Hide Articles List

14 articles on this Page

DYIIUDDIANT I LLYWELYN TWROG…

TRI ENGL YN

[No title]

- - - - - - -GOHEBIAETH.

TRAETHAWD

ICHWARELAU DINORWIG.

IMANTEISION YAINEILLDUWYR…

News
Cite
Share

MANTEISION YAINEILLDUWYR I WRTH. WYNEBU PABYDDIAETH. Axwvr. SYR,—Penderfynwyd yn Nghymanfa yr Annibyn- wyr, yn Clangor, gynyg y Traethawd hWll i'r newyddiaduron a'r cyhoeddiadau Cymreig. Diolchaf am le iddo yn yr Amser- all nesaf. Yr eiddoch, &c. Llaurwst, Medi 3, 1852. W. WILLIAMS. Y mae yn arferiad mewn rhyw gylchoedd yn ein gwlad i gybuddo Ymneillduwyr o bleidgarwch at Babyddiaeth, o herwydd eu bod yn dymuno ac yn caniatau hyd y gallont, ryddid cydwybod i bob dvn mewn materion cretyddol. Adnewyddwyd plaid- fyrdwn y no popery yn yr etholiadau diweddar; ar- graHwyd a dywedwyd, mai Eglwys Loegr oedd nerth ein Protestaniaeth, a'r unig forglawdd i gadw y wlad rhag cael ei gorchuddio a'r diluw Pabaidd. Y mae y rhai sydd yn dywedyd y cyfryw betbau yn traethu ynfydrwydd anwireddus; gwyddant, neu ni wyddant hyny. Os gevyddaiit, y mae yn drugaredd i gymeriad ein gwlad, nad yw ei boneddwyr a'i chlerigwvr yn engraifft teg o'i inoesau. Os na wyddant, dengvs mor anghymwys i roi barn deg ar bethau yw y bobl a fyn- ant farnu dros eu tenantiaid a'u masnachwyr. Dyben yr ychydig nodiadau eanlynol, fydd dangos y manteis- ion sydd gan Ymneillduwyr i wrthwynebn Pabydd- iaeth yn fwy efleithiol nag unrhyw eglwys neu sect sefydledig. Wrth Babyddiaeth,yn briodol, v meddylir yr egl wys sydd a'i chanolbwynt yn Rhufain, ac a bona awdnr- dod ar yr holl fyd, 'y dyn pechod,' yi hwn a nodwyd gan Dduw i'w ddinystrio; ac y mae o ddirfawr bwys i ni sefyll ar y tir goreu i ddwyn yn mlaen yr ymry- sonfa y sydd i ddiwed lu pan syrth Babilon Fawr, mam puteiniaid a fiiejdd-dra y ddaear. Ymddengys i ni fod y sect sydd yn dygwydd bod yn ddynol sefydledig yn Lloegr, Cymru a'r Iwerddon, yr bon a elwir Eglwys Loegr, o dan anfantais neill- duol i wrthsefyll Pabyddiaetn ac er nad yw hyny yn dyfod yn uniongyrchol o fewn cylch ein testun, ni thybiwn yn anmhriodol cyfeirio ato. Ei hanfanteis- ion fel eglwys wtadol yvv y testun, ond nis gallwn gau ein llygaid ar ei gwendid fel eglwys esgobyddol i wrth- wynebu Pabyddiaeth. Pe dadsefydlid yr eglwys hono heddyw, ni chollai ei hawydd i apelio at ysgrifau y tadau, a thraddodiadau yr hynafiaid fel safon. Pe collai y degwm, glynai wrth ei hami swyddiaeth a'i defodau. Cadwai ei '■hadenedir/aelk ym medydd" er colli Treth Eglwys; glynai wrth ei maddeuant ofteiriadol, er colli arian y Pasg. Pe troid ei hes gobion oddiar y fainc seneddol, glynent hyd farw yn nheml ddychymygol yr olyniaeth apostolaidd. Tra yr arfera yr un defodau a'r eglwys Babaidd, ac