Skip to main content
Hide Articles List

9 articles on this Page

CIUSTIOOGAETH i y 1YYNEB AMHEU…

Detailed Lists, Results and Guides
Cite
Share

CIUSTIOOGAETH i y 1YYNEB AMHEU AETH YR OES. j" iaji Y PARCH G. P/JLRRY, I D.D., CARNO. Yae oetliduolrwydd yr amsaroedd yo rh;m dr* ddwyn y pwugc hwa gerbren y cyhopdd-" amseroeSd enbyd y dyddiau dl- weddaf" fel y bitnt ltawer,pp n y mae yr ye- bryd gwilh-g'itri"nogol a gwrth-grefyddol wedi dyfocl ,r, 1 ?ydageofnd\a newydd, ac ymgoi-flFoli wn ffurfiau newyddion— tIo.fi}t< coethedtg, hollol wahaaol i rai garw ,rif,leu ddwy yn ()I, ffarfiiu yn nao eu hunail. figwyddoniaeth yt oes, ac k chynydd « b''i mewn Lltalltwriaeth-ffuefian deuudol I dVelaidd, ac o gymaint a hyny yo fwy Gwir oad yw Cymru eto yo teiaTo oddiwrth y dylanwadau niweidioi ayo, ae y mae, hyny ya deatyn lawenydd a diolchgarwch. Ood oi dtlylai 4ivn eia-2wn.;yd yo hunan-kyderus, na pheri i ni eau ela liygiid ar eia poryglon. Y mae lledaeciad gwybadaeth a chynydd y cel. fvddrJan edl gwasgu y byd at ei gilydd vn rtyi'edd ia,,in-yn nesaa gwledydd ao ya; neaaa oesoe-H nes lieihau pellder mewn ameor a lie, a thwag gwahaaot dd,)ibatth. iadau mewn cyindeithas-y dysgedig ar atinysgedig- Dylem gofio hrfyd fod amheu- aeth ya yr awyr. Ae oid aes dim yo eEeitbio yn fwy dwfn, ac at yr un pryd ya "fwy gradlol a difgelftidd, ar y cyfansoddiad .-pa uo byinag ai y royff ai y meddwl- net awyr y mae dyn yn ei hanadlu, Gall Jderbyn y niwed mwyaf o'r awyr sydd o'i amgylcb, a hyny yu gwbl heb yn wybod iddo ei hun hyd nes y bydd y oiwed wedi ei wneuthur. Nid ein hamcan yn bresenol yw rhoddi eglarhsd manwl ar w^hano) agweddau Amheaaeth yr oes, na myned i mewn i fanyliou y gwabanol ddulliau o ym- resymu sydd yn en cyfarfod ac yn dynoethi nan(]ah /-m d rla iann fvrldil.i i'n Dobl Q\A ou.uv. VILa"" -01- ieuaiac ddefnyddio y cyfleusderaa sydd yo eu cyraedd, trwy ddarllen dyfal a dwys. fyfyrdod, i eanga eu gwybodaeth, a dyfnhau eu hargyhoeddiadau am wirioneddau tragwyddol ein crefydd, "fel na byddont mwyach yn blantos, yn bwhwman, gan eu cylch-arwain i phob awel dysgeidiaeth, trwy hoced dynion, trwy gyfrwysdra i gyn- llwyn i dwyllo." Priodol fyddai i ni wneuthuryshydig o sylwadau cyffredinol ar y pwngc mewn ffordd o edrych yn mha le yr yjym yn sefyll, beth yw agwedd pethau yn brasenol, bttth yw hi ar y gloeh-" Y gwyl iedydd, bstb am y nos ?"