Skip to main content
Hide Articles List

5 articles on this Page

-CKISTION OGA ETH ^ vv WYNEB…

Detailed Lists, Results and Guides
Cite
Share

CKISTION OGA ETH vv WYNEB AMHEUAETH J YR OES. [OAN y PARCH. G. PARRY, D.D., OAHNO.J (PAKIIAP.) Pfpfir hyn yn ,alwg i bob meddw di- 3?e 'J.! vn vmdreotioa caled yr Aut4ddiwr i ""Y ?aredowtrtonedd yltàeool crefydd gae ?im'Bedd am Dduw. Nil os eisieu dY vd todOisti'inoea- th yn gorphwys ar ?ionedd hwD, "blegid y uiue C.istioa- y? ?h??fydd-ie.y grefydd-yr unig (,, M ,ir a dwyfol; ac y mae Cte?ydd yn *• d¡;styr heb e gysylltti a Duw. Y mae ygV ei hHnan, mewn gwahanol ie!tboedd, yn cario cufrestr ei eoe:11ath ar ei ?i ?u Mswn uu iaith golyga yr byn sydd ""hwvms, veu yn adrwymo dyn yo ol Dth Pduw' mewn iaith arall golyga addol- 'l llnw mewn un arall gweddi Mr U?uw b tunol crefydd Ond dyma YBbryd D yi !aet -)' withcd & Duw. Dy- „ dd yr yt"y ? ?' galon-Nid on un u,?IneuDiiii D?'" faith y ga)oo-y dymuniad yn dad ir gred. ? fyd?n n. Y Duw hwa "-? pban y daet iIr claawd, M fynwn m y dyn bwn ? fod Duw ynd? I ?yrt-aau an.orn." 'p?o8irhynyncgwiuth yr Auffyddiwr »n c»i!^o codi gIVrthryfJ yn obeyroM Natur in ei ?'n ei Bream. I r llygad syml y mae Natur yn Ila n o Dduw, a'r greadiga^th yn "deml sydd yn fyw ggia ei fawl. Dyna addY8 y Beibl a llais rheswra. Y mae yr Adfyddiwr vn euog o'r cysegr-ysheiliad chrys o droi teml y Creawdwr yn bwlpud i bregethu obono-Nid oes un Daw. Y nefoedd sydd yn datgan gogonunt Duw," medd y Beibl. "Nag ydyw y nefoedd yn datgan dim o'r fith bath," medd Cowto,- "Y nefoedd svdd yn datgan gogouiai.t Hip- carc'T.-s Kepler, a Newton—y riyuion a Sdnrganfyddodd ei ddeddfau." Pan geisir gal) y gwyddonwyr gredu yn Now, eu hateb y,it,,v-" Nid ydym yn gweled Duw." Ac y VJ!>8 yn digwydd, pan geisir gan y barbai- jaid isaf ffuifio syuiad am y gwir Dduw, fod en bateb hwythau yn hollol yr un psth- Sid ydym ni yn gweled Duw." Eithafion yncyduyfaifod—gwyddoriaethabarbariaeth. Ocd Did ydynt yr un fath er hyny. Heb idyrgu gweled y mae y naill, tra y mae y Hall wedi dysgu "gweled ac heb waled." Dechreu sgor ei lygad ar y goleuni y mae un, l't litit yn ran ei lygad, gan garu y tywyll- web ya fwy ca'r goleuni," Y mse yr Anffyddiwr yn cyhoeddi rhyfel ya erbyn Natur odiitilan a'i vatur ei hunan eddifewn. Nid anghrefyddol yn uoig yw jnffyddiaeth, ond annltturiol-trais ei natur. Ir meddwl iach a naturinl, y mae pobpeth yo llefaru am Vdllw. Ei weision ef yw pobpetb," -a'i dystion ef yw pnbpsth. Y mae y gweision yn tfyrld10n i dystio dros eu Meistr. Ceisia yr Anffyddiwr eu IIwgr- webrwyo. Cynygia roddi gognniant eu Meistr iddynt hwy, a'u gosod bwyafrsedd en Meistr, otd