yr apelia i'r un man am awdurdod dros eu harferyd, nis gall feddu y fantais sydd gan Ymneillduwyr, y rhai a dderbyniant air Duw yn unig yn safon barn a buchedd. Pe gosodid pob plaid y dydd bwn ar yr un tir, megvs yn Unol Daleithiau America, (Ile nad oes Ymneillduwyr, ac nad oes yno sefydliad i ymneillduo oddiwrtbo) ni byddai un blaid o dan gymaint anfan- teision i wrthwynebu Pabyddiaetb a'r sect a elwir 'Yr Eglwys Brotestanaidd.1 Y mae yn deilwng o syhv, mai o gyfansoddiad Eg- Iwys LiJegr y tarddodd y gogwyddiadau Pabaidd, ac nid yn uniongyrchol o'i chysylltiad a'r llywodraeth. Daliwyd yr eglwys am flyneddau ar yr arteithglwvd, o herwydd ei hanghysondeb gan uchel Eglwyswyr ar un Haw, ac Ymneillduwyr ar v lIaw arall. Dangosai y Wasg a'r areitbfa yr hyn oedd yn oly Hvfr gweddi, yn ngwyneb yr hyn oedd mewn ymarferiad, nes y bu raid iddi naill ai addef ei hanghysondeb, neu syrthio yn ol ar ei hathrawiaethau a'i defodau ei hun. Oddi- vraa y deilliodd yr baint Puse yaidd; gwenwynwyd awyrgylch Rhydychain a Phabyddiaeth o dan ffug- enw. Oddiyno yr heidia dallbleidwyr yr eilun new- ydd yn ngwres eu cariad cyntaf, i geisio cymodi teimlad Protestanaidd y wlad a'r hen Fam Eglwys o Rufain. Pa le y clybuwyd am un o'r sectau neilldu- edig yn fagwrfa i Babyddion i Pwy erioed a droes allan o Homerton, Stepney, Highbury, Spring Hill, na Rotheram, j fynwes Pabyddiaeth 1 Pa Ymneill- duwr a aeth i Rufain os nad aeth yno drwy yr eglwys esgobawli Geliir argraffii uwchben pyrth colegau yr eglwys, lWele y ffordd illnfain ond mwy priodol ar addoldai diaddurn, a cholegau syml yr Annibyn- wyr, v Bedyddwyr, a'r Trefnyddion, fyddai ysgrifenu y o Bit fain, at sjimledd cyntefij yr-Eglwys Gristionogol.' Ond at y pwnc. Y manteision sydd genym fel Ymneillduwyr i wrthwvnehu Pabyduiaeth. I. Y mae Pabyddiaeth yn ymestyn at ymscfydliad yn mhob gwlad. Y mae ei llygad vn ddiorphwys ar waddoliaetk. O ganlyniad, pan fydio eglwys wladol yn gwrthwynebu Pabyddiaeth y mae mewn perygl o gael ameu ei dybeniou. Edrycha y bobl ar yr holl gynwrf fel ystranc i gadw meddiant yn y uvllid set'- ydledig. Cawn engraiiit nedlduol o hyn yn y deyrnas hon. Gwyddir fod y rhan fwyaf o waddolion Eglwys Loegr yn perthyn yn wreiddiol i'r Pabyddion, a bod tad-macthod a mam-maethod, sef breninoedd a bren- inesau mympwyol wedi eu trosglwyddo weithiau i'r Fam Eglwys, ac weithiau i'r Ferch Eglwys, yn ol ac ya Ill/aen; ond o'r diweJd ca/bdd yr Eglwys Brotest- anaidd afael arnynt, ac y mae (cyfiawnder iddi) wedi bod yn dra egniol i gadw meddiant o'r gwaddolion er's blyneudau. Ond, y mae dyehymytj pob esjlwyswr goleoedig ytil rhwym 0 ganfod ysbrydion hen Fyneich ac abadau yn rlio iio wrth oleu y lloer drwy y