Skip to main content
Hide Articles List

15 articles on this Page

JJEDDFWRIAETH QIMDEITHASOL.!

News
Cite
Share

JJEDDFWRIAETH QIMDEITHASOL.! Mae y don etholiadol sydd wedi ysgubo dros wyneb sir Gaeniarfon wedi suddo pleidwyr gonnes yn nyfnderoedd sioiniant, eiddilweh, ao anobaith; ao wedi gadael 1 chwarelwyr i sefyll yn fuddugoliaethua a dlgryn ar greigiau rhyddid a chyfiawnder. Ond wedi enill bu ld- ngoliaeth ardderchog, dylem gofio ein bed yn byw mewn amseroedd nas gallwn fforddio "gorphwya a cSyweryd oysur," ond rhaid i ni gadw gwyliadwriaeth fanwl ar symudiadau y Llywodraeth, a galw yn uchel arm i gyflawni ei hymrwymiadau i'r dosbarth gweitbiol, a phasio mesurau er diwygio eu cyflwr oymdeithasol. Ni bu Llywodraeth erioed yn fwy dyledus i'r gweithwyr na Llywodraeth Mr Gladstone-ar eu hysgwyddau llydain hwy y cariwyd hwy i aw- durdod, ac y mae eu parhad mewn awydd yn ymddibynu ar eu parodrwydd a'u haiddgarwch i yingymeryd a deddfwnaeth gymdeithasol, a phasio mesurau a fyddo o duedd uniongyrchol 1 ddyrchafu cyflwr cymdeithaaol y werin, Ond pa beth sydd arnom eisieu P Nid wyf yn bresenol am ddadleu y cwpstiynau hyny sydd yn rhanu y pleidiau politicaiad—cwestiynau parth diwygio y cyfansoddiad Prydeinig, per- thynas a hawliau yr orsedd a'r bendefigaeth, &c., oblegid nid yw y cyfryw gwestiynau, pa mor bwysig bynag ydynt, yn addaw nemawr o fenditbion i'r dosbarth gweitbiol, ond mewn amseroedd pell. Ond y mae y mesurau angen- rheidiol er gwellhau cyflwr oymdeithasol y werln yn gyfryw ag y gall dyngarwyr o bob plaid eu cefnogi—gall y Tori, os yn meddu 8wm digonol o ddynoliaeth, roddi ei bleidlais yn eu ffafr, a hyny heb fradychu ei blaid, treisio ei egwyddorion, na newid ei groen na'i frychni. Yn wir, mae yn deg i mi ddyweyd fy mod yn gwybod am amryw o wyr enwog yn perthyn i'r blaid Doriaidd sydd yu teimlo yn ddw) s dros gyflwr y werin, ond eu bod yn an- alluog i symud euplaid i'r un oyfeiriad; a gwn, ysywaeth, am rai personau perthynol i'r blaid Kyddfrydig nad oes gweU enw i'w roddi arnynt ma gelynion y gweithwyr. Wedi etholiad buddugoliaethus Mr Watkin Williams, mi a ddadleuais ar ddalenau y Oenedlyr angenrheid- rwydd am fesurau seneddol er gor/odi tirfedd- iannwyr ystyfnig irod,li take notes ar eu tiroedd er agor a gweithio chwarelau a mwnau. lie er helaethu masnach y Ilecliau, &c. Yn bresenol, ar ol etholiad gogoneddus Mr Bathbone, gaa- ewch i mi alw sylw fy nghydweithwyr at yr angenrheidrwydd i'r Llywodraeth drefnu mesurau er darpar tai priodol i'r gweith- wyr, er eu oysur a'u hiechyd. "Beth, ddym, a ydycli all wueyd i'r Llywodraeth adeiladu tai i weithwyr !am wneyd y Llywodraeth yn Building Society i Mae peth fel hyn yu waeth na Chymunoliaeth Ffrainc!" Yu araf gyfaill, nid wyf yn dadleu dros i'r Llywodraeth fabwvs- iadu unrhyw elf en newydd er mwyn y gweith- wyr, dim ond gweithredu tuagat y gweithwyr oddiar yr ttn egwyddorion ag y mae Yll gweith- redu tuagat ddosbeirth ereill, sydd ar lawer cyfrif yn llai pwysig i'r cymundeb gwladol na'r gweithwyr. Mae y Llywodraeth wodi