iddynt hwy ei wadu. Deuant yn ml-en 1 dystiolaethu ond yn lie "Ii wadu ei gyboeddi y roaent k lief uehel. Wedi eu cjfiVi i felldithio, y maent (fol Bdham gynt) yn unfryd yn benditbio. Dyma eu tystiolaeth wedi ei hargrffu mewu llyfr "Ete a'n gwnaeth ni ac nid ni e:n huoain "y mae ei dragwyddol ailu Ef a'i Dduwdod i'« gweled ya anilwg ynorn ni "y petbau a woaed "nid o betbau gweledig y gwnaed ni y pethau a welir- y mae ein gwreiddiau yn yr anweledig ac yo y Duw anweledig "obonoefathrwyddo ef ac erddo ef yr ydym ni ac y crcwyd ni," ac o'i gyfljwnder ef y derbyniasom ni oil." A dyrna y dystiolaeth yn ymdori mewn burst o fawl -ellor?zs mawr "Dyholl weithred- tadd a'tb glodforant, 0 Arglwydd Dyma yr slygfa wedi ei symud dyma ni yn cael eiD hunain yn sydyo o fod mewn llys barn yn gwrando tystiolsetbau, mewn adeHad ac eto yr uii os goddefa cyfeillion y cycglierddau i ni gymeryd bettbyg en gair IJ "Y at rhyw fater Dach fel hyn—dyma ni mewn "eyrgherdd mawreddog." Ac y mae programme y cyngherdd wedi ei ysgtif- eau mewn llyfi I, Molwch yr Ai jilwydd o'r nefoedd, molwch ef yn yr ucbelderau Molwch ef haul a Ueuad, molwch ef yr toll ser goleuni Molwch ef Let y nc-Eoedd a'r dyfroedd y rhai ydych oddiar y nefoedd Jfolant erjw yr Arglwydd; oherwydd efe a orcbymyuodd, a hwy a giewyd. A gwnaetb iddyut barhau byth ya dis- ywydd; gosododd ddeddf, ae nis torir hi. Dyna atbrawiaeth y Byd haniad—dyma y gwir Cosmogony! ":I!olwcb yr Arglwydd o'r ddaear, y dreig- iaa a'r holl ddyfnderan Tm a chenllysg, eira a thartb, gwynt ys- tormus yn gwneutbur ei air ef: Y mynyddnedd, a'r bryniau oil; y coed ffrwythlawa, a'r boll gedrwydd bwystfilod, it ph-)b anifail, yr ymlusgiaid ac adar asgellog." 4 Yn awr ayma y chorus dynion ya ymuno a"atur "Btenbinoedd y ddaear, a'r holl bibloedd tynysogion, a holl frnwyr y byd l,wyr ieuainc, a gwyryfon hefyd; henaf- gwyr a Uanciau Molant enw yr Arglwydd oherwydd ei enw ef yn unig sydd ddyrchafadwy ei ardderchowgiwydd ef sydd uwehlaw daear a refoedd 11 Ie-" btddoniat'th ydyw peth fel yns," tttddai rywuo. Ie, barddoniaeth, ac fel pob gl,ir farddoniaetb, wedi ei seilio ar ac yn •lawn o wirionedd. Ffurf uchel ar wirion- edd ydyw barddoniaeth-gwii ionedd at dia, y iliac pib theory sydd Stan Dduw allan o'i peadigaeth yn drais ar reswm, yn trnseddu d'ddfaii sylfaenol y meddwl, yn myned yn erbyn egwyddorion cyntaf pob ymresymiad Wad eu dilyn i'w canlyniadau), yn rais ar natur foesol dyn-egwyddor- lon, dyfnaf ei natur, nid yn unig "winiaetbau gwreiddiol y rheswm, ond gteddfau ei natur f oesc)),-y peth dyfnafsydd 10 M Dahu, o bosibl, y syniad am yr Anfeid- '? r dyheuad am yr Amfeidtol—hoU egwy- <MMMQ a dyheidau gwettbftwtoc? yr (Mid, j boll brophwydohaoth y natur am anfRrwoi- eeb  mae yr Anffyddiwr yn matbru y clIbl 0 da" draed ae yn "rhedeg yn y ^J™ 'r gfed am Dduw trwy de?dwr Itonau „ 'atiannau." Mewc gair, nid ?yr At?ffyddiwr ddim gwadu Dow, heb ei 'Ma e) hunan, gwadu y grnadigMth, ewadu POpctb, Dyna ydyw ActfyddMetb mewo !?"")