Skip to main content
Hide Articles List

5 articles on this Page

Advertising

[No title]

AMDDIFFYNIAD Y BKIF-UDINAS.…

JUBILI YR A;[liy-wyTYMREIG…

News
Cite
Share

JUBILI YR A;[liy-wyTYMREIG YN I LIVERPOOL. Yr oeddym yn bwrladu cyhoeddi yn y Rhifyn hwn dalfyriad o'r Adroddiad cynwysfawr a ddarlleiiwyd gan Mr. Owens, Bedford Street, yn y cyfarfod dyud- oiu!, a gvnaltwy 1 yn y dref hon yr wythnos o'r blaeti, gan yr Annibynwyr Cynueig, gyda goHg ar yr hwn y gwnaed ychydig i-ylwadau yn ein iilniyn diweddaf. Ond gan fod ein cy feillion yn bw riadu cyhoe lui vr Adroddiad mewn ifuif arall, hyderwn y boddheir ein darl.enwyr y tro hwn gyda y ctyuodeb a ganlyn o'r gwahanol anerchiadau. I. Hod y cyfurfod hwn, fel cymeradwyaeth o'r Adroddial a ddarllenwyd, yn dyinuno fod iddo gael ei aryraflu yn Gyuiracg ac yn Saesoneg, dan arolyg- tad y Cyfeistedd wy r, ac y n y tlordd a farnant liwy yn ddtielhaf a goreu i wasanaethu achos Trysorfa y Juinli. Adroddiad cynuwysfawr y mae y papyr hwn yn ei aUv, ac mewn gwi;ioue id un felly yw, Illac yn cyn- uwys amser mawr, liafur mawr o dedyugdi-d mawr i'w ddsvngos trwy y \,us- i'r byd. Y mae l bob (Jym- deithas ei hadroddiad blyuyddol, ond y mae hwn yn adroddiad hanes iianner can' mlytiedd, ac mae hau- lier can'w¡tith Jeil:ïn¡;aeh i ddod trwy y wasg na llawer iawn o adroddiudau ydym wedi ci gael, yr wyf ) fi (J galon yn eynnyg !od i'r adroddiad gwerthiawr a chvnwystawr hwn gael ei ar^rallu a'i ledaenn trwy (jytnru a Lioegr. Y mae amrywi<d amgyichiadau yn ein dyddutu ni wedi cael Jubiii fel yma yn god'ad- wriaelh iddynt, y mae liaiiiier ;in' iiilviiedd (, ainbell tin wedi cael Jubiii, teyrnasiad nn ar.di — g wemidoyaetli anil i trawd &o.—gorchymynodd Edward y 3yr!d gadw Jubili iddo ef trwy 'y Deyrnas— banner can miynedd o deymasiad Siur v 3ydd a gadwydyu Jubiti — hanner can inlynedd o weini iog- aeth al,\lryw IÙI brod\ r ar hyd Lluegr yma, Jay o ba.!1, &e., &c., a anrhvdeddwyd a clio'lawdwnaetii niewn Jubili ac mi fuddjhwn y gallwn uinau gasy;la at eu gdydd heno oedran yr a. hi a Cvmreig yn mhlitii Annibynwyr y dref lion yu banner can uilwydd, a'i gadw yn Jubili ac oedian pur bwysigyw Lwn, ac ocdntu a ehryn gyfrifoldeb yn pertbyn iddo yn ol a blaeii—ttehos te, i nas y w ef hefyd —teyrnas Ddtiw— teyrnas nefoedd—teyrnas gras yn ngaloiiau cannoedd yn teyrnasu trwy gvf- iawuder i fy wydtragwyddol. BrclIllI anwyl v w bwn, teyrnasa yn hjlrvd o fewn pob un syd.l dde liad iddo, ni bti neb o honynt fa.¡:w erioed, nli- I)rif fOLidli)ll trwy ha r; i y mae teyrnas Dduw yn cael ei gosod i fYIIY, a'i dwyn yn mlatn yn tuli;;b oes, yw y weinidngaeih i —gwciiiiaogaeih y i;ir—gweinidogaeth v e.viiio,I- {':) ,J gwemidogaeth y bywyd —gweiniuogaetb am ünst a'l groes: Jubili y vieinidogaeth yw hon. Lte 11 a, byJd gweinidogaell) yr etcngyl nid oes dizij yi) cael ei wneyd dros uchos teyrnas Alab Duw yno: yr oeddwu yn diti'Uen it ddiwetldar air. genha laeth y M-mtfiaid > -¡-<:i.t. ""r" :h:'t ot dd ti/i i>'v ea v -mitii, gwr llawn o'r V sbryd Glan ac o ii'yud, ac fe Iwyddodd yn fawr, ond gorfu iddo adael y wlad, yr oedd yr awdnrdodau yn gorehymyn hyny, a'; fe basiodd banner can uilynedd heibio cyn i genhadau gaelen haulon yno draclieh), a pha olwg oedit yn iiihet, hanner can tiii\ltiedtf 1 nid vrio yo mileo hallller can miynedd, nid oedd yno bey in wedi ei wneyd yn y cy/auiser, ond agos y cwbl wedi ei ddad-wneyd peth hyllod iawn, y r oedd yno un ben chwarr oedranus dros beriwar ugaiu oed f t rhyw farworyn unig o'r tAn sauctui id ond wedi ei gynnett hanner < an uilvuedd ya ol heb ei dditloddi, anuawdd iawn