Ban- gorau, y mthadruh, yr abbey*, y monarhdni, ac yn dy- wedyd, Y pethrllt hyn oli ydynt eidiom )«' Y mae swn traed y perchenog-ion gwreiddiol yn peri anes in wyth ler i'r trais bereheaogion presenol y mynach- lo(lyti(i a'r abad-dai. Tra y ni ie yr eglwyswyr ar un liaw yn teimfo eu gwendid, a'r wlad ar y lIaw arall yn ameli eu holl sytntidiadau-pa betli at,)Iw,- a all ant hwy wneud yn effeithiol i wrthwynebu Pabydd iactli Pe datodid y cwlwm sy rhwng yr eglwys a'r wladwriaeth gallai ym Irechu yn erbyn Pabyddiaeth nes argyhoeddi y hyd, mai sel dros y yiririonedd fydd wrth waidd ei hysgogiadau; ac nid awydd am gadw y gwaddolion yn sier.. n. Y mae yn anmhosibl sefyll yn deg yn ngwyneb Pabyddiaeth heb gredu ac amddiffyn awdurdod Crist fel unig frenin, a deddfroddwr i'r eglwys. Y mae pob dyn a phob cymdeithas o ddynion a roddo sain an- hynod' ar y pwnc hwn, yn sicr o deimlo gwendid vn ngwyneb honiadau y Pab. Ynfydrwydd yw dweyd fod Crist yn cael ei gydnabod yn Ben gan eglwys wladol. Os daw cyfraith Crist a chyfraith y wlad i daro yn erbyn eu gilydd, rhaid tori y flaenaf i gadw vr olaf. Rhaid i Dduw gilio o flaen Cesar. Iaith pob crefydd wladol yw, 'Nid oes gan neb hawl igredu geiriau Crist, nes y ceir yr eglwys i fechnio ei fod yn dywedyd y gwir.' Nid y peth a ddywedo yr Arglwydd, ond y peth a ddywedo yr eglwys sydd i gaethiwo y gydwybod. Wrth sefyll yn ddiysgog fel Ymneillduwyr yn y gwirionedd pwysig mai Crist yn unig yw brenin Sion —mai ei air ef yn unig yw ein deddf lyfr—yr ydym yn teimlo nerth i wrthwynebu 'y Dyn pechod.' Ni ymostyngwn i ymdroi gyda'r Pabydd i wrando pa beth a ddywed y tad hwn neu y sant acw, ond cymerwn ein safle ar unwaith ar air y deyrnas. Gwahoddir y byd i ddarllen y Bibl, ac i brofi ein hegwyddorion yn ei wyneb. Ceisiwn efelychu yr eglsvys Gristionogol yn mhurdeb ei morwyndod, pan na cheisiai ftafran Cæsar i'w chadw yn fyw, na chlcddyf Casar i ddarostwng ei gelynion. Cyfrifwn bawb a rnthrant rhwng ein cydwybodau a gorchyin- yn Crist yn deyrnfradwyr yn erbyn Brenin Sion. Nid oes ar ei 'Sancteiddrwydd' ofn un eglwys a ganiata i farn y tadau, a llywodraethau gwladol fFurfio cyf- reithiau iddi. Gwyr yn dda nad oes eisiau dim ond amser i'w dwyn drosodd at yr hyn a ystyria efe yn wirionedd Duw. Ond O pe gallai ymlid o'r byd y cas beth, sef, gwadu penaduriaetb dynol yn yr eg- Iwys! Teimla fod angau ei gyfundrefn yn mywyd y gwi rionedd hwn. Clywsom rai yn dywedyd pe gallai y Pab ddymchvvelyd yr eglwys sefydledig, na ofalai nemawr am y sectau neillduedig, y byddai yn hawdd eu darostwng hwy. Rhaid fod y sawl a ddywedant felly yn eithaf anwybodus, neu yn ein cyfrif ni felly os credwn hwy. Na, na, pe gallai enill yr Anghyd- ffurfwyr. ystyriai