?dd-cegyddiad cytt?edinol. Cartref ?ydf?eth ydyw g?iad diddymdra tra- ?yddo)-i)e n d oes dim yc bod. A P.wyn fyd r?a welid hi wedi dycbwel i'w bl'titf! ? mae ?? ? ?"? yn synia4an yo tybied—?, yn cynwv, E Kn ?ydd. Os ces rbywbetb yn bod y mae l fod Duw yn bod. Os nad yw Duw n bOd, "'? '? dim y? ?°°' Dya addysg yn gyatal %'r athroniaetb jj ?' Un Pi'3wf 0 witionedd yr hyn a ddy- ??lwyd ?? ?-M pob ymgais i roddi ,fyrelli ig leth ar w%han odtii wrth Dj,, ^Dem Sl?oio ni mewn anialwch o ??r" swrth ddywediadau, ptau kz bo,81 1 bod yn grnqs i ??'o° ?-i'n ?'swm cah-not. Y m?e dywyd 'ud Y gr,!ad?g&,t w,di ?'"?' bod iddi ei Un.n yn wrthddywediad, am fod hyny yn ?c? < ?n-) P'?  ?'? ac beb fod ar un Inset. a' t'agyvlyldoideb y gread let «« an Osibl- Y "? y p? ?" ?3?"?n ? ? yn wrtbddywediad, gan fod yo cynwys peth ''nmbosiM-vr ''mb?o? <,?',?.ydd a ?e. tw.r II" lapsed ?e?t<y. ( m-4e V, ? t ? ei irst A ne y yo addef ? y ? ei ?wa rym; ond y mae yo ceMio ei ddirymu drachefn trwy gymei-yd arno brofi y gosodiad hollol wrthgyferbyniol. Oud y mae yn sicr ei fod wedi methu, fel y dengys rhai o'i feirniaid galluog, am ei fod wedi colli golwg ar y gwahaniaeth rhwng parhad cyn y greadigaetb a pharbad yn y grsadig- aeth, neu rhwng yr byn ydyw amser i'r Anfeidrol sydd yn byw uwehlaw iddo, a'r hyn ydyw yn y byd ac i'r cieadnr sydd o din ei amodau. Ac y mae peth rhyledd iawn wedi dygwydd yn nglyn a hyn. Y mae thai o'r hen wrthddadleuon yn erbyn fod y bjd wedi dyfod i fod trwy y wfithred o greu, megys y cweatiynau Why here ? a Why now ? wedi eu profi yn bollU ddirym, ond yn nnig mewn un cyfeiried. A pha un ydyw hwnw ? Wel-ya erbyn yr Auffvddiwr ei hunan. Y mae y byrddau wadi troi yn hollol. Y maey Mcses yr oedd yr Anffyddiwr ya ymddiried ynddo wedi troi i'w gm- demnio: fe gafwyd allan fod yr arfau a pha rai yr oedd efe yn ymladd yn ddiniwed i bawb ereill, ond yn angeuol iddo etel hnnan. Us yw mater yn dragywyddol, a meddwl yn gynyrch wedi ei ddadblygu o bono, pibatti yn awr ? Pa fodd y gall wneyd dim mewn unrhyw bwynt o amser nad yw wedi ei wneyd oesoedd trnpvwyddol yo (,I? Os yw yn d'aajywyddol, rbai J ei fod yodragywyddol berffa'th a digyfnewid. Dyma ben y cawr yo casl ei dori i'i gleddyf ei bunan. Nid 08e eisieu dyweyd fod Kant yu feddyliwr mawr, yn llacw lie pWY'Jj yn Lanes athroniaeth, ac