vw cu.'odd acbos Ciist; ond uid fel yna y mae wedi bod ar yr achos Cymreig yn Liverpool, y mae wedi gofabi am gynyd ar gynyd o'r lath orcu i ,ad%v y Laii Y" I' it clii(iw -Y tiiii ar gyiiy(id, v niae yu fflaiu angcr-ldul cruyn hyn, ac yr wyf yn ddigoii si«r ;ia ddiflydd mo bono mw tra bo Cvnuy a Chyiiiraeg a Liverpool ar ei sylfaeni. Olid Ylil-Ae llawer m eg i n fu yn chwythu wedi darfod, meg inau mawrion wedi insned, yr enwogion fu yina yn sup/yo Sabbidb ar ol SahhlJtll, yn cyuuortbwyo mewn cy- farfod ar oi cy farfod wedi mynd—mae pedair ar udeg ar hu'^aiii o flvnyddaa os cat son am hyny ly hun, wedi round neibio er pan geiais I y Iraiiit y tro cynt- af erioed i gynnortn^) J 11 .Y gymanla tiwyuuol} y mae y brodyr anwyl oe>ld yno i gyd wedi rnyiied ond y I-I'v,.i,ett ae Y Lll,te IINNliw ine%,vii b%d, byd newydd fielvil y mae ) gweinid^.g-ion vcdl myned, ond y mae y ^eiuidogaeth yn aros, yn aros yu ei g ry in a'i gogoiiiaut, a'i bizis-ei- eladdu ei weis- ion y mae vn cadw ei achos yn fyw, a byw fvdd efe. Y mae yr achos Cyuireig yma a in inau yn gyfoedion a n gilvdd, yn yr un llwyddyn ein j^anwyd, ac fe turn I yif ceisio cad.w Jubdt i mi fy lmti. With edrych vn ol yr oeddwn^yu meddwl fy illod yn teimlo gradd t) ddioleh a gradd o lawenydd—gradd o livdei-, a gradd ii)awr o y,,It).tvilgiad ,cr br,,ti I)u, %til edrych y llordd yn v glyn, ac mi teddyliwn frodyr a chwiorydd y dyleeh chwithaa deimlo ryyvhetb fel yna ar y Jubili ywa hCIIO, gradd lv.awr o dtlcalon i Dduw pob gras, mae jichos diolcii fod ei yvait h yma, a plieri ilwyddiatit mor ddiriawr arno yn eich piilb, y nrjH hyn i fod yn destun diolch, pob peth sydd er eich lawyu chw!;|cl y byddo gras yvedi ei amlhau. Yr wyf yn, cv. Id gredu pe byddai ein diolehg-arwch yn fwy I Dduw y eaetu twy o ras gan Dduw, ac y cae huw Aw o ogoniant oddiyvrihym ninau. Y mae yma destyn llawenydd raayvr dros beu, yr Arghvydd a wnaetu bethau ma\y;io!i i'r rhai hyn, gallwch chwithaii ateb eich cyiv d.igion a dyweyd "yr Ar- glwydd it wnacth i ni bethun mayvi ion am hyny yr ydym yn llawen," y mae yma achos mawr i lod yn llaweu, yr ydym ninau fel Barnabas yn l\lJtioeia, uberwyd:J gweled gras DllW yr ydym yn liawen,acymaeyn weli gan ty anwyl frodyr bob tro yr ymwelant a Li- I verpool yvrth weled gras Vuw yma, nid yw y pethau mwyttf a welir yn cich ti ef yn dditn wrth hyn yn e:n golwg. Ond y mae yno. helyd <i'eslyn hyder, wrtli edrych yn mlaeu y mae y prawf ydych wedi ei gael o ddai'mi, t'l'iouJcu, a thrn;aredd eilJ Du\V J, !)JYllyùd. uedd a aethaut heibio yn gal", ar i ni ilItldlllLd ynddo, bod yn hyderus iawn y cawn ni ei wyneb eto, y cawu ei i,yinmorth rbagllaw. y cawn iwyddiant in wy eto, nuilwch diiyweyd fel Josuali yvedi bod gryn il(leug,till intyijed..l gydag Israel yr oedd yn eu hauog i yarn yr Arglwydd eu Dmv. JSi phadodd dim o r hod betiiau da a lefarasai yr Arglwydd am dy Israel, fe ddaeth y cyvbl i ben; l'eily gailwn ninau ddyweyd g-yda sicrwydd llawn cyin tint, daw y cwbl i beu. Ymddinedwii yn yr Arglwydd ein Duw. On I y mae yma lawer o achos ymostyvng, ac ymostwng yn ddirfawr ger bron Duw; nid ydwyl yn aineu ilitn na 1 ydych yn teimio hyn yvrth edrych yn ol am banner call miynedd ar drugareddau DllW, a'r rhai hyny yn ein gorlwytho bob dydtl, eto wedi byyv yn dra anni- olchgar ac anfaddiol iawn fe ail tsein rybuddio mwy ar ein cymvdogion nac a yvnaethvm a gyvneyd mwy o egni, ytnurecli calon i droi pecliaduriatd ac i ellili eneidiati, ac i wared plant maryvolaetb. Mac hyn yn galw arnoui am fynd i lawr i orwedd yn y Itw cJi i gydnabod ein bai ac crfyn rnaddeuant tJ wy