Skip to main content
Hide Articles List

11 articles on this Page

HEWYDD DRWG ! D01FFYN00LLWYR.…

BLAEI^AU FFr-STINIIOG. I

Diwygiaci yn Liandrinded,…

I DDIDDYMU DEDDF Y TLODION.

News
Cite
Share

I DDIDDYMU DEDDF Y TLODION. CYFARFOD YN BLAENAU FFESTINIOG. Cynhaliwyd cyfarfod yn yr Hall nos Fawrtk i'r amcan o egltiro a hyrwvddo gwaith y Pwyligor Cenedlaethol i Ddiddyinu "Deddf v Tlodion, yn yr bwn y llywyddid gan y Parch R. Silvn Robarts, ac y snradwvd gan Mri David Thomas, yr Athro Thomas Jones, a Mr George Laosbury. Nid oedd v gynuileidfa yn fawr na'r brwdfrydedd yn uchel, ood dangosai y rhai oedd yn breseool tr%y eu gwrandawiad fistud a deallus fod yno fit audience though few Wrth agar y cyfarfod dywedai y Parch Silyn Roberts mai ei unig waith ef oedd dweyd pwy oedd y siaradwyr a'u cvSwyno i'r cllfarfod. Yr oeddynt wedi dod yno i ymdrin a phwnc oedd yn cynyddu yn ei ddyddordeb o ddydd i ddydd, sef â phrobfem tlodL Da oedd gwybod fod y bob! oreu yn crvohoi adnoddau PU meddwl i ;achau yr afiecbyd hwn; obSegi J afiechyd oedd t!odi. ac yr oedd yn amser i chwilio i mewn i'r achosion o hono, ac hefvd i feddyginiaethu y thai sydd i lawr tano. Gahvodd yn gyntaf ar Mr David Thomas, a chyfeiriodd at ei lyfr ar Y Werin a'i Theyrnas" fat y gyfrol gyntaf a ysgrifanwyd yn yr iaith Gymraog ar g-westiynau cymdeithasol, ac un ddylai gael eiddarllen gan bob Cymro Mr David Thoma,3 a ddywedodd mai recruiting sergeants" oeddynt hwy y noson hono i ahv YI] nghyd i'r gad. Nid oedd vr vmgyrch hwa ond un frwydr mewn rhyfa'i llawer iawn mwy. Yr oedd yr alwad i'r gad wadi cychwyn oddiwrth bedwar, ssf y rba.i luniofid adroddiad y Sleiafrif. Yr oadd dwy adroddiad wedi eu cyhoeddi ar Ddeddf y rIodion. ac yr oedd y naiil a'rllallyn condemnio y drern bresenol. Y lIe y gwahaniaethant odd yn y modd i waevd hyoy. Cynwws« ,y lieiafrif bedwar o berscjnau yn cynrychioH p?dwar dosharth gwshanol, set,, Aelod o Fwrdd y Gvvarcheidv. aid, Aelodi o Undeb L'afur, Gweinidog o Eglwys Loegr, a Gwraig vtj hon oedd bwysic^f o'r pedwar, a da oedd ganddo er ei mwyn hi weled c/mfer o ferched vno yn cymsryd dyddordeb mewn pynciau cymdeithasol. Mrs Sydney Webb oedd wedi g\h nyd mWyöf i ddyfeisio c,rnl'un i gyfarfod problem fawr t'odi. Yr oedd rhai petbau yn cael eu gwneyd eisoes ond nid oeddynt yn effeithiol. J.)yni'r Wercws a'i chardod, nid oedd yn foidhaol. Yr oedd rhai yn dda ganddynt gae cy i anti. Gwnaent hyny mewn ysfcryd u;hel a'u gwobr oedd gweied' rhai yn capio iodynt. Yr oedd cssioeb yn y tiawd ivtyTlotty. Cael-eii gyru yno yr oedd rhai Gwir fod p?thau yn gwella a rhai yn ciel eu gwneyd yn fwy cjsurus eu bvd and dywedai mai sylw un o dlodion y Pecrhyn pan holid sut vt" eedd ya hoffi ei le, oedd ei fod yn ddigon i cjr-sarus yn y ty, ond pe cai fyned all an ac iddo weled 'deryn mewn cratsh y buasai yn siwr