Hide Articles List

9 articles on this Page

[No title]

-OFFEtRlAID PABAIDD. I

Y PARCH. J. BENNETT ETO.I

IITALI.I

News
Cite
Share

ITALI. ARAKTH Y TAD GAVAZZI YN LIVERPOOL. Nid rhaid i genedl lwyddianus Prydain Fawr synu llawer fod y Pab yn honi hawl yn Lloegr fel ei eiddo ei hun, tra y bydd teyrnas itali yn ar-js yn ei feddiant; ond fel y mae'r bynafiaid yn ein hys- 'I bysu, fod Duw yn dallu y rhai y mae yn bwriudu I eu dinystrio, felly, gan fod Duw yn bwriadu dy- fetha y Pab, v mae wedi ei ddaliu. Y mae y Pab wedi bod yn hapchwareu ag Itali, ond y mae wedi colli y cwbl. Y mae ei amcanion wedi eu dadlenu o flaen llygad Prydain Fawr, y mae trueni a gwae Ilali wedi en dwyn i'r gohvg, oc y mao tOFuri LJoegr, prif deyruas y byd, wedi ei etivn tLi- ei rhan y mae y wlad wrth yr hon v cenfigenir am ei bod yn rhydd, yn awr yn cvllwyno ei cbydyn- deimlad gwresocaf i Itali dlawd a tbruenus. Y mae cenedloedd eraill wedi ymdrechu o blaid rhyddid, ac heb ei gael. Y mao Ffraiue am flynyddoedd lawer wedi colli ei givaed mewn brwydrau ac ym- laddau o blaid rhyddid ac yn awr y mae wedi ei glel and yn unig mewn enw.* Mewn enw yn unig y mae yn rhydd, tra y mae Bouapaite llvgr- edig yn gcrmesu ar Ffrainc. Y mae r rhyddid, y cydraddoldeb, a'r cydirawdoiiaetb ymffrostgar yn dibynu ar ewvllys a mympwy Louis Napoleon. Pan welodd Louis Napoleon fod Rha^luniaeth wedi ordeiuio rhyddhad dy", holl fywyd yr hwu a dreuliasid yn achos rhyddid, a bod y dyn hwnw yn bwriadu tirio ar ei lanau ef, er ei fod wedi anturio ei einioes yn achos rhyddid, yr oedd yn ofni y bu- asai ei bresenoldeb yo enyn cydymdeimlad o blaid yr achos hwuw ac yr oedd Napoleon Fyehan druau yn crynu tir ddynesiad Kossuth iKcymerad- wyaetli). Yna cyferbyuiodd yr areithiwr y derbyn- iad a roddwyd i'r Huugariad enwog yn Lloegr a gweithred panaeth gweriniaeth Ffrainc ac aeth vn mlaen, a dywedai:—Y mae y Y\Teriuiaeth anwrol lion yn enw rhyddid yn caethiwo'r argraffwasg, ac yn earchavu ei dinaswyr mewn daeargeiloedd^ tra yn Lloegi- o dan Unbeuaeth terfynol, ceir y cyfar- lb d cyhoeddus, y wasg, y jjais, yr holl beihau cysvlltiedig a gwladwriaeth rydd. Ond troweb at brudd-dra Itali dlawd. Yn Lloegr, nid swydd weinidogaethol ydyw awdurdod vr hedugeidwaid, i orfodi yr offeiriaia i argvmhell mawredd a manvt- (let) y gyfraith; yma mae y gyfraith yr un i'r gwladeiddiwr ac i'r tywysog, y tlawd it' cyfoetho, ond yn Itali y mae' r sbirri yn greulon farbaraidd, ac y mae'r heddgeidwai-'i yn ymwthio i bob :;)an- i'r eglwys, i'r chwareudy, i bob man. Yr hyn a ddywedwch y maeut yu ei glywed, yr hyn aysgrif- enweh y maent hwy yn ei weled yr hyn a at--Off- wch, y maent hwyyn yma Hyd ynddo; a'r hyn a drnethwch, y maent hwy yn ei adrodd. Deuant fei cvfeillion, ond gweithredar,t fel gelyniou ffug- ianthcdiwch. ond