—ac o geisio tnfin ychydig awgrymiadau am natur gyffndinol y ddadl, cidernid profion Criationogaeth- mawo ychydig engreifftiau, yr agweddau meddyliol priodol i gyfarfod ar anhaws- derau, a'r elfenau hyny o nerth ysbrydol a gadamhaat y cyfinsoddiad ihag derbyn niwed oddiwrthynt, ae a'o gaUaosaot i'w zorohfveu. v 1. Nid yw Ambenaetb yn betb newydd yn y byd. Y mae braidd yn hen. Y cwestiwn cyntaf yn y Beibl, y geiriau cyntaf ag y mae y gofyn-nod ar eu hol, yw y cwestiwn o Ambea- aRth: "AidiauddywedydoDduw! 'Aydych yneicr ei fod wedi dyweyd ? Ac os dywed- odd, a ydych yn sicr fod yr hyn a ddywed odd yn wir1" Felly nid all Amheuaeth ddim ymffrostio yn ei phedigree. Syllaeoydd y teulu oadd tad y celwydd. Ac y mae y ffiith yna yn arwyddocaol, ac yn eglnro Hanes Natutiol Amaeuaeth. Caniataer- Cristinnogaeth a natur ddynol lygredig yn yr uo byd-; canlyn d yw, gwrthwynebiad anochelidwy, anghyi' dadwy. t "P gymoo. deb sydd rhwng go., uni a thywyllwch ?" Nis gall na ddet amen a gwadu. 2. Ond nid yw yn caolyn oas itall auibeaon ionest full. Y maoat yn bod. Ac y mse aohawsderati m-,iddwi didwyll yn ceisio 8"th; Q' Il"rd. *rwy dywyilwoh i oloaui, -y mae y rhai hyn i'w trin gyda't parch u'r tynerweh mwyaf. Ac y mae dwy ffordd o edrych ar arnhpoaeth yr oes hon. Un yw, ffordd y dyn sydd yn cymeryd yr olwg waethaf ar bethau-y pessimist: sef fod yma lanw oanffyddiaetb yn dyfod i mewn, ac yn bygwth ysgubo ymaith hen dir-nodan ein ffydd, 08 nad yn bygwth bod yn ddtlnw i orchuddio yr hyn yr arferem ni edrych aroynt fel myuvddoedd arnchel^a thra gywyddol gwiriouedd Duw. Ua afall yw ffordd y dyn sydd yu cymeryd yr olwg oreu ar bethau,- yr optimist: sef fod amheuaeth yr oes hon, ar y cyfao, yn un o natur iacbus a chywir. Addefir, bid siwr, fod engreiffciau lliosog, ysywaeth, i'r gwrthwyneb ond ar y cyfan, mai dyna yw nodwadd amheuaeth vr oesryr amheuaeth tydd yo dymuno credu, ac nid yn djrmnno a>n!;redu. M-JWO gair, f,d hon yn oes o meddyliol (intellec- tual earnestness) angiiyffredio; uiii nid gwrth wynebrwydd i gredu feyd I wrth wraidd yr amheuaeth, ond goetelgirwch mwy nag erioed rhag credu yr hyn nad yw wir ysbryd beirniadol, ymchwilgar-yoyrch buddugol- iaethau disglaer gwyddoriaeth ddiweddar, mewn than,a'r arferioa meddyliol a ffurfir yn anymwybodol gan efrydiau gwyddorol,— yr gsbrytlllydd am niethi pob path i'w sylfeini, am beidio cymeryd dim ya ganiitaol odctinr awdurdod na thraddoiiad, ond am ail-agar pob cwesfwD, a chwilio i seiliaa pob cred- iniaeth; ac ysbryd eydd yn fwy gwrth- wynebol nag erioed i bobthith a geudeb,—i bob peth -unreal. Y mae bardd mwyaf ysbrydol a dwfn-ddifrifol <yr oes wedi taflu gair i'r nn perwy) "There Ikes more faith ic honest doubt, Baiieve me, than in half the creeds." Ac y mae yn ddiau y gall focHlawer mwy o wir ysbrydllydd yn yr amheuwr gonent difrifol, sydd yn teithio yn .avaf a llafurus