y frwydr wedi ei henill yn y wlad hon. Tynid ymaith yr unig check sydd ar ogwydd iadau Pabyddol yr offeiriadaeth, a theflid ein gwlad dri chanrif yn ol. Y mae ein bywyd yn y gwirionedd mai Crist yw unig Ben yr eglwys; tray glynom wrth hwn y mae genym fantais i wrthwynebu Pabyddiaeth. III. Y mae pob eglwys wladol yn rluvym o honi an {facie digric-ydd i ryw raddau. Dywed wrth holl ddeiliaid y llywodraeth, 'dyma yr hyn yr ydych yn rhwym o'i gredti ali gynal.' Rhaid i ni ei gynal mae yn wir, cosbid ni am beidio, ac nid oes dim ond dy- lanwad amgylehiadau allanol yn lluddias ein cosbi am beidio credn. Pa nerth, atolwg, sydd gan eglwys a bona ei hanfFaeledigrwydd ei hunan i w rthsefyll Pabyddiaeth ? Gall Ymneillduwyr wneud llawer dros y gwirionedd tra byddo yr Eglwyswyr a'r Pab- yddion yn penderfynu gan bw)" y inaeyr anffaeledig- rwydd goreu. Y mae mwy o gysondeb yn sefydliad y fam anllaeledig yn Rhufain, nag sydd yn sefydliadau ei phlant anflaeiedig. Yn Rhufain, llawforwvn yr eglwys yw y llywodraeth yn Lloegr ac Ysgotland, llawforwvn y llywodraeth yw vr eglwys. Y mae holl symudiadau gwleidiadol Rhufain yn iswasanaethgar i;r eglwys yn Mrydain y mae y Senedd yn cymervd oned,l yn c .?,iiiLry( i vr eglwys yn ofrcryn i ddyrchafu plaid. Pan fo eisiau llenwi swydd wag, ni chymerir y drafFerth i ymofyn pwy yw y cymwyat i'w ttenwi; ond pwy a rydd ei il',V Y YW y C: 0 ddylanwad o'n plaid ni ? Os rhaid cysylltu awdur dod wdadol a dysgyblaeth ty Dduw, byd led y cnawd- ol o dan reolaeth yr ysbrydol, Y mae yr eglwys sydd yn slave i'i' llywodraeth, ac ar yr un pryd yo honi yr anffaeledigrwvdd id dewis credo i'r wiad, mewn anfantais i sefyll yn ngwyneb y Pab, yr itMn a fyn i holl ddeddfau y byd blygu o fiuen ei anIFaeleJig- rw nId ef. Y mae yn natnriol i Ymneilldnwyr fyw o dan Iyw- odraeth y dybiaeth y gallant fod yn gamsyniol mewn rhyw bethau perthynol i grefydd Jelly dysgant y wcrs ysgrythyrolo lodfief eu gilydd mewn cariad ac wrth gvdnabod en bod yn agored i gamsynied, ae nad yw yr holt wirionedd gan un blaid meithrinant ysbryd rhyddid yn ddiarwvbod iddynt eu hunain; ac v mae rhyddid yn angeuot i Babyddiaeth. Os gwir a ddy- wed un o n pri! haneswyr, un o elynion penaf crefydd, mili i Ymneillduwyr yr ail ganrif ar bvmtheg yr ydym yn ddvledus am hyny o ryddid g-wla lol a chref- yddoi a feddwn y mae yn (leg i ni gasglu mai idd- ynt hwy y niae y wlad yn ddvledus am hyny o tvir wrth Babyddiaeth a geir ynddi. IV. Y mae tuedd mewn scfyd'iadau gwladol o grelydd i geisio darostwng pob ginik»piny>iau drwy awdurdod cyfreithiau gwladol. Tueddant i ddibynu ar fin y cleddyf i gadw y fFydd yn ddiogel. Ond, pa beth a ddywed hanes ein byd am rym y cleddyf i ddarostwng