Skip to main content
Hide Articles List

7 articles on this Page

ji m"ar_- im-,iiIRt!M!!!!!w-1122=9,I…

At Ar¡;r

At ArgrajJiadydd Seren Gcmen.I

News
Cite
Share

At ArgrajJiadydd Seren Gcmen. I Mn. (}OJER,Gan fed cic!) Seren ya myncd- i fadl-1 !udo o eisian cynnortkwy, cr cywUydd. gv.artb, a gwa- radwyddi'r Cym)'y,ynenwe<tgyboneddigK)n. Yr wyf yn ofni y daw')' fal'Ð galed hon arnynt, y bydd iddynt adae!cup:w'ad:,f a my"ed i fyw i Lundain, a'n tat fod yn nythod dyUnanod, ac y bydd i dyddynwyr nen ffennwyr Cymiq brynn cu tif'oedd; achefyd, bydd i iog-.vyr, chwa) emvyr, a benywod cyf' wys-fwyn Lhm- dain, eu ttygad-tynnu a d\\yn en harian, ac iddynt i)wythan eu hunairi'yn y dhvedd iyned yn 6iwyr i 01- phen e't Itoes mcwn eisiau, am Ma chynnOrthwyasant Sercn Gomer, yr unig bapur newydd yn initb eH gwtad Hefyd, gobeithn'.f y bydd i'r tyddynwyr hynny a'u p)ant a brynodd en tiroedd fod yn fbneddigiot), a'r plant sydd yn yr ysgohon suUau i fod yn dyddynwyr a masnachwyrynyroesadde!; a bydded i bapur new- yddion Cymreig (os na ddaw yn gynt) godi iddynt hwy I o'r enw Haul Go)ne< i barlian tra bo ban! y nt'nrfafen; ac nid fel papur newydd LInndain a e!wtd Yr Haut, a ddychymmygodd gel\vydd niweidio! ynddiweddaryng- hylch yr enwog seneddwr Mr. Whttbread trangcedig, ac ereli), eu bod wedi cael eu cymmeryd i'r Twr Gwyn, Yr wyf yn gwybod fod anwireddau nen gamgymmer. iadau fel byn yn gM neHd i tawer Cymt o gonest a geir- wir betdio dcrb\ n na darlien ncmmor o bapur newydd obtegid clywais ym Men, pan fyddo ryw chwedi o gel- wydd iawn aHan; byddant yn gotyn y naiit i'r !!aU, 0 ba !e y daeth, nea y cawsoch y chwedi ynaF ai o bapnr newydd Bangor?" Os bydd i bapHr newydd gofU ctto yn nnrhyw barth o Gymru, m€ddy!iwn mai unth is nag a ddarfu i chwi arferyd fyddai'r oreu i'r cySredin, er fod canmoiiaeth 'iddi gan y Cymdeithasau ya Llundain, etto, meddynt hwy, mai iaith fet y Dardd Cwsg neu'r Llyfr Ficar fu- asai'r goreu i ddechreu. Gan fod Pedr a'i gyfeillion yn taro arnaf fi yn waeth nag ar neb ara!t o'r rbat a'i gwrthwynebodd y mae hyn yn dwyn i'm cofeuiau Mr. T. E. Nant, ar achos araH, felhyn, "DaII y bab\vn* (neulr sarph mead ef) yn twyllo E(a, Hiwo gwenwyn i'r tte gwana*; ac mai n yw'r gwanaf neu'r ienangaf sydd yn sefyM yn eu herbyn a rhyfedd gennyf en bod yn gwnead cytn- maiat d dwrw ynghylch trwynlwch a Swgws, y maent yr na fath a'r gwyr anrhydpddas yn y seaedd-dy yn ddiweddar, oedd yn beio ac yn cadw trwst, am fod cymmaint o arian o'r Hywodraeth yn myned i daiu am drwynlwch i'n brenhines ardderchog bob biwyddyn; a gwaeth na'r ewbl, y mae Mr. P. yn dwend mai o lid a chenngeu yr oedd hyn 011, fel y mae efe yn canu yn gywreinict ar y pedwar mesur ar hugain ar y