ya ei ymehwi: am y gwirionedd, oag YI1 y dyn nad yw yn gofalu am ddim ond am fod yn ddiogel a chysurus yo y ddau fyd, ac wedi taflu ei hun i rnwa i great neillduol megis i gerbyd, tra oadyw mewn gwirionedd yn credu mewn dim ond yo ei union-grededd ei hnnan, ac yn ei.yctyried «i hunan fel sypyn gwerthfawr wedi ei labellio yn ddiogal i fywyd tragwyddol. Dyma ddwy olwg ar amucuaetb yr oes. OP.Ilai fod y darteoiad a roddcsom yn awr yn dlarlun- lad o'r wedd elthaicl ar y ddwy ochr. Pa 00 sydd nesaf at.f gwirionedd, bydd p,b on yn buon drontoci hun. Ond y ocae yn dra thehyg, ar y cyfan, fod mwy o wit ionedd yo yr olwiz oreu nail vn v waethaf. 3. Y a?Tosi,?)L ^mhenaeth yn amrrw- 'ol—hM??dl;?, gwyddorol, athooyd 101, wirniadnl, eglwysyddol, RwiadwriMth.?1, cymde,ilh ? A iroasol. Diaufolathrou iaethKmt wedi bffeit?.'0 i roddi mtth o Hurt a set wyddorol i'r yabryd odci Vi: gweithn yo y ddennawfed ganrif Yal. drechai Kitityn onpst ddal i {yny ffydayr, S, drindod o witioneddau-Daw, rhyddid ac a ?arwoldab—fal gofynion rr hyn a eil* efe rheswo) yoearfarsl," (aeu uatur I dyn). Gwa iai allu a hawl y rhcawm par" « band'vfyno dim am bethau dwyfol. oriti wrth d'iil a cheisio profi nas gcllid gweithi) allan y drychfeddyliau hyn yn unol i Qe?faa hfoyme,<, ac na? ge)Iid?rti(i y Bu i o Lduw trwy uorby? ymresymijd (? n tntr QdeaUn] vo un' darfa i'w gyfundr.?.. roddi sv abyliad i yabryd amheuaeia vr ?? flono, «r rail cam dybryd A hi oedd by y. uirfa i Pairniadaeth ilanesyddol yu yr &'mMn hefyd weithio yr an ffordd, "1 cie! el hrwaia g? Strata a Bmr. Cyc'?y.?t y eI\.f °J ?a"e B?thet?idd;gw? y L??biu- r?dd 0 wyrthiM; ? yn a- tyf. ? fywyd yr ^r a!,a eöisii wneyd allan ? oedi lIf3 Sfengy?idd ond Md?n ol dychyrnyg y disgyb'ion «yo^f Wys^oreuo1, Cymui B I cvfeiri.? rt n er ei fod y?? yn cvchwya o ffuff k 9n|•' adan Hegelaidd am dda iblyg. i»lH k \n8Cyj!l E? amcaa ef O0dd pgs .o 7.?ith ygoruwchnatutiol o GriaMoBO?tth trwy get?o ? JWDeyd aUao yo ddim oad oynyrch naturiol a chyfuniad o syuiadau, crediniaethau, a disgwyliadau oedd yn bod mewn gwabanol ffutfiau, all yn yr awyr megys, cyn Cristionogaeth. Crybwyllwn y pethau hyn, er mwyn nodi allan rai o achosion ac achlysuroo aiuhenaeth ddi- weddar, er fod rhai cbonynt yn effeithiau yn gystal ag yn achosion. Ond gallwn grybwyll hefyd wr'th fyned heibio na bu dim a gynygiwyd erioed yn fethiant mwy hCJllol na'r ceisiadan hyn. Gwnaed yr ymchwiliad mwyaf llym a thrwyadl iddynt, dynoethwyd en geudeb ar dir gwyddoriaeth a beirniadaetb hanesyddol yn y wodd mwyaf trwyadl, gan Neander, Tholncfr, UlImrmn, Ebrard, ac ereill. Yr hyn a geisiodd Strauas a