cvfeiliornad, ac i rwystro gwirionedd ? Y mae hanes y deunaw eanrif diweddaf yn un Traeth. awd anwrthbrofadwy ar ynfydrwydd y cais, i gadw unfTurfiaeth ysbrydol drwy arfan cnawdol. Cawn engraifl't nodedig o hyn yn y genedi Iuddewig. Bit teyrnasoedd a llywiawdwyr y byd am y creulonaf at blant Abraham. Defnyddiwyd rhesymau, y gadwyn, y carchar, yr arteithglwyd a'r ysbeiliad i'w hargy- i hocddi o wirionedd y grefydd yn enw yr hon yr oedd id yn eu cosbi. Ceisiwyd eu llnsgo drwy drais at y Gristionogaeth dyner oedd yu en dysgyhlu Sylwcd y byd ar y canlyniadau. Yr oedd vr luddewon yn ymwasgn yn ncs at grefydd eu tadau. Yr oedd eu casineb at y rhai a'u gorthryment yn eow Crist, yn peri iddynt dynghedu eu hunain i golli pob peth cyn ymadael a'u crefydd. Ond wedi i iau ar ot iau gael eu drvllio, cadwyn arot cadwyn gael eu tori, rhnystr ar 01 rhwystr gael eu tynu ymaith, y mae yr Iuddew yn deel-,r,;u cliwilio yr ysgr)tljvraii, i edrveli a I yw y petaau hyn felly;' y mae ei ragfarn yn toddi fel eira 0 flaen yr areithfa a'r wasg. Gwnaeth ychydig o ryddid, fwy na deunaw canrif o orthrymder i agor llygad yr luddewon dallbleidiol. Tra byddo eglwysi gwladol yn ymddibynu ar Actau Seneddol i gefnogi eu rhesymau yn erbyn Pabyddiaeth, ymsefvdla v gyfundraetb feltdigedig yn nghalonau y bobl; enilla ddysgyblion dan fFroen y fagnel, ac ymwthia i fyn- wesau y werin yn swn taranau y Sinai Seneddol. Clud ni cheisia, ïe, dirmyga yr Ymneillduwyr yr arfau cnawdol hyn. Efallai fed rhai o honynt yn eu sel Jros y gwirionedd, mewn byrbwylldra fel Pedr wedi rhedeg at y cleddyf. Rhnthrodd rhai yn mlaen i ainddifFyn hawl ein Brenines fel Pen yr Eglwys, anghofient eu hegwyddorion, a gwaeddent ynghanol y dorf eghvysig, am ryw gadwyn i rwymo y tarw hy- gytldol, rhag iddo yspeilio teitlau yr Arglwyddi ys- brydol, a'r gwir Barehedig Bendefigion: ond yr yd- ym bellach wedi oeri, ac yn cydnabod ein ffolineb, yr oedd Rhufain yn chwerthin am ein penau,ac ui fu- asai dim yn boddhau ei anffaeledigrwydd yn fwy na man ddeddfau Seneddol i'w alltudio o'r wlad. Er prawf nad oes perygl caniatau rhyddid llawn i'r Pabyddion i ddosparthu eu hesgobaethau a gwisgo teitl IU, cymerwn Unol Daleithiau vr Amerig fel eng- rain;. Y mae yn y Taleithiau 3,000,000 o Wyddelod wédi eu geni yn yr Iwerddon. ¥->8IM yno hefyd 4^0^,000 o'u hiliogaeth wedi eu geni yn yr Amerig; gwna y cyfan 7,500,000; sef un filiwn yehwaneg na phoblogaeth yr Iwerddon. Eto nid oes yno ddwy filiw'i o Babyddion o bob cenedl I Addefa un ofFeir- iad Pabaidd, eu bod wedi colli dwy filiwn o'r Gwydd- elod. Ac oni buasai y llifeiriant vmfudol, yr hwn sydd yn ymdywallt i'r Taleithiau, cawsid gweled Pab- yddiaeth yn tynu ei hanadl olaf yn