testun Mr. G. yr wyf yn gwe!ed yn Hewyrch eich Seren mal uyffcorn y beirdd yw ypedwar mesHrarbugain, mi Y mae Bcibi ac csponiattau (gwerth dros 20f) yn d yfod- allan yn awr gaa y tra dy<gpdig Dr. Adda. Ciark. Y mae I -beirniaid U. yn ei shv Heibi y Ba&oon, am ft fbdcfyn dy- wedyd ma.t Babwn a dwyUodd Adda nc Et4. [ geh?s ??R?'raynt etii mi a wetais fy i-nf3,(I- i'w'ydd;'tl1td t\mu wedi hynny, a bernais na ddyfci.s' ,.v;,d,w iia fwnadwyd mo honynt erioed i gann arnynt i gyd a*' yr un testun, mwy naphe buasid yn canu cerdd ar bedwararhngatn o fesnrau arferedig yn yr oes bon, megis nn pennill ar dbiz y Salm, arall ar Drz&cM Alorgiin- wg, y trydydd ar d&n Nos Galan, y ppdwerydj at- A i- Ayo y ;tos, &c. hyd oni fyddai'r gerdd ar 24ain o wahano! fesurau;aphagymmysgiad gwrthun fyddai cerdd fe! hyn t'w gweled yn yr oes hon? felly yr nn peth ar y 24ain nyesur ar un testun. Diammeu yr oedd gan y behdd gynt ryw d()o neu t'ttsllr i bob nn 6 honynt, oddigertli goi-thest y beirdd ynnnig, addarfuLDafydd abEdmwnd ddy- chymmygu yn Eisteddfod fawr Caerfy! ddin, meddyliwn er mwyn cywreinrwydd yn bennodol y gwnaetb, am mai efe a enuiliodd y dc!yn arian yno, end am y UeiU yr oeddynt i gyd yn cael eu canu ar wahanol fesHian gyda'r dc!yn, erna wyddis y;! awr pa fodd i gann am- ryw o honynt mwy nag odiau Homer; y byraf a'r dis* --ion, nii glywais lieh bobl yn tadlaf yw cyuydtl (leita4i- ftJiŽon, mi glywais heh bob! yn ddiweddar yn canu caroiau Gv;yI Fair ar y mesur hwn yn deg a chyso.n. Yr oedd yr ben feirdd gynt yn de- tynwyr yn gysta! ag yn fen dd, fel y gwelais yn Hundain hen Innian o'r beirdd a !addodd Icrwerth 1. bob nn o honynt a'i delyn gydag ef; !iyn sydd yn ai ddangos rod y mesurau dywedcdig a thonau iddynt i'w cann gyda'r de!yn; a rhag eu coHi, ysgrifenwyd hwy i iawr yn rhe- o!au i'r beirdd wrth gyfraith yn amser y Tywysogion i ddewis 6'r mesurau byn yrunafynont, i gyfansoddi arno gerdd i'w chann gyda'r delyn ar y neith!or fren- hinot yn Abertawe, neu yn Aberffraw; Mon, ac ar R('h-' osion ereili. Wedi hynny, o herwydd cyssondeb a meiusdra cynghanedd yr iaith Gymreig, rhoddwyd geirian yn blethedig heb)aw hyd a !led ar y pcdwar mesnr ar hugain, yn rheol i farna a graddio bdrdd wrthynt mewn eisteddfodau; a dylai pob bardd eu gwy- bod o!t, ond nid canu arnynt o!), fel yn Seren Gonici-ic yn CRwedig peidio rhoddi eu benwau, y mae iiynny yu ddyryswch wrthendaf!)en. Chwi wyddoch, Mr. G. mai nn c'r pedair camp ar hngam yw darilen barddon- iaeth; dylid rhoddi y !)ais mewn cywair i ddarHcn )hydd!aith,ond iddadten barddoniaeth dyia: fod mewn cywair a than rywfaint hefyd, yn oi hyd a lied y mes- uran, a phwy a ddichon newid ei lais a'i don bedair gwaith ar hugain mewn