waed el groes ef; ac os deuwn i'r agwedd yma dan ddylan- wad Ysjirvdein Duyv, yr wyf yn sicr y penderfy n« n yinaduewyildii gyda mwy o awyudtryd am lod yn fuddtol, yn llafurus a delnyddioi dros ein ilargiyvydd vr hanner can miynedd nesaf. Yr oeddwu ry v ddiwrnod yn pasio ty yn Ngh),m r,Ll, ac yr oeddcyluiil yn dyweyd ain y gyvr oedd vil ei adeiladu ei fod wedi v ty i gytiiaii,.t o it rian f'(.l iiiai pi-ii, y gallzts- ai ddyyveyd mai ele oedd ei berchenog. Meddyliais mt-yyu munyd 'am (jai eill Duw ni,—eu bod broil oil tan wystlon -yn Nvhviuni a Lloegr. Blwyddyn symnd v gvvyst]on oedd y Jahili yn Israel a gobeithio j v bydd egni niawr yn cacl ei yvneyd vma eleni; raid i mi dni:u cicii yn ilawei), yi) eIv, ysgar —yu wirfoddo); v rlioddwr llawen y mae D iw yn ti garu, n:d yn athrist. a ibrwy cryinhel;: yr oed i ivn unwaith yn galw ityda boned •cs a d,rh"u:a; fi vn llawen iawn—ond ni wyddai ty negts; p:tn yvybu i'od ci'sglu genyf mewn golwg, prin y gallas< eh ad- n,:hud ci wyo?h nkW'J g»iri-'itcdd, yr oedd nedi J myned yn atlnist, nid fciiy li tvycn neu ddiui v mae Huw ei bun vn rhoddi,ac mae yn ceisio g ny n niua.i I wneyd yr un mo. d, ac yti haeiionus felly y mae Duw yn rhoddi—yn haelionus heb ddannod, rbaidi ni an- rhydeddu yr Arglwydd a'n eyfoetb, a pheth mawr yw rhoddi i Dduw fel y byddo y rhodd yn anrhydedd iddo fel Brenin Mawr, rhoddion crintachlyd cybydd- lyd nid anrhydedd arno, ond dirmyg Arglwydd y lJu- ocdd yn rhodd felly, pan y gailai flld yn llawer iawn mwy.* Y mae achos gan y cvfeillion Cvmreig yma i yvnevd egni hefyd. Y mae yr hen ITvddloniaid wedi bod ar eu holl eirni yn yr banner can miynedd di- yveddaf, yn y dechrea fe gostiodd lawer iawn iddynt, llawer o hyder—llawer o brawf—a llawer oymdrech meddwl, collwn eu hyinJrech liwynt, yr ydych wedi derby n llawer iawn trwy yr achus Cymreig yma, yr wyf yw sicr. Kid dyma yr ohvg fuasai ar Gymry Liverpool uni buasai y weinidogaeth Gyinreig—nid mor rmwe.ldol a chymeradwy a hyn yu inhlith eu cyinydogion, mor lyyyddianus yn eich amgylcliiadau, a phrynierth yr olwg arnoch y mae hyn i gyd i'w briodoli i Dduw y gras trwy efengyl yr Iecliayvdwr- iaeth. Gnbeithio v bv.Jd ílr\\vthau oddiar lafar gyvcision yr Arglwyod ya eich plith i ddod allan yn gynnortliwy i achos Ar_>lw\d y gogoniaut, rhyw uu a wasar ei Lidd, ac efe a chwauegir iddo, a rhyw un iirall ai I)cd mwy nac a weddai ac a syrth i dlodi, un yn ban ac vn cael medi yn helaeth, a'r liall yn cau ei law a ) olyvyn yn sely li, a phob cynllun yn syrthio i'r llawr, mvnd yn ddyfnach i dlodi, wedi hau yn brin yn medi yn brin; teil mae gair yr Ar- glwydd 'yu sefy 11. Byddwcli sicr gan hyny abeiaeth- ion yn ngyvaitii yr Arglwydd yn wastadol, a chwi yn ow, hod nad yw eich iLJlur yn o'er yn yr Arglwydd. Yna galwyd ar y Pareh. T. Aubrey i gefnogi y cyn- vgiad. Ele a ddywedai ei fod yn teimlo pleser mawr i »Lel cvmysgu teimladau a'i gyfeillion ar y fath am gylchiad, a chyda cywirdeb mawr y gallai gefnogi ycynvgiad, fod i'r cyfarfod hwn amlygll ei gymerad yvyaeth o'r adroddiad cynwysfawra ddariienwyd. Y mae yr adroddiad \n deilwng o'r achos, ac yn deil- yvng o'r dyn a nciildnwyd t'w gyfansoddi ac i'w d laiilen. Y mae yr adroddiad yn bur ddyddorol ar luaws mawr o gyfrifnn, ond nid yw yn briodol i mi siarad ond am vchydig o amser. Dywedwvd yvrtbym mai amcan y cyfarfod hwn ydyyv adtdygu, ac yna we li i ni daliu golwg yn ol. esgyn i ben y bryn. a cli) riitedd i ben y il-)rd(l, taflu goiwg yn ol i weled y llwybr ar hyd ba un y c rddwyti.y traethau rbvfedd y daetlipyvyd ar hyd iddynt, i yveled drysni y ffordd y teithiwyd