awyr rhyddid. Rhwydd hynt i ymfudiaeth Des byddo wedi cludo y Pabydd olaf o'r Werdd Ynys, i gael gwell bywiolaeth yn y byd hwn, a gwell mantais am fod yn ddedwydd yn y byd a ddaw. Y mae ymfudiaeth bellach yn cael ei gondemnio oddiwrth yr allor. Saif yr offeir- iadaeth o flaen y llifeiriant yr hyn sydd ddigon o brawf mai bendith i'r genedl druenus hono, yw cael nodded o drefniad Rhagluniaeth yn nyffrynoedd y gorlbwinfyd. Rhaid i ni wadu ein hegwyddorion, neu ymddiried yn yr hen arfau apostolaidd gweddi- wn ar i Dduw eu gwneyd eto yn nerthol i fwrw ces- tyll i'r llawr. Yr oed(I y 1-3 benod o'r Epistolcyntaf aty Corinthiaid, yn fwyeffeithiol i ddiwreiddio Sa- duceaeth, na phe cawsai Paul holl awdurdod Cnsar at y gorchwyl. V. Nis gall eglwysi gwladol ymlanhau oddiwrth gyfeiliornadau ynddynt eu hunain yn effeithiol. Y mae peiriant y gyfraith yn troi yn chwyrn yn llavv yr eglw's, os bydd eisiau cospi a drygu Vmneilldinryr am wrthod talu treth eglwys neu arian y Pasg ond y mae yn araf iawn pan fyddo eisiau symud rhyw ddrv-g o lioni ei hun. G-,ill I beresi, damniol hudo ei fiioedd cyn i beiriant dvsgvblaethol yr eglwys roddi tro. Cawn engraifFt yn Frome yn y dyddiau hyn. Yno y mae Pabyddiaeth noeth, wedi nythu dan glychdyrau Protestanaidd, ac nid oes un galiu yn y wliid na'r eglwys i chwalu y nyth. Rhaid, meddir, gael gwneyd peiriant pwrpasol, a thru, byddo hwnw yn ciiel ei barotoi pwy a wyr pa nifer o wvau Rhuf- einig fydd wedi deor ? Y meddyg iacha dy hun,' medd synwyr cyflredin, wrth yr eglwys, pan fyddo yn ymfFrostio yn ei dylanwad i vmlid Pabyddiaeth o'r wlad Nisgall druan ei vmiid o honi ei hun. Y mae eanoedd, efallai Iiloedd o ddynion da gwir Bro- testaniaid yn yr eglwys. Y mae yn wir resyn gwel- ed eu holl alliances yn myned yn destun gwawd, a'r holl ) mdrechiadau yn myned gyda'r gwynt, o her wydd eu cysylltiad ag eglwys sy'n gorfod rhoi gofal holl (neidiau plwyf i ofal Pabydd! Y mae eu dwy- law v.edi eu rhwymo,nis gallant daro un ergyd i bwr- pas a? Baby ldiaeth. Y mae eu genau dan -to, fel na aliant lefaru yn efTeithiol yn erbyn anghrist. O r tu arall, y mae gan YmneiIJdllwyr y gallu i fwrw allan bob rhyw lefain o'r fath. Ni oddefid profFi swyr erthyg^lau dinystriol Pabyddiaeth Rbufain yn ec plith. Citient ym-titli yn ol cyfarwyd iyd Paul oddis rtli bob un a brotfiiso y fatli egwyddorion felly glm: ,.t ..