hauaut anghydfod; y ruaent yn mathru pob cyfiawilder er mwvo gwneud ysgly- faeth i Pius IX. Yno y mae pob esgob yn hedd- geidwad, yno y mae pob oSeiriad yu heddgeidwad, yno y mae y tad gytiesydd \'n heddgeidwad, ac y mae yn adrodd yr hyn a gyiiesir iddo yn nirgelfa'r gyflesgell, ae yn ei adgyResu i'w feistr gormesol. Y mae'r heddgeidwaid eglwysig, pau ynmetbucael alian gyt'r'inE.?h mewn un ffordd arall, yn cyniciryd geuetliig ieuangc, nen wraig wirion, yn gwnsgu'r gyftitJaeil allan o honi hi, ac yn ci roi yn nicd.iiant y cynghorau dirgelaidd. Y mite gormesiaeth Ffrainc ac ftali yn bur wahanol i reolaeth peuaeth Lloegr, eich Grasusaf Frenines Victoria (cymer adwvaeth), yr hon ar y laf o fis Mai, pan ymwel- odd a'r Falas Gwydr, yn lie cael ei hamgylclm ffan filwyr traed a gwyr mei.'ch, nad oedd ganddi oud byddicoedd o'i deiliaid, caion a Haw pob un oedd yn daugos eu dyledswydd a'u cariud at, en brenines. j Y mae gun yr Eidaliaid hawl i gael eu rhyddhau o gaethiwed cydwybod, a'u hadferu i ryddid, ao y mae Lloegr yn tosturio wrth Itaii. Y maellw vn Lloegr yn cael ei ystyried yn beth eysegredig. Os tyr neb ei 1w, a thyngu anudou yma, y mae yn cael ei gospi yu llym gan y gyfraith, ac yn ami yu cael ei ddau ton allan o'r wlad mewn allmdiaeth. Tyn- godd y tywysogiou Eidalaidd eu hunain yn rhwydd a pharod i ufuddhau i'r cyfansoddiad, oud" ni chadwasant eu 11 w, oblegid f eu rhyddhawyd oddi- wrtho gan y Pab. Ond er en bod wedi eu rhydd- hau fel byn, y maent mor rhwvmedig mewn vstyr loesol i'r gosb ag unrhyw anudonwr at-all, "ac o ganlyniad te ddywedwyd wrth yr Eidaliaid am iddynt fel dyniou ac fel Orist'nogion i beidio ufuddhau i'r tywysogion, y rhai oeddynt wedi tori eu llwon. Ond y mae eglwys y Pab wedi rhvdd- hau y Tywysogiou Eidalaidd oddiwrth eu hanud- oniaetli, ac y mae wedi-arwain o tiaen allor Crist y gwaedgwn creulawu hyny, ful pe buasent vn wyn diniwed. Am fod eglwys y Pab yn ffynon gormes ac anfoesoldeb, ac yn cefnogi golygiadau gormes- wyr Itali, mae y Pab Pius IX wedi adsefydlu y Chwil lys trwy holl Itali. Pwv a ddaeth fel ei genad i Loegr? Yr unig Gardinal sef WisemaD, a aliai ddywedyd celwydd mor ddigywilydd; oblegid y mae yr hawl i ddywedyd celwydd yn eiddo priodoi y Cardinaliaid (cymeradwyaeth a chwerth- iniad). Ceisiodd Cardinal Wiseman ddarbwyllo pobl Lloegr nad oedd dim chwil-lys mwy; ond augliotiod(I fod Itali mown bod o ganlyniad nid oedd Cnrdinal Wiseman yn gwybod fod Itali ar TMf!fMn-Td yr araeth hon cyn y ch?iltroul diw?ddar Tn Frramc. 