gwneyd ei hun yn Building Society i ryw ddos- jt«rih cyn ein geui ni. Mae wedi adeiladu tai cysurus i'r milwyr, i'r heddgeidwaid, a pheth afrifed o swyddogion, ao a oes rhywbeth yn anghyfansoddiadol mewn i'r Llywodraeth adeiladu tai i'r gweithwyr ? Beth, os ydyw yn deg i'r Llywodl aeth ddarpar ty cysurus i'r milwr sydd yn amddiffyn y wladwriaeth, ai nid dyw yr un mor deg iddi ddarpar t? eysums i'r L.furwr sydd yn cynal y wladwriaeth ? Tua naw mlynedd yu ol tarawyd y deyrnas a gradd o syndod trwy y dadguddiad a wuaed yn y gwahauol newyddiaduron, sef fod arwein- wyr y gweithwyr yn Lloegr wedi myned i gyngrair i nifer o arglwyddi Toriaidd, pa rai, fel y flfsaliid, oeddynt yn ymrwymo i arfer eu holl ddylanwad i gario trwy y Seuedd y cyfryw fesurau ac yr oedd anghenion y gweith- wyr yu galw am danynt. I'r pwrpas o ddwyn cwynion y gweithwyr dan drefn a dosbarth, rhoddwyd ar un, Mr Scott Russel, gwr enwog, i chwilio i mewn i gwynion y gweithwyr a threfnu programme o'r pethau mwyaf pwysig ac augenrheidiol deddfu ar eu cyfer. Wedi treulio chwe' mis yn teithio trwy wahanol barthau o'r deyruHS i ymholi i gwynion y gweithwyr, fe ddarfu i Mr Scott Russell gorph- ori prif gwynion y werin i saith o benranau, a'r cyutaf a'r penaf ar y rhestr ydyw y mater sydd genyf dan sy]w, sef dyledswydd y Llywodraeth i ddarparu tai cysurus i'r gweithwyr. Cymerai ormod o ofod i wi roddi y saith bwnc i lawr yma, ond dyma y cyntaf:- "The fttn.ilies of our workmen stmll be rescued from the dismal lanes, crowded aUevs, and Htiwholeeome dwellings of our towns, and placed oi-.t ia the clear," wlere, in the middle of a uroeru e1 cli ftunilv shall h ve its own detached homestead, and where ia wholesome air and sunshine, tbey may grow up ttrong, healthy, and pure, under the influence of well. ordered homes." Gwelir nad wyf yn ysgrifenu dan fy nwylaw, nac yn ceisio llusgo dim byd newydd a dyeithr o flaen darllenwyr y Oenedl; ond y mae gwaredu teuluoedd y gweithwyr ullan ,1' ystafelloedd cyfyng, a'r iau budron ae afiach, a'u gosod mewn tai oygurus, "out in the clear," yn weithred ag y dylai y Llywodraeth ei chyflawni gyda brys; ao y 1IIae gweithwyr Lloegr er's blynyddoedd yn galw ar y Llywodraeth i gyflawni y ddyled- swydd hoi) tuagatynt, a hyny mewn llais dwfn ahy?vw; a'm dyMuniad yw, ar i chwarelwyr Cym?uyma'iO yn y cydgan dwfu a phru ldaidd hwn, nes cy?haedd calonau ein Hywo?raethwy!; Yn a?r, dymunwn alw sylw neillduol houweith& wyr C\mru, yn gystal a'n haelodau Seneddol at y ffuith fud nifer o arweinwyr y blaid Doriaidd wedi eydnabod tegweh y cais hwn o eiddo y gweithwyr, ae wedi addaw pleidio mesurau er dwyn hyn oddiamgylch. Mae yn wir i rai o'r pendefigion Toriaidd geisio gwadu eu cysylitiad a'r cyngrair, ond yn ei araetb yn Mharc Shaftesbury, fe ddarfu i Arglwydd Beaoansfiold ollwng y gath allan o'r aw,l. t,,vy ei fod we,di ei argyhoeddi fod yn rhaid i'r Llywo,lraeth yingymeryd a'r gor- chwyl o adt-ilndu tai eang a chyfleus i'r gweith- wyr. Y fath bendruni a fu p.irthyr adweithiad Toriaidd a ddaeth i