¡¡¡ufyll ar wvneb y maes fel dynion gonest. J Gall; nt Inchio meini at yr hen butaio Babaidd heb ofili canlyniadau, oblegid nid mewn ty gwydr v maeli; vn byw. Pa beth bynag a ddywedont hwy yn erby. -Pabyddiaeth y mae yn cael ystyriaeth. Gwd. • som < yn hyn Eglwyswyr ac Ymneillduwyr yn cyfar- i fod ar yr un stage i ddadleu yn erbyn y Maynoot'i Grall," neu ryw ymosodiad Pabaidd, a tlira y byddai yr oiteiriad yn bytheirio yn erbyn I'abyd.'iaeth, byddai y dorf yn gwrando drus Eglwys Loegr a'i bydd-n aneirif o Buseyaid. Ymddangosai v llefarwr fel vr ymwybodol o hyn. Gofidiem na chawsai y fatli ldynion eu gosod mewn cyfleustra i bleidio Protestaniaeth. O'r tu arall, ymddangosa: yr Ym neilU uwr yn gryf, ac yn ymwybodol o nerth y tir y safai arno. Aem adref o'r cyfarfod gan fyfvrio ar ftnteision Ymneillduwyr i wrthwynebu Pabydd- iaeth.' Dymunem gynyg i'r darllenwyr rai addysgiadau sydd yn deillio yn natnriol oddiwrth y sylwadan blaenorol. i. Peidiwn a chvsgu gan ymddiried yn ngrym ein hegwyddorion. Tra yr oedd perchenog y maes yn cysgu y daeth y gelyn ddyn i ban efrau. Y mae ar- fau da. yn werthfawr mewn brwydr, ond y mae eisiau dwy law i'w defnyd lio. Y mae y gwirionedd yn an- orchfygol, ac ni saif cyfeiliornad o'i flaen os ca gefn- ogaeth deilwng. 0 na byddai y sel a'r ymdrech sydd yn cael eu harfer o blaid twyll yn caer eu evf. eirio o du y gwirionedd! Nid oes amheuaeth na thry ofFeiriaid Cymreig allan o Dremeirchion i herio i ddadieuon cyhoeddus, ac iymsetvdlu yn mliob ardal. Osgoant dcldleuon yn yr J werddon, condemniant hwy fel pethau peryglus, enav^dol a gwrthgrefyddol, pahara ? Am fod y bobl ya .■iddynt yno mewn perygl o'u colli. Ond yn Nghymru lie nad oes ganddynt ddys- gyblion i'w colli, temtiant ddadl er mwyn tynu sylw; temtiant erlidigaeth er mWJn ernll teon/ad. Boed i ni lefeinio y wlad â gwyhodaeth o r ysgiythyrau, gwnel- er ein hysgolion Sabbotholyn fwy efleithiol i wreidd- io meddyliau ein icuengetyd yn egwyddorion yr efengyl, ac yn neillduol boed i ni scfyll yn ddiysgog o blai(I atli raw iaeth bywyd yr cfengyl; sef, cyl iawn- had trwv flydd yn ngwaed Crist yn unig. Dyma yr hyn i,, siglodd orseddfay bwystfil yn nydd y diwygiad, a gwna eto, yr hyn nad all mil o ddadieuon ei wneyd. 2. Gwylied Ymneillduwyr rhag llochesu dim yn eu plith eu hunain y byddo sawyr Pabyddiaeth arno. Dywsdasom eisioes, nad oes perygl i babyddiaeth Rhufain ymwcithio i eglwysi rhyddion yr Ymneill- duwvr, and y mae Pabyddiaeth nes atom nag un Rhufain, ac er nad yw yn madden pechodau, nac yn addoli hrenines y nef, y mae yn dynwared meitr an- ffaelrdigrwydd, ae yn dwvn elfen newydd estronol i gymlleithas y saint. Credwn fod swyddogion i bar hau yn eglwys Dduw, ac y mae y cyfryw, os yn deil- wng o'u swydd yn enill awdurdod a dylanwad cyf- reitldon ger bron Dam a dynion. Ond y mac perygl i ni ymddiried yn awdurdod y swydd, pan fyddo aw durdod y serch a'r dylanwad wedi colli. Pa rym sydd yn awdurdod swyddol y gweinidog, Oil bydd wedi colli serch y bobl Pa nerth sydd gan flaenor neu ddiacon os na fedrla