Biur a'r Tubingen School 'ei wneyd, ond ya aflwyddianus, â'r Testament Newydd, y mae beiraiaid Habreiir dysgedig yn ceisio ei gyflawni yn awr, yn yr Almaen eto, a'r Hen Decbment Y mae y bdvniaid hyn, yn cael eu blaenori gan Wellh&ussen, yn ceisio profi trwy dystiolaethau tumew'iol yn benaf, fod y syciidtiu sydd wedi bod vu ffynu am awdariaeth ac amwtiacl-y PUDa Llyfr a rhacau eraill, yi, gyfeiliornue, a bod yn rhaid gwaeyd ad-drefniad hollol. os nad dwyo 1 mewn chwyldroad i'r syaiadau a gredid byd yma am yr Hen Destament. Croesaw i'r golenni o bob cyfeiriad, ond iddo fod yn wir oleuni, ac nid yo hud-lewyrch twyllodrus "Ond am i'r ymchwiliadau hyn gyffwrdd yu y gradd. lleiaf A sylfeini ein ffydd yu y Datguddiad dwyfol, nid oes ynom y petrasder lleiaf. Bath os rhaid i ni newid ein barn am amseriad ac awdtrriaeth llyfr neu ddau yn yr Hen Destament, ni bydd hyny yn sicr yn diffodd yr haul nac yo dinystrio seillau y myoyddoedd tr3 gywyddol, Y mae y gwr mwyaf cyboeddns yo y deyrnas hon wedi dyweyd yn ddi- weddar ar y mater hwn y dylem gofio dau beth nad yw y cyfnewidiadau dan sylw yn yujwneyd a dim ond Iffurfhnyddol y cyf m- soddiadau; ac hefyd fod casgliadau o'r natur yma yn fynycb o fyr-barhad, ae yn cael ea troiynolgan ymchwiliadau llwyracb. Nid yw athrawiaethan mawrion yr Ymgnawdol- md a'r lawn yn hongian ar amsuriad ac ac awduriaeth Deuteronomium neu y rhan olat o brophwydoliaeth Esaiah. L! -L._l!- .t_3 Ac nis gaiiwn iat na cnouo iou rhai o feirniaid yr Almaeti wedi gwneyd camgymeriadau echrydus o'r blaen trwy bwyso ar ffon gorseu y profion tufewnol a'r higher criticism.. Credwn y bydd yr ymgais hwn gydVr Hen Destaroent mor bell o wneyd gwir niwed i'n ffydd ag y bu y lleill gyda'r Testament Newydd. Ail- adroddir yr hen ebwedl troir eto yn grwn trwy yr ben gylch cyfarfyddir y ddysgeid- iaeth I dysgeidiaeth ddyfnacb, atebir y rhesymau a rhesymaa cadarnach i ddynoethi eu geudeb a'u nodwedd ddi-sail, megys y gwnaeth y diweddar Esgob Lightfoot Vr llyfr a e'wir Supernatural Religion," a'r Proffeswr Wace a'r Proffaswr Huxley. Ac yn wir y mae hyn wedi dechren eisoes gyda beirniadaeth yr Hen Destament. Y mae y gauntlet wedi ei thuflu-rbyfol wedi ei gy- hoeddi, a hyny gan un o ysgolheigion Hab- reig mwyaf yr oea, os nad y mwyaf oil. Ym- ladder y frwydr yo deg, a Duw a ddiffyno'r gwir Ond nid oes geoym yr amheuaeth lleiaf nad erys y Beibl yn dawal ar ei orsedd. Chwyth yr ystorm fechan drosodd, megys ag y chwythodd ystcrm o'r blaen pan lanwyd yr awyr i ffugyrau Esgob Colenso-cawod fawr oedd yu bygwth mvned yn ddiluw. Ond treiodd y dyfroedd va ebrwydd. Ni ddaeth ail ddiluw