wedi gwneyd gwasan- aeth rhagorol i Dduwinyddiaeth Natariol trwy ddatguddio cadernid eisylfaenynnatur foesol dyo. Rhaid cofio mai ambeuwr athronyddol oedd Kant ac nid duwinyddol. Ac y mae y dernyn o'i waith He y cyfer- byna y nef serenog uwchben A'c ddeddf foesol oddi fewn, yn cael ei gydnabod yn ddarn ysblpnydd-yn ddarn, fel y dywed un, of surpassing grandeur. Ond credwn gyda rhai o'i feirniaid mwyaf galluog fod ei ymgais i daflu ymresymiadau Duwinydd- iaeth Naturiol (ardir rbeswm) y tu allan i gylch gwybodaeth ddynot yo fethiatt. Ceisiodd it byn trwy ddal y gellir profi contradictories —neu osodiadau croes i'w gilydd-yr un mor sicr alu gilydd. Yr ydym eisoes wedi nodi allan y man gwan yn no o'r thai hyn. Ond y mae dyweyd tod y fath beth yn bosibl o gwbl yr un pMh a dyweyd ffid cyrhaedd gwybodaeth sicr n ddim yn aomhosibl-fod deffinio terfynau ac egwy ddorion gwybodaeth ddynol yn beth uas gellir ei wncyd-ac felly yr ydym yn ciel ein glanio ar gyfandir o amht-uaetdi gyffredinol. Gwnaeth yn drJa ddatguddio sylfaen ddiysgog Duwinyddiaeth Nuturiol yn natur foesol dyn, ond ni lwyddodd i symud ei sylfaen oddi ar dir rheswm. Y mae iddi fwy nag un sylfaen y map fel iddi fwy  a'i sail or y myryddoedd Jerusalem a'i sail ar y myryddoedd sanctaidd," ac fal y nefoedd yn ddinas ag iddi sylfeinisylfeini yn cael eu gwo^yd i fyny o'r profion sydd yn yr oil o Natur, mewn dyn ae oddi allan iddo, trai "yr hwn a adei)adodd bob peth yw Duw." Drachefn nis gellir dal cadwen o achos- ion yn ymestyn yn 01 beth bynag fydd nifer y dolenau—os bydd y ddolen gyntaf at 01 sydd yn cydioy ewbl â. gorsedd Duw. Rbaid cael y ddolen sydd yn cydio yr ailaehosion wrth yr Achos Cyntaf, cyn y gellir bodd- loni gofynion gwreiddiol Rheawm dyn. Fel v dengys Canon Mozley yn ddiwithbrawf- uis gall y meddwl dynol byth orphwys mewn Achos ond sydd ei hnnan yn aehosedig. Un Aches sydd yn llon'd yr enw-Achos yr acbos; on-yr Anfeidrol a'r Tragywyddol, Ac heblaw hyny, y mae cadwen ddidetfyn o achosion yn annychymygadwy, ae nid bvny yn unig ond yn unmhosibl. Nis gall y fHth beth fod a nifor anfeidrol. Y uiae nifer yn ei banfod yn feidrol, ae nis gall byth ddyfod yn anfeidrol trwy unrhyw cbwanegiad. Y mae completed infinity yn beth nas gellir ei feddwl, ac yo anmhosiblrwydd. I gyfeirio at un wedd eto. Y mie y galluogrwyad cuddiedig sydd mewn mater i ddyfod yn dlefn, ya brydferthweb, yn fywyd, ac yn bobpeth sydd yn bod—h!