ar hyd-ddi, a'r tiaed yn ddolarus, a'r gwaed yn llifo, yr ysbryd yn llesg, a'r teiuilud yve«d ei or- Ictliu gydag ofnttu a phryder; eto y modd y daeth awelon adfywiol i ddidd.it.u v teimlad, fel y daeth taste pleser i orplnvvs ac t ddadiuddedu y cyfrvw ocdj olr bliteii ynn d ri ui (le r yr awel, i daflu golvufa vn ol i gael galw i g.ifyrofn a'r gobeiihion, y digaloiidid a deitnlid,y cynorthwyon adderbyniwyd, V tywydhveh a fu yn gormcsu, a'r wawr a dorodd ( mewn modd rhyfeJd-l weled y Hanw yn myned yn ol, ac ynavn vin4,,(Ii i fviiii drachefn, nes oedd bron yr holl dt-rfynau yvedi cael eu gorehuddio. Wedi cael .fel hvn, y inae yr adroddiad yn dwejd iii edrych o n l.daen i ragolygu yn wir y mae rhyyvbetii yn deilwng yn hyn hefyd. Dyoa lie y mae ein d.Tvg tnavvr, yr ydym yn byw yn ormod yn y pr;:senwl,yn lIeein bod yn gosod flulineb y dydd a aetii heibio i d vsgu doctliineb v dydd beddyw; yn lie bod c.vyuij)iadait y dyddiau o'r blaen i'n dysg i ui fod yn sefydlog y dyddiau preseno!, yn He bod JlI¡hladau y (iv(l,,Iiau ?\ntyn ein cynhyrfn ni i ofai a gyvyjadwriaeth, yr ydyui vn byw gorinod wrth y foment y mae eisiau taflu g'dwg yn ol, fe ddylai yr Eglwys Gristionogol mewn trefn i gael anogaethau i ¡VII! a'i galluogi i iy uu gy la golwg ar y gwaith mawr sydd o'l blaen, y mae o bwvs i ni gvmervd v mater in a i fynu,a phe:di<» svmud gyda golwg ar y dyfodoi heb gadyv golwg llawn ary d.tlygiuII a Ir an,til)cr- fleitbiau ar un tlayv, a'r calondi 1 a'r cefnogrwydd v mae amgylcliiadau a aeth heibio yn ei roddi i nt ar y Haw arall. Haner can miynedd. eyfuod maith iawti ur achos lesti Grist; y cylnew-idiadau mawr a rhyf- edd sydd wedi evmeryd tie yr can miynedd di- yveddai; y fatii gyitiewidiadau sydd yve ii cy:neryd I;e Yn ysbryd ein evfreithiau. y fath Rvfile%i-li,l i.,ti svid wedi f mTv ;l 1!« ■, n •• dr, v d o Jjn i»> Jlvw- i ■>>»iracrrs, y raiii gySnewKt'Trn S sy id v,e..i cyineryd lie yda gol,g ar vsbrd i-tiv(triFri-di(r vevreitliiii(i hyny. cvfnewidiat!au arnbr sydd wedi evmeryd lleyr haner can miynedd diweddaf; ac mae vn berifaith sicr fod y cyfncwidiadau mawr hynvyn bar.;toad i gyfnewul- iadauarutbrol mwy a syna y byd a ddifvra angelion, ond ni gyfyngwn ein gohvg at adidygiad a symudia 1 an a gweitlirediada-j v gaugen benodol hon o'r E- lwys (jriistionogol. Yr oedd sefydliad yr achos "11 mhlitb y C'ynirv yn Lerpwl yn v cyfood hyvnyv yn beth t) HWYS mayvr; yr oedd n bwys mawr i'r personau ag oeddynt wedi cyrhaedii i aedtifedrwydd oedran v yr oeddynt yn cael mwvnhau breintian crefydd >1 fel cartrcf. Yr oedd o bvys anriiaetbol gvda goltvg ar bobl ieuanc oedd yn dylod yma o dro i dro, o (xymru. pyvy alt daafj'tn pwvsigrwydd yr uchos Cymreig ar y golwg vmt 1 Dynion icaane wedi en invu'o yn clvner, wedi cael gwylio drostvnt eyda phryder cref vildol; plant dagrau, plant gweddiati, plant wedi eu i'vfhvvm; i Dduw trwv iryfamod, wedi eu dvss^u "n yr yvedi e;>tedd dan weinidogaeth yr efeii.g3,1, a hono vn cael ei tiii-itd(lod" i'%v clN-,vt- yn yriailii oed, iynt yn ei deall; iaitii eu mam, iai'b eu teimiad, a iaith en •ymberau, ac mae gau grefvdd lawer i'w yvneyd A'o jD!a,i, a'a t, Tner ae os iia chaiffafitel vn y rhai i'.yny. nid oes fayvr o les cref- yddol i ni. Gadeyvih fod iiechgyn Cvmru yn deall Saesoneg, ond gan mai hon yvv iaito eu teimladau ,I,ti tyiiiherati, iii,)r holl oed 1 ganddynt eistetid dan y weiniilogaefti yn yr iaitii hono sydd yn difyru teim- Jadau t.lIerat CII ('aI"1, snid p1 gnrp])wys g)Ù,I'r fath ddyianwad ar holl diu-ddiadau Lti hysbrvd. Cni bu- ;.Sai i,id) iit gael ii.!