i foddi cofrestr y diluw cyntaf. Y mae y ddaear yn troi a'r haul yo y ffarfafen, fel o'r blaen. Rhaidnodi hefyd Gwyddoriaeth ddiweddar dan yr un pen. Nid oes un ddadl nad yw Amheuaeth yr oes hon wedi derbya si; mbyl- iad grymus oddiwrth ganlyniaflau dysglaer y cynydd a wnaeth Gwyddoriaeth ddi- weddar. Darganfyddiadau rhyfeddol Gwyddoriaeth yw un o brif hynodiou ein hoes. Ac y mae yn rhy amlwg i'w wadn, fod yraroddiad i ymchwiliadau gwyddorol a meithriniad yr ysbryd gwyddorol yn tueddu i greu gevrthaawsedd, a bron anallu, i ym- wneyd ft phrofion o natur foesol, ac A gwirioneddauyrymherodraeth ysbrydol hono syddgymairvtuwchlaw yreiddogwyddoriaeth ag ydyw y nefoadd yn uweb. na'r ddaear. Ni ddylai fod felly ac nid yw felly mewn meddyliaa o nerth a lied digonol-meddyl. iau gwir athrenyddol, ae wedi eu hiawn fan- t-ili. Y mae gan deyrnas Gwyddoriaeth ei hun ei gwahanol daleitbiau, a pbob un dan ei ded Kau priodol ei hun. Nid yw deddfau y naill yo gymhwysadwy at y Hall. Y rbeol yw -"Pob un yn ei drefn ei hun" ac o fewn ei gylch ei hno. Ood byddai yn fwy rhesymol ceisio Uunio ymresymiad yn yr hwn y buaeai deddfau fferylliaeth yn cael eu cymhwyso at faterion sydd o dan lywod- raeth deddfau ysgogiad, er mor afresymol fuasai hyny, na chyrahwvso deddfau gwydd- oriaeth i geisio cau allan a gwadu y byd o wirioneddau a gwrtbddrycbai ysbrydol, sydd yn gerwedd o dan yr oil a welir, yn amgylchynu yr oil, yr hwn y mae ei nerth- oedd yn treiddio trwy yr oil acyn rhwymo yr oil wrth orsedd Duw. Y mae y gwahan- iaeth rhwng y ddwy diriogaeth-o fod yn an. ohraethol fwy .M'r gwahaniaeth rhwng taleithiau yr un diriogaeth a'a gilydd. Rhaid cymeryd hefyd achosion gwladwr- iaethol a chymQeiihrnol i'r cyfrif. Tyfi int rhyddfrydiaeth, lliosogiad sefydliadan rbydd, ltedaeoiad gwybodaetb, a'r canlyniad o gy uyd,,i yr yebryd beirniadol, a meddwl a barn aonibYMI-petbau rbagorol ynddynt eu hU'iain, oodfelpobpetb da yn agored i'w cmiddefnyddio athrwyhyny i achlysuro drwg; petbKii 4u hiawn ddefnyddio sydd yn ffafriol i Qiistiouogaeth, yr hoa sydd yo grefydd ar ei paen ei hun ya mhlith cref- yddau y byd mown gwahodd ymchwiliad, byw yo y golellui.-yr bon y mae ei llyfr yn galw ar ddynion ;i feddwl yn gystal ag yn deffro meddylgafweh-ond pethau o'u cam-arfer ydynt yo arwain i falchdar deall- ol, colli y syniad o gvmdeithas yn y person, hanan-honiad diderfyo y meddwl unigol- Ilygriad egwyddor y Diwvgiad Proteatan- aidd—"hawl a dyledswydd pob dyn i famu drooto ei hun;" cofir yr bawl i farnu, ond anghofir fod eisita gronyn o gytnhwysder i farai:, cyn y bydd y farn o ddiuo gwetth i'r dyn ei hunan o sg