«ri:.d Prrffjswi1 Tyndall-yn haeddu y He o anrbydedd o fod yn goron ar y ffolinebau blaecorol i gyd. Tameidiau o fater marw yn dyfnd-o hono ei hUQ, cofier- yn dyfed yn drefn, yn dyfod yn brydferthweh, yn dyfod yn Itawn profion o fwriad, yn dyfod yn fywyd yn ei holl ffnrfiau, yn dyfod yn feddwl, yn athrylith Newton, yn serch perthynasol, yn dyfnd yn gydwybod i farnu yn ol egwyddorion tra gywyddol moesoldeb. Gwisgo mater marw a phriodoliaethau y Duw byw ? Dvrna ddad- blygiad olaf a gwylltaf y theory of evohttion. Dyma gaclyniadau eithaf-addfed fiVwyth yr byn a alwyd ,vn dra pbriololl wewn mwy nag un ystyr-the dirt philosophy. 6. Hyfryd yw dyfod allan o'r dyfnion bethsu" byn, i weled fel y mae synwyr cyffredin, yn ngoleu dydd natur iach- egwyddorion naturiol rheswm dyn—egwydd- orion cyffredin pob gwybodaeth, yo dyfod i'r un casgliad, ac yn cadarnhau yuichwi1- iadau dyfnaf athroniaetb. Yr oedd yr ben Napoleon Buonaparteallan unwaith ar nofou ddysglaar, serenog, a dau neu dri o gyfeili- ioo anffyddol gydag ef, y rhai oeddynt ya ymresymn yn llithrig i gau Duw allan o'i greadigaeth. O'r diwedd, fe dorodfi Napoleon ar en hymddyddan, a chan gyfeirio ei law at y ffuifafen, fe ddywedodd You may talk as yon please, gentlemen, but who made all tht 7" Ni a atebvvn y cwestiwp &g ateb y bardd—ac atb y bardd yw ateb yr Ysgrythyr, ateb ymchwiliadau dyfnaf athroniaetb, ac ateb synwyr cyffredin dynolryw, He didp-d His Hand in glory, And touched the skies." Efe a drochodd ei law mewn gogoniant, ac a gyffyrddodd i'rwybrenau"-Ol ei fysedd yw y bydoedd dysglaer i gyd. Swm y cwbl yw-fod yn rhaid fod pob bodolaeth sydd yn cael ei therfynu gan amser, lie ac acbcsiaetb, yn gynyrch Bod sydd uwehlaw y deddfau hyn oil—fod yr amodol yn gorpbwYt; ar y diamodol, y meidrol yn pwyso ar yr anfeidrol, yn byw, yn symud, ac yn bod ynddo—ynddo Ef- Yr Anfeidrol, annherfynol Fod, A'i Hanfod ynddo'i Hun," 7. Y mae natur foesol dyn yn ategu ae yn cyflenwi y profion o Natur yn allanol, ac yn datguddio y Duw bwn yn ei Beraonoliaeth, ei Anfeidroldeb, a'i Gyfawndar a'i Dcleddf. Trwy y byd yebrydcl oddi mewn, egyr i ni y byd ysbrydol oddi allan. Cadarnha dyitiolaeth yr Ysgrythyr fod y gread:gaeth ary cyntaf yn berffiitb—ord fod pechod weai nyioa l mewn-y ttiitb cldu yn han,s ysbrydol dyn-achoa a defnydd ei holt drueni. Ond nid oes dim yn hyn oil i bechadur, Y Beibl sydd yu datguddio iachawdwriaetb, ac yn daogos fod y Duw Anfeidrol, tua deunaw can' mlynedd yn ol, wedi cyfryngu Y8 helynt ysbrydol y ddynol- iaeth trwy gyfryngiad goruwrh-naturiol o ddoethiaeb, galla a gras, hollol anhebyg i ddim yn holl banes y byd. e, Pan ddaetlr cvflawnder yr amser, Duw a ddanfonodd ei Fab"—" Crist mewn pryd a fu furw dr: s vr annuwiol"—ac "Efe yw yr Iw[j dros ein pechodau ni." Dyma new departure mewn Hanesyddiaeth-cyfood newydd. Trwv I wyith yr Ymgnawdoliad, nurtli 'vr laws, a gym