o'i ollwng yn rhydd. Ffurfiwyd y ddeddf bresenol gyda'r tei.m'ad i beidio cefaogi rhai i ddyfod i bwyso ar y t etbi, rhag ofn i bawb wneyd hyny, Yr oedd eisiau symud hynv cc estyn help pan fyddai angen heb i un effod chwilio am dano. "I lawr a'r Ty" oedd y cri, a liawenTchai y w!ad ynddo. Egwyddor y lieiafrif cedd bod rhaid helpu pwy bynag oedd mewn angen, a'u gorfodi i dderbyn cvmorth. Yr oedd gwalianol ddosbarthiadau i gael eu rboddi yn Dgoral gwahanol'awdurdodau oedd yn bod eisoes Yr holl blant i ddod dan oEal Pwyilgor Ai dysgPobl SI dan o al Pwvllgcr Ixbvd Hen Bob! ;GwaJ!:Qfial(i y Dosbsrth Gallupg bob un o daLl bwyligor i'w berwyl ei hun. Wedi gweitbio y cynhun hwn allan, byddai y gwaith mwvaf wedi ei wneyd ac ni byddai argan a-n y Wercws. Galwai ar ei wraod iwyr i wneydeu rh.n i gario allan y gwaith oedd wedi ei gynllunio gan y pedwsr hyn. Galwyd ar Mr George Lansbnry, gwr, meddai y ctdeirydd. oedd wedi cael prcfi ld maith gyda. thiodi; wedi bod am 20 mlynedd yn Waich- eidwad yn Poplar, un o'r lieoedd tlotaf ar y ddaear. Marsiandwr coed cedd, yn cael ei ystyried gan ei weithwyr yn fwy fel cymrawd na meistr; Eglwyswr selog, ond crefyddwr iawn; un o'r canwyllau cedd yn goleuo yn nhywyll-leoedd y ddaear ac yn goron ar y cwbl yr oedd yn Gymro o du ei fam. Syiwidd Mr Lansbury bod yn ddrwg gmMo na allai yr "haner oedd o bono o du ei bm siarad Cymraeg, a byddai raid idco eu paeni a thipyn n dafodiaith y Cockney. Ond y- oedd yr un drygau yn bodoii yn Ngbymru ag oedd yn Llundain, a'r un ;;cbos oedd ganddynt i frwydro drosto, $9f heipu i ddyfeisio rhyvv foddion i waredu'r tlawd o i, dloii; d'ysgu rhai I gashau tlodi, si onyfrif ei bod yn warth fod neb mewn angeu Pm foddion cynhaliaeth Wedi syiwi ar gyfaosoddiad Dirprwvaeth Deddf y Tlodion, dvwedodd fod y Uemfi if a r mwyafrif fel eu gd?dd vn cyfrif fod y g»fun- d!efn bresenol yn wast raff H adan ac y dv)?i g?e'.eibysgubo ymaithuaw.uth ac am byth Yr oedd miloedd o biao", yn cael bwyl, ctrtrcfi ac addysg anigonol, a lie rboddai y gwarcheid- «&id cvmorth rhodcid ef gyda y fth grintach- r-A-ydn fel yr oedd yn wae,ii mg of 2r. Kbodd- 101 ¡usen o 2i ar eu cyfer, lie y costiai o 8s i 10s i r G'A«rch'eidwftid am eu cadw yn y Ty, ac o 3s 6c i 5s am eu byrddu allan, Disgwylid i'w mh-man eu mhagn ftr haner hyny, a'r canlyniad oedd fod y plant hyn yn c lei eu troi ajian yn anghymwjs ar gyfei- brwydr bywyd. Dioddefai il awer i fara boenau anrhaethadwy cyn myned ar ofyn y swyddog elusenol a gas eid am gymcrth a delai rhai o achos hyny yn rby hwyr i dderbyn dim lleshad. Nid oedd wedi' gvvneyd ymdhvuiiad yn y Gegledd, ond \rawelsai a dau Undeb jn v !)e—Abertawe a Methyr a gwelodd yno drneni rias Yti\, IJundain. Dyn mewn daifodedigaeth yn byw5 gyda gwraig a phedwar-o blant mewn ty un ysta'e.i—y wraig hefyd wedi caei yr un dohir, a'r