'Jeor.J'tÐJ..o- fsip 40 v m f« 'i!y yn ddyn par Ri.wyhodus, neu ynte y tUtier Cardinal" yn gwybod fod Itali yn bod, a bod y chwil-lys mewn bod ynddi hefyd, ac o ganlyniad y maer Cai-diual vii dwyilwr (cymer- adwyaeth). A dyma'r achos paia y mae byw yn Itali yn beth mor druenus, oblegid" heblaw chwil lys a milwyr, y mae yno chvril-lvs eglwysig. Pa mor bell y mae ymddygiad tywysogiou Itali yn llawu o anudoniaetb, digon fyddai yn uniggyfeirio at amgylchiad y Neapoliaid a'r Rhufeiniaid*. Y mae cflrcharat Itali, ac yn euwedig Rhufain, a dyoddefiadau ofnadwy y condemuiedig yn brofiou digonol o greulondeb annycol y tywysogion llyw- odraethol. Nis gall ben ddaeargeiloedd Lloegr ac Albau ond rboi drycbfeddwl gwan o erchyllderau carcharau Itali. Daeargelloedd o dan y mor, beb awyr, heb lanweithura, heb y cysur lleiat, y rhai nad allent gypwys ond dau o bersonau, a ienwir yn auil a deg ac oddiwrtbynt y daw anhwylderau a chlefydau nr y rhai nad oes gan y meddygon enwau. Ond pan y mae Ysgotyu wedi llefaiu am y trueni digyffelyb sydd yn y carcharau !>yn afraid fyddai i Italiad ond yn unig gadaruhau ei dvstiolaeth. Ydyw, y mae Gladstone wedi datgubho erchyll- derau ofnadwy y llywodraeth Neapnlaidd-y mae wedi eu dadlenu ac yn awr y mae'r Times, druan o'r Times yn dy.veyd fod haeriadau Mr. Glad- stone wedi eu lIiwio yn ormodol. Y mae'r Times yu ecisio lliniaru ell heuogrwydd, a dywed fod sifer y trueiniaid yn y carcharau ynllawer llainng a liserir-fod Mr. Gladstone wedi cael ei hysbysiaeth o ffynhouau llygredig. Dywedir fod Mr. Gladstone, yr hwu sydd yn dori, yugonservative trwvadl wedi ympyfeillaobu a gwerinwyr och, ac a'r siartiaid. A goeiiech chwi hapyr fel y Tiiiies (cymeradwy- aeth.) [Yua dangosodd yr hen dad anghysondeb y newyddyr galluog hwnw mewn modd tra bywiog, yr hwn meddai a haerai un peth heddyw, ac a'i gwrthddywedai drachefn vforu.] A goeliwch chwi newyddyr, gohebwyr yr hwn yn Naples ac yu Rhufain. sydd yn edrych ar bethau trwy wydrau wedi eu lIiwio (ohwerthiuiad), pan y n/ae pob dyn gonest yn eu sefyilfa hwy, beth bynag fyddo ei | syniadau gwladyddol yn rhwym o d.:yweyd v gwir? j Yua cyfeiriodd Gavazzi at ffolineb y Times yu rhoi haeriadau Mr. Macfarlane er gwrtbbrofi eiddo Mr. j Gladstone, mewn perthynas i gyhwr preaenol Itali, ei charcharau, &c. Cyfeiriodd hefyd at y ITaith o fod Arglwydd Palmerstou wedi danfen at y llyw- odrreth Neapolaidd, a lly wodraethau ereiil, lythyr Mr. Gladstone at Arglwydd Aberdeen, yr hwu oe U yn gwneyd atebiiid Mr. Gladstone yu anghenrheidiol; ond beth oedd yr atebiad? truth 10 gelwyddau. Dywedai fod Ewrob oil wedi ei chyuhyrfu mewn canlyniad i ddatgudJiedigaetlmu Mr. Gladstone, ac y mae cenadaeth Lloegr yn j rhwym wrth achos Itali. Danfonid ei llongau rhytel allan er attal caethwasiaetb ar arfordir I Affnca ac :,s oeddynt yn anfon Hongan i gynorth- wyo a rhyddhau caethion duon Affiica, a omeddent, er mwyn dynoliaeth roi, nid eu llongau rhyfel, oblegid uid oedd yn gotyn hyny, ond eu cydym- deimlad ar ran caethion gwynion Itali (cymerad- l wyaeth). Y mae Itali yn gruddfan am lwyddiant gogoneddus yu y dyfodol. 