mewn yn yr etholiad Cy-I ifnJdillol cyn y diweddaf, pan y cafodd y Ceiri- wadwyr ou huimia yn y mwyafrif, ao yr aethant i mewn gyda sain can a moliant." Ond dyma y dirgehvoh. fe lwyddodd y C, idnvadwyr i hud- ddeuu gweithwyr y wlad tIWY addewidion teg, pa rai na chyfla wnasant b) th roo honynt, Mae yu wir mai canlyniad yr addewidion a'r ymdra- fodaeth hon ydyw yr artisans' and Labourers' Dwellings' Act," a basiwyd gaii y Llywodraeth Doriaidd, ond fel y rhan fwyaf o'r mesurau a basiwyd gan y Toriaid ar Mr y gweithwyr, fH ofalwvd am 'i'r me3ur hwn fod mor eiddil ae egwan, fel pan ei pasiwyd syrthiodd yn erthyl hfil a marw wrtb droed y Llywodraeth, Cyfaddefaf yn rhwydd fod rhai meddygon Oydwybodol wedi llwyddo i anadlu bywyd ynddo mewn parthau o Lundain, a dyngarwyr aiddgar fel Mr Chamberlain wedi tyau rhyw gymaiiit o ddaioni ohono i Birmingham, ond fel y mae, nid yw ond mesur hollol annigonol a diwerth ar g) fer anghenion y gweithwyr. Cymaiut a hyuyiia ar yr Artisans' and La- bourers' Dwellings' Act," y gwnaeth y Tori- aid gymaint bist ohono yu yr etholiadau diweddaf Nid oes orid ychydig yn dirnad y fil- fed ran o'r truei.i mae teuluoedd y gweith- wyr yn ei oddef o ddiffyg cartrefi priodol. Mae Jiielldith yr hen Act orthrymus-Law of Mettlement, Charles yr ail, yr hon a barhaodd am yn agos i ddau cant o flynyddoedd, heb ei llwyr olchi ywaith oddiar wyneb y wlad. Wedi yiect yn helaeth o ysbryd y daeddf iCel digedig hou, nid yn unig gomeddai tir- fod-li, nnwyr roddi tir i adeiladu tai i weithwyr, ond chutfilwyd tuiijoedd o dai yn ngwahaiiol •ir.)- d Llvehr a Chymru rhag dyfod o'r gweitiw.ir yn bwysau ar y plwyfydd. Yo ol eyfrif diweddaf y llwyddais i ddyfod o hyd iddo, yr "cdd y boblogaeth wedi cynyddu yn 01 pump a httuer y cant mown wyth cant ae un ar hugain o blwyfydd, lie yr oedd y tai wedi llnhG lint cannoedd o deuluoedd gweithwyr 111 L!oegr a Chymru yn gorfod byw oes n^'lbulus yn y fath gytiau gwaelion ag y byddai yu snrhad ar unrhyw foneddwr roddi ei gwn yndd. nt Gwn H'a etifeddiaeth yn sir Peirion- ydd lie na chaiff yr uu gweithiwr adeilalu ty ø unrhyw bris, a Ue mae auiryw furddyn «d adfeiliedig a fu gyut yn gartreft eysurus gweithwyr. Gellid meddwl fod publ Meirion, ar ol anfon Mr Holland yn fuddugoliaetbus i'r Senedd, am "orphwys a cli .moryd cysur ond os na all euhaelod setieddol wueyd rhyw- beth tuagat symud ymaith y gortbrwin oymdeithasol a'r drygau yseymun sydd yn dirwasgu poblogaoth weithiol y sir, byddai llawn cystal iddynt adael iddo aros gartrof i anturio [mewn agor chwarelau newyddion cr rheddi gwaith i'r lluaws gweithwyr sydd yn cerdded o gwmpas, heb ganddynt ddim i'w wneyd ond achwyn ar galedi yr amseroedd. Glasltk. r l'w barhauj.

HYN A'R LLALL.

INEWYDDION AMERICANAIDD.

Advertising

I SALEH, ge MLANFYLLIN.-

I BTRMINGHAM.

KHOSLLA^EBCHBTJGOaI ---- -I

YR YSGOL SABBOTHOCIA THREFN.__I

OADEIRVDD HRAWDLYS TKI-MISOL…

[No title]

- -- LLUNDAIN._- - -I

FFAIR OALANGACTAF PWLLHELI,…

GAIR AT Y OHWABELWYR. I

AT BWYLLGOR UNDEB LLENYDDOL…

LLEW LLWYFO A THAFOLOG.