i neb arall. Arweioiodd y Hygriad hwa o bsthaa, yn ei eithafion, i'r dymber hono yn yr hon y dywedotfd y Gwyddel "fod pob dyn cyetal a phob dyn arall, ac yn llawer gwell:" Arwmoiodd i'r waedd am gylraddoldeb.yrhyo o'i ddehoag- li yw-crel pobpeth sydd i >iyny i lawr er mwyn cae! pobpsth sydd i lawr i fynv. A, wsiniodti i wadiai o bob awdurdod va v nef. I a'r id aear. Os gofynk, pbam yr ydym ys Mna cyhyd gydag aohosion a"nheuaeth, i. hateb yw-.1 I amfod de?tlyrachoaianynnc-'Knrhfi'iiol fel yr amod cyntaf i wynebu auhawsderau crefyddol ein hamser ae i ymwoeyd yn effaithiol i hwvot. Glair doefh oo id hwow a ddywedodd SfMii^zi, er rani yr euwocaf o'r P?ntheistiitid y?nedd Nid yw pathim dynol i chwe?his am eu pen, nac 4 wylo I ilweh eu pen «n dyledswydd oi yw en | deall." Ceisiwn .oinau ddeall golyoioo ein crefydd dyrna y cam cvntaf tuagat yraar fogi yn briodol i'w cyfarfod a'u g )rchffgu. Na fydded i ni is brisio na gnrbriBill y galluoedd sydd yn ein berbyn. Nid ydym i galli eizi penau nac i dOli ein calonau yn yr olwg arnynt, ond i'w cyfirfod yn wrni wrjl Bin gwisgo yo yr holi arfogieth, ac i'w gorchfygu yn nerth tragwyddol gwirionedd Duw. Oad wedi y cwbl, y mae yr achos pwysicaf heb ei aodi. Y mae aetioa gwreiddiol a chyffrediaol amheuaeth yn un o natur foesol. Dymi waelod dyfnaf iinaghrodin iaeth. I fenthyoi iaith fedlygol, dyma diagnosis enffiwledig ybrydoliaeth, neu y iesgrifiad o natur yr afiechyd—"Dywedodd vr ynfyd yn ei ga'f>n, Nid oes un Dtlw," Gallai rbeswm oddiwrth hyn ragfynegi Ilyrfa yr affcebyd—rhoddi y progn«tU—Hygriad moes-id. Ao & hyn y cytuna y ffaith, dyma hanes yr .achos: Ymifgrasant, gwnaetfa- ant ffiaidd ftnwiradd," plefyd y 94104 ¡(disease cfthe heart) yw hwn, nid y pen, oad fel y mue y gaion yn effeithio ar y pen. Y mae M6?wdd y gt?ti yn effeithio ar ty?ad y  mddwl. Y mae gwrthdro yr ewyUys yn j tywyllu y de&U. Nid yw ein cyt'madraeth- au o athrouise?th medd Fichte, yn bur fynyeb ond adi?wytch?d ein calouau a'u bucheddau." 0? felly y m?e gydag athron- iaeth pa faint mwy gyda chrefydd, yr hon I y mae ei gwreiddiau dyfoaf yn y galon a'r ewyilys, yn nhiriogaeth ddyfnaf ein natur ? Credwn y gallwn ddaibyn fel gosodiad syl- faenol yr hyn a ddywedodd ysgrifenydd euwog arall ya yr Atmaen a fu farw ya ddi- weddir—" fod s -tyilfa pob dyn tuagat Cristionogaeth yu cael ei phenderfynu yn yr eithaf go ystad dufewnol ei galon a'i ewyllys." (1 orphenyn ein nesaf).

CYMANFA YSGOLION SABBOTHOL…

IAWN I DAFARNWYR.

ICYFARFOD MISOL GOR-LLEWIN…

LLWYDDIANTI EFRYDYDD 0 FON.

0YMANFA MEIRION.

CREIG-IAU Y PLATTERS. i

DYNES YN -CAEL Ell LLADD GAN…

Advertising