plant i geki yn decbreu ei gael, ac etc nid oedd gan y drefn breseuol ddim gallu i gymer- yd y cyiryw mewn ilaw. Dyn pam y dywedsti y pwyllgor fod y ddeddf bresenol wedi mttbu yn draenus. Yr oedd yr ua iro; fe luaatus hefyd yn ei pherthynas a'r hen babl. Sviwai ar y cynydd mae'r wlad hon wedi ei wneyd mewn cyfeiriadau eraill, nie4is yn addysgal a iechydol, a caymellai yr un cynydd gyda go!wg ar y pwnc hwn. Hawliai weled gwraig ddi- gwyddai fod wedi cael ei gadaei yn unig yn c'iel digonedd o arian i ddwyn ei phiant i fyny yn iach a chryfion, Vn IJe myned at swyddog, yspryd yr hwn ya fynych oedd chwilio am reswm dros beidio rhoi elusen, a chyfarwyddo hwnw nid y ga'l roi ond y rhaid iddo roi. Kawliai fad gwraig oedd i ddyfod yn fam yn cael gofalu am dani yn briodo! fod yr hen yn cael eu hvrngeleddu; fod afiechyd c 7 fired in i gael gofalu am dano drwy orfodseth fel yr oedd afiechyd heintus yn awr, a pbob moddion yn cael ei arfer i twystro tlodi. Yn biif wrthwynebiad i'r cyntlun oedd y gost Ond gofynai p^ham yr oeddynt yn gwario ar Addysg—yr oedd hwnw yn costio, a'r ateb oedd am fod addysg yn gwneyd gweU dynion a marched, ac feJly yn talu vn well vn y pea draw. Yr redd yr un fath hefyd gyda'r pwee hwn. Daetoeiit i lawr i cf/n am help yn yrs ymgyrch. Galwai ar ei wrandawyr i' ddcfayddio en p[eidkis i'r un pwrpas ag yr tiedd eu tsdau wedi defnyddio'r cledd-i sicrhau gwell sxmodau bywvd. Gofyaai id;iv-,t bregethu yr atbrawiaeth gynwysid yn y mr e:¡ hyn allan o'r "Biglow Papers gan Lowell Labodn' man an' l>borin' woman Hev one giory an' one shame. Ev'rv thin' thet's done inhuman IcjeHs all on 'em the same." a diweddodd vn hyawdl gyda llinellau Jerrold Massie, un o boetau y Siatteriaid, Build up heroic lives «nd all be lik" the sheathen sibre, [Labour Ready to flash at duty's call, O chivalry cf Triumph and toil are twins, though they be sioglyJborn t) wfrow, And tis the martyrdom of today brings vic- tory tomorrow." Yr Atbro Tom Jones, M.A., a ofnai y deall- ent y Cockney yn well na'r hyn oedd ganddo ef Yr oedd wedi dweyd na ddaethai i anerch cvfarfod yn Gymrsei, ond oherwydd taerni'r Cadeirydd, taim'.ai arno reidrwydd i ddod. Yr oeddym ni fel Cymry yn tybio mai i ni yn unig y rhoddwyd y ddawn i fod ya byawdl, ond cawssnt brawf y noson henj fod rhai o'r Saeson yn medru siarad yn hyawd! am fod eu ctriad at y weril- yn 611 gwneyd felly. Yr oedd ef wedi bod yn Poplar ac ni wyddai am an lie a cbvmaint o dlodi ynddo yr oedd v dangerous trades a'r "sweatsd trades wedi clynboi yo'" ac yn caei en gweithio g n y n->efcLed, am fod y mercbsd yn barod i wetthu eel Slafur am y jesaf peth i ddim. Un o'r -inhawsderau a ceimhi ef wrth edtych ar gynulleid/a fel yr un oedd o'i fl jen oedd eu C'ielj sylweddoli.fod y fath dlodi tc afiechyd a tbrmvi vnj bod mewn gwirionedd—fod c»nifer ag 