ei adgyfodiad ef," ft) byd uewydd i fod-byd yr Efengyl-" the gospel Y mae Cristionogaeth yn newydd ac yo hen. Y mae yn anrhebyg i ddie, yn hanes j y byd, ac eto mewn eysylltia:i liywiol Ali noil banes. Un o neilldaolion yr oes boo yw adgyf3diad yr yabrvd haoeayddol. B"rnir pob path yn ngoleuni Hanedyddiaetn. Y roae CnstlOuogaeth yn eefyl! y p!.twf tanilyd hwn, OwycebCristy goleuni yn tywymi ar boll hanes y bvd. Hebddo y mae Haresyddiaeth yn ddam"g ares?on- tadwy. Efe yw yr ag, r Ad- Ffe yw golimi y byd. Yn ngoleuni y Graes. gwelir fod holl hanes blaenorol y byd yn batotoad Gribt a i waitb-a'i holl haoes dyiynn! yllawo o tffeithiau gogoneddus ei gtefydd of. Dyuia ddadl anatebadwy droa Griationogaeth- Holl-bresenoldeb Criat mewn Hanesydd- iaeth. Efe yw canolbwynt amser. 8. Y mae gwirioneddau mawr ein crefydd yn bethauar en penan en hunan-yn vmque. Pan y mae dyn yn cyflawni rhyw orchest, y mae yn gallu gwneyd rhywbeth drachefn yn debyg-rbyw ail sydd yn gyffelyb iddo. lawn y gofynodd un-Os cynyrch y dychymyg dynol yw y syniad am Dduw, pa le y mae y peth nesat a gynyrchodd y dyebymyg dynol yn debyg? Cymeriad Crist —y perffaithrwydd nilhme, os dynol; pa le y mae yr ail sydd gyffelyb iddo ? Os crefydd ddynot yw Cristionogaeth, pa le y mae yr ail sydd gyffelyb iddi ? Os llyfr dynol yw y I Böibl, gviewch i ni gael golwg ar yr ail sydd yn gyffelyb. Oasefydliad dynol yw yr eglwys, pi 10 y mae yr ail sydd ya gyffelyb iddi ? Yr unig ateb yw dystawrwydd. Ar y dybiaeth ddynol, gellir benthyca geiriau y bardd :— "Nothing was hea d but silence, Nothing was teen but darkness." Glynwn yn ffyddlon wrth wirioneddaù goitoneddus crefydd Crist—"yffydda rodded unwaith i'r saint." Llanwer Di âg ysbryd Efengyl Crist" yabryd nerth" ysbrydol, nerth sancteiddrwydd, nerth ffydd agweith- gatwoh-yabryd cariad-cariad angerddol at Griat. ac at eoeidiau dynion nes colli Bin hunain truenus yn yr amcanion mawr; cariad diragrith at ein gilydd, nes colli yr eiddigedd dirmygedig sydd ynlleihaupob rhagoriaeth, ac yn mwyhau pob diffyg-y cariud a b&r i ni wir edmygu rhagoriaethau ein gwlad a llawenychu yn llwyddiant a phoblogrwydd ein gily ddac ysbryd pwyll —doetbineb i adnabod arwyddion yr amser- oedd a gwaith ein dydd, ac i gyfaddasu ein bunain at amgylchiadan ae anghenion newyddion ein hoes. Tra y byddoin yn gwrieuthur y pethau byn, fe ddeil ein Cyfundeb ei ffordd, ac a chwanega gryfder -fe fydd yn fendith i'r byd etc, megis y mae wedi bod te fydd Duw yn ei ganol" -ac yn mhob cyfwog ytf ei hanes "Daw a'i cyuoithwya yn fore iawn 1"

IY CYNYGIAD I CHWYTHU J CREIGIAU…

IUNDEB BANGOR A BEAUMARIS.

Idssugain MLYNEDD iN 01.I

Advertising