gwelis i o'n nsarw Yfa i byth ddafn ^o Hear and hyny, Mistar. Ac mi ssinia ditotal rwan, i chwi." "Da machgen i," meddai ei feistr. Dyna'r peth saffa fedri di wneyd. Af I nol y Hyfr y tnunud yma." Ymaith ¡'r ddau am y Hyfr, ac ardystiodd Huw yn ddibetruii. D;chon na chawn acblysur i abi ychwaneg am Huw druan, eto. Gan hyny, goddefer i ni grybwyll yn y fan hon, ddarfod iddo, ar ol parhau yn ddyn sobr a selog am bum' mlynadd, ymuno ft chrefydd, bu fyw am ddwy flynedd yo deilwng o Griation; daeth twymyn boeth i'r ardal; ysgubodd Huw i'r byd arall, ond nid cyn iddo roddi tystiolaeth eglur cyn marw, ei fod yn cael ei dderbyn i wlad lIe nad oes marw mwy, Ond cana m glwy' Calfaria fryn." Eisteddai Llewelyn a Morfudd Parri, un o bob ochr i'r tftn. Glywsoch chwi ddim o hanes Ifan Lfwyd wedyn ?' gafynai'r wraig. Yr oeddwn am fyr,ed i ddweyd wrthych yr hyn a glywais am dano gan Huw'r gwae," atebai Llewelyn. Bath am dano P" "AM Morfudd I aob, y mae'r gwirionedd braidd yn thy erchyll i'w adrodd, ac y mae yu fy nychryn i'n fwy with feddwl mor egos turn i fy hun ugeiniau o weithiau, i gyfarfod (ú un dynged ofnadwy. Y mae Ifan Llwyd wedi myned i wlad nad oea yr un dafn o ddiid byth i'w ebael ynddi!' Wedi marw ?" "Io! a'r fath farwolaeth Unsgodd ei hun i farwolaeth trwy yfed whiekty 1 Rhydd- hawyd ei enaid i fyned i wyddfod y Duw cyfUwn, trwy i'r corphya swaei cedd am daoo fyaed ar dâD, dan effaith diod gadarn —y mae yn ojnadwy meddwi am dano Ydyw, y mae; ae y mao yn destun newydd i mi i ddiolsh am i chwi gael eich cadw rhag yr un dyugsd. Po mwyaf y daw un yn gydnabyddus & dyoion ac a dull y byd, mwyaf o brcfion a geir o ddrygedd meddwdod.' Gwit. A thra bo nerth yn fy ngewynau, llaia yu fy ngwdd*—tra bo ymenydd yn fy I iahcnl-tra b,) atiadlyn fy ngeuau—rai fynaf rybuddio pobl rhag ehwareu &'r fath elyn dinyatriol, a'u perswadio i Iwyrymwrthod- ymwrthod am byth a'r hyn ay'n ddinyetr i'r corph ac yn ddamnedigaeth i'r enaid (l'w larhau).

ETHOLIAD BARROW.j

CYMANF ABEDYDDWYR II -IARFON.-I…

CAE'RGEILIOG, MON". I

IDIM OND.

Y LLAWR DYRNUJ

DYFFRYN NANTLLB. __I

.FFESTINIOG. -I

i DYFFRYN ARDUDWY.

PENYLLYN. -!

RHOSTRYFAN.I

BETHESDA. I

LLANLLYFNI. --I

'CAERGYBI. -I

[No title]

YMLID AR OL MILWYR YN NGHAERGYBI.

Advertising

MARWOLAETH IARLL I --- .GAERNARFON.-?…

RHYD-DDU. I

I-IQUININE BITTERS GWILYM…

CARMEL.-- -,I

TERFYSG YN MHLITH Y MWNWYR…

Family Notices