0 Er y dichon i genedi- oedd gael eu rhany yn ol eu terfynau daearyddol Ben ieithyddo!, pa hawl sydd gan yr Awstriaid neu y Ffrancod yn Itali ? (cymeradwyaeth). Yr oedd j eich cyndadau chwi yn ystyried y Rhufeinia'd yn elyni?u iddy"t aconis gall yr Italiaid gyda Hawll cymaint o gynawnder ystyried yr Awstri'ud a'r Ffrancod yn elynion iddynt? Bydded i'r afinch j tyued i diigo o daa ei nurfafen heulog, h-dded i'r paentiwr a'rcerfiwr fyned, bydded i'r teithiwr (rued, a llawn croesaw ond na fydded i. dyeithr fyned i geisio caethiwo meibion Itali (cymeradwyaeth), Y maent yn Nghymanfa Heddwch yn Exeter Hall wedi siarad am gydgordiad cyfl'redinol, y maent wedi traethu ar y materion hyn, ac mewn ymgan. iadau cyfeillgar, ac areithiau blodeuog, wedi ceisio diddymu rhytel; ond y mae blodau Exeter litill wedi gwywo mewn gormes a gwaed.-i)aethaiit o Ffrainc ac America i'r cyfarfodydd heddwch h n i ond y mae America wedi trochi ei dwylaw yiig;ed Mexico, ac y mae Ffrainc wedi trochi ei dwylaw mewn gwaed ar lanau Itali. Sonieut am heddwch yn Exeter Hall, ond y mae heddwch yn Exeter Hall yn beth pur wahanol i heddwch yn Algeria ac heddwch yu Mexico. Ai anghyson ynddo ef j fel pregethwr beddwch oedd siarad jam ryfel ? Dywedai yr oedd yn well ganddo ryfel na heddwch caethion—heddwch y botld. Amcan y Pab yn Itali ydyw dinystrio rhyddid, ac ni fydd y wiail hono yu rhydd" byth tra fyddo yuo babau (cymer- adwyacth). Gwrtlnyfelodd yr Eidaliaid yn 1817, yn 1821, ac wedi hyny yn 131;- gwrthryfelasant wedi hyny yn erbyn y bahacth yn 1840, ac wedi hyny yn 1K48, yr hyn oedd yn pron eu bod wedi llwyr fiino tir babau. Nid am fod yr Eidaliaid yn wrthrvfelwyr, ond pa le bynag y hyfldfti pabau vnn, vn ddiau y byddai chwildioadau (CV III eiladwyiieti i), Ond tra yr oeddynt hwy yn ceisio vmryddhau odlliwrth y Pab, yr oedd ereill yn ei ail" osod dia chefu. Yr oedd y i'francod, yr Awstriaid, y Rws- iaid, y Prwsiaid, a'r Belgiaid, oil yn cynnorthwyo i ail osod y Pab. Mor fuan ag y danicuid y Pub ymaith gan yr Eidaliaid, yr oeddynt hwy yn ei d( l aii foo yn ol draclie fn. 0111 oedd [tali %Te d [ ddanfoo yn 01 drachefn. Ond yr oedd Itali wedi tyngu y mynai ryddid oddiwrth yr arglwydd bar- haraidd yma. Y mae Itali wedi tyngu ac wedi penderfvnu na fydd pabnu mwy ac y mno gair Duw wedi proffwydo yr un peth (cymeradwyaeth). Y mao Itali yu galw arnoch am help; y mae Gavazzi yn gofyn am obaith i Itali. Yna dychwel- odd Gavazzi at y pwnc o anuibvniaeth ei wlad. Peidiweh a dychryn with y gair ""Annibyniaeth, nid oes dim pechod ynddo yr ydych chwi yn ei feddu, a phaham na ddyiai !tali ei feddu ? Dan- fonodd Brydain FEtwr longau ac arian i gynnorth- wyo tir Groeg-danfozlOdd longa i gynnortluvyo Spaen. Nid wyf yn gofyn am