(,zaeth yn Liverpool oedd yn med lu v fath gyfaddasrvvyud,fe fuasai eu liymwney a'r byd" yn elbithio ar eu teimladaa c^tyddol yn nihob B'urf o bosibl er hyrddio cm dvnion ltuane i dditivstr bytliol. Y mae yn anhawdd dyveyd beth VNV ile:til dylauwad y mae yr ach's Cymreig yn ci daenu yn Liverpool faint o Jdaioni sydd wedi cael ei ftlchhn) gyda g .lwg ar grefvddoldeb Cymru ei linn —v mae pobl o Gyinru yn dod yma yn wythnos ol i gaiio vn miaenen masnaehaeth. Oni buasai fud "Vina leo addoliad crelvddol yn eu hiaitii eu hunainj mae vn deb' yg y byd dent yn ddiliaw ac yn d difater o ordinhadaucrefydd, ac o dan ddylanwad nwydau llygredig yn uiyned i (ldr.,gi i,),iii ae yn dvchyvelyd adrcf i dilinystrio ereill, ae i boblogi ardaloedd gw.ae. Y mae pyv ysigryvvdd yr aclins Cymreig yn Liverpool, yn ia 11 ar y golyrriad yna. Taflu golwg yu ol dros haner can mivnedd, O, y mae yna ryyvbeth yn or-bruddayvl! Clywsoch enwi gw einidogion ueh el eu bri, sydd yn awr yn y distaw fedd y mae yn anmhosibl i'r rhai oe id yn eistc id o dan weiaidog- aeth y dyn dawllus, hylithr-y dyn oedd yu uieddn ar v fath amg\llredion eang—teiuilad byw—aractli _I y,l,li,,i,tli nertliol a Mr. Bneze. Y' mae yn aumhos- il.d iddynt glywe.i sou am ei enw heb foil teimladau vn saethu tnvy y meutlwl aiu deitnbtdau a (leimias- ant dan ei weinidogaeth, pau y mae ef nJ (yù, uu am yr anfarwol Williams, pa le y mae y dyn fedr ddiagrifio cy maint dyn oedd, mor oleu, mor uehel, j uior ue rth ol" ci ddylanwad ar Gvtnry i gyd a chyda | llawenydd a diolch y cydnabyddyvn eto, os ynt yn gorweJd vn y bedd, y mae eu mentyil wedi disgvn ar ereill os )lt wedi myned od(lizir y [,,vireiif* i-(Id, y mae Pen yr egKvys (nid y pen muter, oblegid nid oes i'e eglv.-Ys o,,id uu jail) wedi g^f,ilu am ddyni«jn a ehvniyvysderau a d"niau priodol i gario y gwaith yn mfaen. Wrth da tin golwg yu ol, bychan oedd eich deehrena l, ychydig oedd cychwynwyr y gwaith, dim on 1 15—onii 15 o ddynion ymroddgar i wasanaethu Duw—15 yn med iu hawl yu addewidion a gynwys- ellt bob cyflawn ler a flytid Cylryngwr— 15 yn meddn sel fvw dros ogoniant eu Duw, ae awydd angerddol alII Ilvlliant crehdJ yn mhlilh eu eyd-genedl —15 vn mcdl¡"u ar hl'fJra i i,),i,i¡ galwad i w('inido! ae '11 pendcrfynu y cynnalient el yn ol rne^ur eu gallu, yn deilwng i'r yveiuido.aetli. S ,mae liafur y 1,5 g«ed Iiau — ymarcchion, wedi efleithio yn en dvlun- wad lies y mae yma ugeiniau a chauoe.ld yve ii eu ca sir lu yn nghyd trwy y weinidogaeth a scfydlwyd ae a gariwydyn mlaen trwy eu hodervnoliaetli hwy. A  h" A!' phwy ?'dr ddweyd f?int o bymtiie?m svdd wedi CH- ftae f ;t(irefi 1)wy 1*,2,11- dd??d laint SY'd:i yvedi ychyyanegu at y torleydd sydd VIl eu gwisgoedd gwynion, a'Ll tC]Vl all aur yn eii dwy law } Y mae'r olygfa yn foddhao], ar teimiad v,i hysbrvd, yn gauv a:n gydnabvddiaeth ddiolehus i Dduyvy gias, atn gynal y 15 hvn mewn gwroldeb nes gorphen eu taitli, a'r llwyddiaut sydd wedi coroni en gwaith. Nid yn unig yr ydych yn edrych yn ol. ond yn mlaen heiyd yr ydych yn edrych ar y gwaith, yr anhawsderau, sydd yn ymddangos o'ch blaen, a'r t anaaneaid rt g sydd genveh i'w gorebfygn, mae hyn yn bwys\g i lyvu, di-ddy!edu eicii capeUu,—mae yn beth o bwys annbrae'bol, vn gvnttif, oblegid y bydd j vn svmyd yniaith u;i o'r prif li-xdiau ag sydd yn t,,or- iviwys ar gymeria 1 ein Oristionogrwyild v dvddlau hya -tynu yniaith y maen ni-iin s-vdd yn ca iw yr achos tiiwyaf mewn l.