deimladau caredig y frawdol- iaetiT Ac wrth wylio rhag Pabyddiaeth Protestan- iaeth ar un Haw, gofalwn rhag erwydro i Iwybrau annhrefn a dinystr ar y Haw arall. Y mae yn wir fod iimbell fleiicstr ag eisiau ei glanhali -ainbell hen addurn y byddai yn well bod hebddo yn y deml eg- lwysig, ond pvvy fydd mor wallg-of a cheisio ci thynu i tav-r obtegidhynyt Gwrthwynebu pob awdurdod a swyddau, a fyn rhai fel unig felldqiuiaeth yn erbvn pob g.igwyddiad Pabyddol. Y inae cynyg y fath feddyginiaeth yn ffrwyth meddwl clolf neu hunangais siouiedig. Boed i ni gadw ar gan >1 y llwybr, yno vn un;g y mae diogelwch a chysur. 3. Gofalwn rhag i'n sel dros ryddid gwladol a chrefyjdol ein cyd-ddeiliaid, gau ein llygaid ar er chylldra a pherygl Pabyddiaeih. Na roddwn Je i'n 'daioni' gael ei I giblu.' Y mae yn flaith na fu un dosbarth yn fwy ymdrechaar na'r Ymneillduwyr yn erbyn gwaddoliad Coleg Maynooth, a llu o waddol ia iau cyffdyb yn y deyrnas hon a'i threfedigaetliau. ond y mae galwad arnom i lafurio nid yn unig yn erbyn gwaddoli Pabyddiaeth, ond yn erbyn athraw iaetliau cy feiliornus yr anghrist. Nid yw ein rhwym- fel t,wls>dwyr i ymdreehu yn erbyn gwobrwyo Pab yddiaeth o gyllid v deyrnas, yn lleihau ein rhwytriaa vn Ileitiau ein rlivvytirita fel Cristionogion, i wneyd eu goreu yn erbyn heres- iau dinystriol I v dyn pechod.' 4. Mor ddymunol fyddai gweled holl wir Brotest- aniaid yr eglwys wladol vn dvf'od allan o'u rhwymau caethiwus. O, na wavvriai dydd finrhad eglwys rydd o oreuon yr olfeiriaid a'r Devgwyr Y mae yn wir ft)i" tolli yr elw, yn gryn groes i'w chodi, ond dylid cofio yr hyn a ddywedodd gwr Duw wrth v brenin Amaziah, Y mae ar law yr Arglwydd ruddi i ti lawer mwy na hyny. Beth a fuasai agwedd Cymru heddyw, oni buasai i'r Arglwydd Iwyddo llafur yr Anghydfl'urfwyr ? A'ii barii onest yw, y codid cre- fydd yn llawer uwell ya ein gwlad, pe didoiid y gwych oddiwrth v gwa> l yn yr eglwys. Y mac rhai o'i gwyr goreu wedi dyfod allan eisioes, ac os ydym yn deall arwvddion yr amserau, y mae llu eto ar gychwyn. Y mae yr iau yn trymliau. Y IlIQC Y bri odas anachaidd sy rhwng gwir Brotestaniaid a Phu- seyaid yn planu drain yn nghydwybodan v blaenaf. Dei<wch allan o'u canoi ac yinddidoivTch,' medd y nefoedd, Deuweh allan o'u cannl ac ymddidolwch,' medll dynion goreu y ddaear. Olcr yw dy^gwyl yr hyn a brofFesant ddysgwyl, sef diwygiad irwyadl yn yr eglwys. Y rnae arnom hiraeth am weled prif addurniadau yr eglwys wladol yn sefyll yn v rhyddid a'r hwn v rbvddhaodd Crist hwy. Porthmadog. W. A.

DECHREUAD ENWAU SEISNIG.

ATEB I OFYNIAD "UN 0 FEIBION…

GAIR AT MR. CANTOR Y "CYMRO"…

Y DDAEAR YN SYMUD.

YMDDVGIAD YR AWSTRIAID TUAG…

[No title]

FY NGHYFAILL A GOLLAIS. I