longau, nac am arian. Yrydwyf yn gOfYD am eich cydymdeimlad —am eich hundeb cenedlaethol, fel y gill] Itali heb fyddinoedd, heb longau, fod yn rhydd. O ha h y daeth diwvgiad mewn llenyddiaeth, yr y ce!f'vd:i- ydau, y gwvddorau, cerfwaitb, a gwaveidd* dra Ewrob? Daethant ell o Itali (elyweh). Yna mewn fforu^d o ad-daliad, y mae rhywbeV: yn ddy- ledus oddiwrthych i Itali. Na adawer i frenines ddiniwed y cenedloc-dd gael ci gosod vn y Ilwch- na osodwch eich troed ar wddf Rnufain oud gwaredwch hi o gaethiwed;—cyuorthwywch i adnewyddu urddas (iii-,iwed ltili-coda-ch hi sydd yn awr yn nhrueni caethiwed, ar yr bon y mae traed y gorthrymwr yn gorphwys, a hi a egyr ei breichiau—t <I oorbyti i w mvnwes—a rydd y cofleidiad chwaerol gyntafi chwi'fcymeradwyaeth) Beth sydd ar yr italiaid ei eisiau ? nid gwermiaeth coch, nid siartiaeth, nid cymuniaetb and rhyddid cyiansoddiadol gwladwriaethol fel yr eiddoch' chwi (cymeradwyaeth). Pwy sydd yn dyweyd eu bod yu weriniaethwyr cocit ? Neb ond y uewyddiadur- on ymwei thedig, a'r rhai hyny sydil yu cael eu ral. Ond y mao Rbagluniaeth Duw yn bwr uin i rvdd- id disglarr a gogoneddus fod yn Itaii eto. Caill Joseph Mazzini cto fod yn gleddyf ltali ac Ales- sandro Gavazzi yn llais iddi. Yi) awi- y mae Ales sandro Gavazzi yn cusanu'r Haw sydd vn ei ger- yddu, ac yu plygu yn ostyngedig o'fi -a y gormes w: -iydd wedi ei arnddifadn o'i wlad; ond par. gymerir y wialen sydd yn awr mown gallu i lawr —pan symudir y gorthrymwr hWIJ, rhaid i Maz- zini a Gavazzi gyrneryd eu JJeoedJ yn M'vr htii ddyfodo). Ond eoíir fod cenhadaeth nzzini a Gavazzi yn wahanol; bydded i Mazzird gario i allan ei gynliuniau o annibyuiaeth cenedlaethol, a byddect i Gavazzi gario allan yr eiddo ef, yr hyn ydoedd myned i Itali a'r Bibl yn ei law i biegetbu yr Efengyl. Yr oedd aunibyniaeth I tali yn siwr o ddiddymu r Babaeth, ac ar un tarawiad" ddym- chwelyd gorsedd y Vatican. Yclivdig o fisoedd eto — blwyddyn, fydd yn ddigon i symud gormes y cardinaliaid o llufain, a chyn pen llawer o llyn. yddoedd eto diddyinir gormes a chelwydd cglwys Rhufain. Ond pa Ie bynag y mae gormes o tiaen diwygiad y mae rhyfel yn siwr o fod yno. Onid oedd rhyfel yn Ffrainc"? rhyfel yn y pentrefv".1 Alpaidd, pan. gyda than a'r cleddyf y dinystrasaiu y Watdensiiud ? onid oedd rhyfel yu Germani pan gododd 11 artm Luther? onid oedd rhyfel yn vt) ftmser Calviii ? ac yn Lloegr yn amser y Diwvgiad ? ac hefyd yn yr Alban ? A ti ac fe fydd rhyfc] yu Itali, pau gymor diwygiad le yno ac er bod Gavazzi yn apostol heddwch, eto fe gymer y Bibl yn y naill law, u'r faner trillivv yn y Hall ac efe a a i ymladd o blaid rhyddid pobl Itali (uehel gymeradwyaeth.)

-ESGOBAETH TY DDEWI.I

j adolygiad Y WASG. i- --…

[No title]

"':">;':C:¡;4""=-"o: l 1 'IèI:…

jOEDRAN DYNION CYHOEDDUS.