-clder—tynu v surai sydd yn aeho^i i blant ein pob! oreu de.mlo yn chwenv obie- i t y beieliiau y mae en tadau wedi eu tynu amy lit eu hunain, a'r tra!lod dirfawr y inaent wedf ei acliosi i'w ;en!uoedd. il i'yd, y mae yn Uavrn bryd i blant I y guleuni dd<d mor gad a phlant y bvd hWIl, ijyda s<iii am betiiau byd arall, fe fyddai yn btirion petb i ni dreio dysgu arif/iwif/ify byd preienol. Tljft »edi liosgi ein dwylaw ein liunain ni wua plafiffil bvd hwn felly; codi temlau i'r Arglwydd, a'u cysefru i'r Arghvydd, eu neillduo at wasanaeth yr Arglwydd, dymuno ar iddo Ef ddod i gymeryd meddiant o'r ad- eiladau, i ddadlenu ei bresenoldeb yn yr adeiladau, ac ar yr an pryd fe eii ai fod rhyw hen gybydd yn gallu cadi ei fys a tilley(i, fi piau yr adeilad, er et bod wedi ei chysegru I Dduyv genyf fi mae mil O bunau inewn morgajte ami. Y mae y cyfryw ag sydd yn meddu yr instrument cas o galon, a hawl ganddo i'r deinl a't dodrefn; ni ddylai y pethau hyn fod felly. Peth arall y mae hyn yn dangus ar unwaith, ein bod yn nabell iawn oddiwrth ddeall business vn iawn, tala ling cynifer o ganoedd o bunan, yn lie bod yn ym- dreehgar a pbenderfynol i symud y dylcdinn ymaith, a pheit ir capeiau i droi yn fantais i hyrwyddo y gwaith, ac eangu y terfynau, tain mayvr arian i'r dyn sydd a morgaqe ganddo ar y ty addoliad, yn lie bod yr arian yn myned i helaethu y gwaitb, i ddod a dylan- wad Cristionowgrwydd i orphwys ar bob rhan o'r dref, nes y byddo pob heol, pob selcr yn yr heolydd, wedi eu glanhan, nITem yn cryntt, ac engvl yn canu, a daear yn cydiawenhau mewn eanlyniad i lwvddiant eich hymdrecbiou chwi. Fe gynygiodd Alexander Fawr adeiladu teiul unwaith cntl iddo ef gael ei enw wedi ei gerfio ar ei cbolofnau; derbyniwyd ei gynyg- iad gyda dirmyg. Beth einv Alexander Fawr i fod ar dem! ein Duw ni, na, dim o'r fath beth. O! na hae Cymry Lerpwl yn dweyd, dim enw neb ar deml ein Daw ni, diwrnod ei clivsegvu lyddo dydd ei ehyf- eir, D v Ili, d?wi-ii,)(A ei c l i?ll lwy:;ia'. i'r Atglwyrld. Kid res genym ni ddim Dr. Blackburn gyd a'i gyfraniadan mawrion, y cwbl Ldr- wn ni wneyd yv* decbreu gyoalr 5 s,ilt; y mae cein- iog y Cymro wedi gwnyd cam a'r arian a'r aur; ar y eeiniogau y mae yr holl gasgliadau i gyd yn pwvso. Y mae yn gywilydd na ddeuai y sylltan a'r pnnoeiid bellach i gynorthwyo en brawd bach Mr. Cciniog i fyned a'r gwaitb yn mlaen y maeyn riiaid i ni gael rhyw newid, ac os dechreuwch yn iawn, fe gewch bleser yn y cwaitb. Y mae yn ymddangos i mi heb- law fod yma ystyriaethau difyr fel yna; y mae pwys neiiidnol yn amgylcliiadau pf-esenol yr eglwys, y mae eisian casglu hoil uerthoedd arianel. holl nerth dylan- wad yr eghvys, a'i ddudi i orplnvys ar ei phrii waith. Y dyddiau presenol y mae genym waith mawr, a gwaith pwysig, obleg;d o bnh eyfuod f-i ar Tr -LglwN't o'i-oes apostolaidd hyd yr awr hon, ni hu yr un cyf- nod i'w gyffeiyhu i'r eyfuod presenol. Y maeyn 3 III- ddangos ein bod yn cael ein attigylcliu gaiq ddauddy- lanyvad g-wrthrywiawl; eto y mae y ddau yn dod yn un. Yr ym yn cael ein blino gan y dued l sydd yn y yvJad i fyned yn ol at draddodiadau y tadau. He'h oedd opiniynau yladu.i? arlerion y tadau ? pender- fvniadati y cypghur i ina,a,r canonau y penderfytiwyd arnynt yn y fall drawl Nid wvf yn dirmyga dim ar hyn, nid OPS eisiau dim ond i'r wlad ddod i wybod beth oedd barnan v tadau jpbwi gewch y tad yn erbyn y mah, a'r ta I yn erbyn ei hunan. Anhawdd iawn yw esboniobetb oedd y tadau yn ei feddwl yn y pen draw. Y duedd naturicd sydd N-i) syu udiad ynayw cvmvlu gogoniaut y llyfr. i ddod a clirefydd o Rart i'n gvvlad, a gwadu yr atbrawiaeth mewn cyfiayvnhad trwy ffrdd, adgenhedliad y galon t:w v nertnoeJd yr Ysbryd Glan, a piiureiddiad yr enaid, a'i godiad i ddeiwDuw.yr holl bethau hvn i gael eu