1,700 000 vn cael gofalu am danvnt pn v Gwarcbeidwaid ynein teyrnas,rhai achanddynt eneidiau fel ninau ac anghemon fel nimu, Yr oedd y ddyiedswvdd i ofaiu am danynt yr un bwvsig. Yr oeddynt wedi cael mai un peth wrth wraidd tlodi oedd ansefydlogrwydd gwaith Ni osodai ef gymaint (I bwyslais ar yr atngvkh- iadau ag a was rhai Sosialaid, ond yr oedd' yn sicr fod yr amgy;choedd yn gwneyd llawer i rwTstro twf bvwyd ac un o'r achosion cyntaf i dJweyd ar 5 r stmgylchiacau osdd gwaith a chyflog QnefYDlog, a gnfyndi oedd ganndynt ryw drefn i wntsyd awaith yn fwy cyson. LUnell ¡m. ogam, fel ton*o y mor oedd vn desgrifio hanes masnach ac yr (e id trai alianw yn riilyn en gilydd yn gyson bob deng rrslynt dd. Oirheioiodd yr achosion o hyr, a df 11 fosodd yr nngen am ad-drefniant masnach i ybrfcd ar drwg mawr yma. Dan gosodd gyfiwr gwaith rre-n llsoedd fel dcciau Lerpwl, lie byddai tnp. 26,COO o ddynion yn chwiliosm job He n; Ib .ddaibyth ofyn am rsgor na 15,000, a lie yr oedd un chwarter o'r rhai weithient yn enill 30/- yr wvthnos chwaxter arall, 15/ chwarter araH, 7/6; a'r ilal! 3/6 yr wythnoi. Yr oedd y tieiafof wedi astudio y pwrc yma. er cyfarfod a'r bob! sydd fe hyn yn scramblio am waith. Gofyuai beth dd&ethai o b!mt y meddivon, a daliai fod y lieiafrif-yn tho^di ateb i hyny hefyd. Gwir nad oedd yn berffaith, ond ni wyddai. ef am un cynllua wedi myned gymaint i mewn i'r anhawsdsrau Gwahoddai hwyct i gymervd golwg eang fir amgylchiadau masnach a gofyn oedd eu cyfrit- oldeb yn eu gwyneb Ceryddai eu hanwybod- aeth a u difaterwch ar y pwnc, i'r hyn y pri:>d- olai y ffaith nad oedd neb Cymro ar y Ddir p wyaeth na sylw neillduol o Gymru yn yr acroddiad Lsliai y dylai nerth llafur gael ei dreulio i gyfoethogi a harddu bywyd ac am- gylchoedd y Hafurwr. Ni threuliai ddiwrnod yn yr Iwerddon heb feddwi ;m dtlyffrynoedd y Rbymni a'r Rhondda. Yr oedd ptiwb yn pn suro i ddwyn yr adnoddau yrnaith, ond ni welodd adeilad prydferth o Dreherbert i Bont- vpridd. Pe cerddid trwv Athen, gweiid bob- petli cvffye-Ilin weii ei htrddu a'r gqlfydcyi- wiith brydferthif Nid felly yr oedd yn t-in gwlad ni, ond dylai fod yn fwy feby, Diwedd- odd anerchiad sfaelgar gyda cbai wladgarol yr Athro J. Morris Jones. Duw, cadw n h->nwv! wlad. Duw cadw Gymru fad Duw ctdw'n gwiad Rhag Dcwyn a rhag plau H hBg e' edd a dyehry 1)! ät1 Hhag gormfs a rh<lg gwae Duw, cadw'n gwlad. nuw dyro fftrwol glais I bob cam frair.,t a tllrais, Mae'r beiJchion vmhob man Yn gwladra ,r b-vys y gi aLi, DuW dwg y tta-wd i'r lan Duw c.'idw'n gwlaJ. Ni pberi bti na neith Cy £ Uwnder sydd o werth I,go,Ji'n gwiad, Os arat deg y daw, Pan rfdei, ci chiiia draw L.uw. llwydda'r ffordd rhsgllaw Duw, cridw'n g,*Iad.

ILLAM^WST.

TLSARNAU. ' I

IIVIAENTWROQ.

Family Notices

I f,',I-,jDY.NJIkD DEDOF Y…

[No title]

Y FSNAGH MEWN B10SY00 iEOOWOL…