talfu o'rneill- du. Y mac o bwys i ni gadw ein rolwg ar v ev nier- ( i ti. Y irac o bw% s i ni p iad N- mt y mae vna anffvi aeth, nid yn et ffurfiau cvtitefig. Nid oes yr un ■ air na Boiling- broke, fee., &c.,yn awr, nag oes, ni dom bvn yna. maent wedi eu cael dyincbweiyn d yr,( blegid tJ godo Id Duw vr amser a basiodd res .ynten cllwog a brofasaut di:!vqful awilurdod ein C; onogrwydd^ f?? d d;ant o a safasant yn-v porth, a chymcrasant feddiant o hontf. Mae vn wir nad yw Susialrtclh mewn bod- olaetl) vn awr tn y ffnrf arbenig, ond ai nid yw eu hyshryd yn fyw, yr ysbryd sydd eisiau dod a phawb i gydraddoldcb. Aruean y (idaii hyn yw diddytnu Egiwvs Crist, cvinviu ci ogoniant, ei aui- dù;f,idu u'i nerth a'i bysbrydolrwyed. Y m t: c a bwys i'r eglwys gasglu ei nerthoedd yu nghyd, cesglwch chyvitliau eich holl nerth, a bvdded eich dylanyvad vn cacl ci deimlo yn inbob nmdd di bonadyvy; Ie ych- wanega eich nerth, fe amllia eich buddugoliaethau amseroedd i odod. Yna gaiyvyd ar y Parch. S. Roberts i ddarllen yr ail LviiN Ltiad, stf "ei hot yn d(tv)eJswyddhyfryd a i buddioi i gymdeithasau yu gystal a phersonau i neill- du ad<-sat: i adoiygu hanes eti gweitlirediadau.a bod y ffeitliiati a adroddwyd yn gaiw am gydntibyddiaeth neiiltuol o law ragluniaetbol a grasol DlIW, vn y graddau dymunol o Iwyddiant a tu ary gangen hon o'r achos crefyddol yn ein mvsg vn y,,t (t yr baucr | canrif sydd wedi mvnel beioio: a bod v ITeitaian cvsylltedig ag ef yu cyuwys prawf ychwanegol o nerth ac effcithioldeb yr egwyddor wirfoddol i gaiio yn mlaen achos y g-waredwr." Mr. Roberts yvedi darllen v cynvgiad, a wnneth ychydig sylwadau yn Saesoneg, ac a anogodd y gyn- iilleidla i gofio yn I. Fod Duw y tadau yn fyw. 2. Cufio gweini logaetb angau, fod y rhai fu yn cych- wvn vr acti,-s wedi mvned vn isel i'r bedd. 3. Cofio y gait pob un wneyd ychydig gyda gwaith yr Ar- glwydd. 4, Cofio uerth yr egwyddor wirfoddol F'e weithiodd yn dda yn vr aniftl-vch i g i li y babcll- y i; Jerusalem vn am-er Dafydd a Solomon—ac mae j yn gweithio yn dda yn Int'ia i gooi tcn¡'au i'r pit-an, ?t!<i, ac y mae Vl  vn dda yn eich nlitf t \,(i n i ilmu i Parch. Henry Rees. Cefnogyvyd y cynvgiai gan y Parch. Henry Rees. Gwn:tcth \cttyd? 0 s,w?i(lau i ff.%7dd,oti- deb gy!,Ú achos ba sylw, 'v fl'\ddlon(leb a'r ymdrech c?n?ntdadwy a fu, yr o?'d? VI' Hawenhau fod adroddiad Jubili yr Annibynwyr Cymrpig yn Li- verpool yn cynwys banes mor ddyd,lorl)!, am orchest mor a chasglu pum' mil ar hugain tuag at achos m,)r fan,i i c i iiis Crist, dywedai fod yn ang-^nrheidiol id tynt fyned yn rolaenr lies cyih iedd pen y tir, dywedai fod gwr yn Nghymru yn dweyd un tro, nad oedd yn teimlo cy- umint o bie-er yvrth gyfranu yn awr ag y byddai amser a basiodd, dywedai ei fod wedi addaw swllt un tro, a'i fo 1 vn bur brvderus « ba le y cai ef, oad erbyn yr amser l'yv dala ddod, yr oed yn ei law, ac yr oedd yn myned yn sir.ud iawn i'w dalu, ac yn dod adref a rl,,v,v hyfs-v,l,,x-,h la:iwr y!l ei ei fod wedi bod yn ailaog i gyfiawm e: aJduoed, ond nid wvfyn teim- to felly y.i awr meddni; wel ebe Mr. Rees.'nu) ydych yn rho idi nes teimlo yn awr, yr oedd cael svvllt vn beth mawr i'w roddi 0 yr nmser hwnw, gyvnewch adduned eto i roddi sw.n anhawdd ei gy rhae<l lyd, nes v b'och yn teimlo pryder pa fo ld i gyifawni", ae fe geweh cliwi yvele.-l pan y wedi cyhae ld y swin a'i wi, y tcimlwch yr un diolehgarwch, byfrvflwch a llayveny Id ac o'r blaeii, yr wyfyn meddwl us mynweh yr hyfrydyvch sydd i'w gael mewn cyfranu, y bydd raid i chwi deimlo wrth yvneyd hyny. Wedi i Mr. Rees eistedd. gtlwyd ar y Parch. T. l,v%; l ar v Pare l t. T' Rallies, D. D., i gyfarch y cvlarfod, yr hyn a wnaeth mewn modd difyrus dru3 ben. dyyvedai yn gy iitaf y huasai yn dda ganddo pe buasai yn Gymro, ond gan uas gallai fod yn Gymro, y buasai yn dda ganddo fod d rt, siir,,i,k • ti tmd rti siarad Cy in raeg, end gan na allai wneyd j uytiy, y buasai yu dda ganddo allu der.ll Cytnraeg, ond gan nad oedd gobattii iddo allu gwnevd hvny, vr oedd yn rhaid iddo fod yn foddlawn ar ddvwedyil ei fod yii carti y CN.mri-N,ii carti y genedl—eu har- I'erion a'u crd)'dd--a'r golygfeydd prydfertli sydd vu cu gyvlad, mewn g-air, ei fod yn earn pob peth perth- ynol iddynt, wedi adrodd atnry w ystoriau dilvrus am wyr haelionus at achosion da yu Idoegr, ac nnog y Cymry i fod felly, addawodd y rnoddai achos v Ju- bili o flaen ei gynulleidfa. Yna gaiwyd ar y Parch. J. Davies, Llanelli, i gynyg yr hyn a ganlyn: — Bod diolciigarw ch gyvresncaf v cyfarfod yn cael ei gyflwyno i'r Cudeirythl, T. Black -in, Ysw., am yr boil garedigrwydd a ddangosodd tu yr aclios, yn ystn,l y blyiiMjdau cyutaf o'i yrfa, a ei gared- igrwydd yn cymeryd y gadair i lywyu ;• cyfarfod hyvnw," Dyyvedai y bydd tristweh a galar yn -'eddianu bob amser wrth ddarllen Lanes ¡Jong;Jdr.ld, vnil fed cly wed hanes y llongddry liiad v cyfeiriwvd ati yn yr adroddiad vn peri iddo (od yn llawen, u tbeim- lo vn gysurus wrth le-idwl am y tir, oblegvd i>e bu- asai y (long weili cadw yn gylan, fe ullasaS y buasai raid disgwy 1 ugain mivnedd cyn i achos Crist g-ael ei iant yr achos ydoedd y cvrddau gwe.kli bvcbaiu a gynnaliyvyd gan y flyddloniaid hysiv a achubywd o'r Ihmgddry Iliad, dyyvedai mai yr auiser y bvdd ef yn ofill (yvyaf am Iwyddiant achos, JW yr amser pan y bvddont we li gorphen eu gwaith, yr oedd Eglwys uu yvaith vn Neheudir Cymru, yr hoil nad oedd yn gvveithio diin tu allan iddi ci hun,vr oedd yno gapel gorwych, yvedi tain ci ddyledion i gyd, v gvnulieidfa gyloethocaf yn yr ardaloedd, ond nid oed l .iintyn cael ei wneyd yno, [uewn eanlyniad yroeddy pyiitill- eidta yn y.nadael, yr cghvys yn Ihibau mewn rhif, daeth yno frawd dseithr ar achos y Gym leithas (ieii- hadol, a clnvynai uu o'r brodyr cartrefol o beryvvdd iselder yr achos, wel, m^ddai r dveithr, os ydych am at y Gymdcithas Genhadoi, feily fu, daeth yr Eglwys i ddechreti gyveithio. a chya pen y flyvyddy n, yr cedd yno 60 o aeiodau newyddioti wed eu cbyvaiiegu at yr achos. Cefnogwyd y evnygi td gan v Parch. D. Price. Dyyvedo Id ei fod o g iloo yn cefnogi v cvnvgiad, a'i fod yn teimlo ei bun y ii iiur gysurus vn y cvfarfo l, o ran ei desmlad y galiasai aros yno tan y boreu pe ba asai eisiau. Gellir dweyd am dano n tneldai, bnivr (I v in. Yn agos i 15 mLm dd vn ol. tncnvu cyfarfod dirwestol yn Mang »r, yr oedd Mr. Gr ffit'is, Caergybi, yn adrodd fel hyn:—ar v (for Id wrth ddod yma, fe ddig^vyddodd dan blcuty i iled ieuange fod yn chyva- ren ar y ffordd, vr oedd un yn fwv na'r Hull, ac yvrth welel yr anifail yn dechreu gwylltio, fe redodd y mwyafi ochr y cla^ild, a dvna y cerbydwr yn gwaeddi artio, tyr'd i syoiud y bach rhag ofn i'r cerbyd lyu'd ar ei draws, "na ddoiyn yvir, nid ydio ddim vn frawj i mi, gobeithiai Mr- Price nad oedd neb yn y oyf- ailnd addyweJai hyny, pan y galwai ein brodvr An- nibyol am gynorthwy i data dviedt >n eu eapdaa—■ nid oes yma neb a ddywed, nid w y 1 fi trawd iddynt, ninau oil hrodvr ydiHi. llliyvng vr addewiuiou a'r :¡iÍIlII ddl'rj",¡: i. cyrh;w¡,JoIJ swoi yr arian i £ Vr oe hi y cylailod vn il.iosog ae yn un dydd orol; yaiadawoud pawb wedi ei lawn fod'iloni. 4o, L ni ;i i;i. EI.E,'ZKU JONES.

[No title]