awdtneu gan, heb fod enwan y mesuran ynddi? Fy anwyl dadau a brodyr mewn bardd- oniaetli, y mae hyn yn ddiystyrweh ar ein celfyddyd, gan hynny bydded i'r beirdd gymmeryd eu dewis o'r pedwar mesur ar !u!gain (am mai hwy sydd gyfreitidon reo!an gramadegan, wedi cu setydlu mewn amryw eist- eddfodau, ac nid e!!id eu bwrw ymaith, heb gaei ei:t- cddfodau a gramadcgau i wneud hynny), a chanu eu testun ar un o honynt, nen hanner dw.sin i'r eithaf, os bydd y geidd yn ifaith, a rhot eu henwan i lawr o hyn a!!an, fei na byddo dyryswch i't'darllenydd'cn mwyach. BeUach, y mae yn thaid i nu fynegn hys i chwithan, Mr. Gomer, yr ydych yn gadael mwy o waUau i lititt'o mewn PTy,dyddiaeth yn fwy cag mewn rhyddiaith yn etcb ?reri, ac y mae !)yn yn gwneud i fehniaid drwg goHfarnn y beirdd ya ddiachos, fet y dywed Pope (banMSeisnig), fbd beirniad drwg yn waethMag ysgri- fenwrneuffUdd drwg, amfod y newid nen go!t Hythyrcn fod mewn '3?adr!yd'd, yn ei drot i feddwl arau, fst y darfa 6, drot ymadrodd Idris Fychan am idd.j efroi « yn He y yn y guir cyboli; ac yr un modd y hoes' J. J. o'r B.I. feddwt E. Llanbedr. tam iddo yntef "daci « (rhagfcrf) aDan o blethiad yr ymadrodd yn rhil'yn 7; ac yn ddiweddaf dyma Y C. G. yn bcio un o'r beirdd godidocaf a ym- ddangosodd yn eich Seren, am i chwi roddi Trwy fethiant, trot a hoji; Yn He, Trwy ataeth troia lioli, Pa fethiant syn, na fyn fi? A rhag ofn beirniatd fe! hyn, yr wyf finnan yn my- negn yn ostyngedig i'ch dartfenwyr tHosog dda) fod i waUau tithro yn eh-h Seren ddiweddaf, yn engtynicn cofatnSyrT.Picton;ynt!e Drawcoenafmae'ncalcn, Dylasai fod, Draw <;oenafmae'n dor caton, Boenfawr i swydd Benfro son. Yn He Jf«/M'«'t dit- da) !!en ljlldwa'i dir; ac yn He Codi eilwa!th cait'H alon, Dytai fod, Codt eit\vaith ca'w'd a!on, I ddwyn ttedd y fiwyddyn lion. Ac hefvd yn eng)yn Syr Watkin W. Wynn a yn;. ddangosodd er ys dyddiau o'r biaen y' nme UlI gW(lIl; yn lie Am haeHoni, am encyn, Dytaifod, Am haelion!, 'n am! enyn, Syr Watkin dibl'in )'\v'r dyn. Wyfewyiiysiwrichwia'chgohebwyr, —— B. M. UN o brifddibenion cyhocddmd Seren Gomer oedd pmo'r Gymraeg, a p!:eri iddi ymddangoa yn ci gognniant cyncnid ei huu, ac fe)!y yn ddigymmysg ag ieithoedd creiH; ac oddi eithr i hyn gael ei gefnogi yn awyddiis gany Cymru, a4hawdd fydd cael dryH ymadtcdd cyfan o Gymraeg digymmysg ymhen ychydig amser, ond mown IIyft'-geHoedd ambei' un ag sýdd yn honi tryson ysgl'lfuodau Cymreig yr hmaSaid. Yn y starad cy(f- redin, mewn ?)< ethau, ac tncwn I!yfran Cymraeg (fel cu gelmii-) y nu.e ages cymmaint o glytio ieithoedd yng- hyd ag sydd yn y Saesneg; yr oeddym yn meddwt mai gogoniant y Gymraeg oedd ei bod yn honot anymddi- bynol aneithoedd ereill, ac mai gwaith hawdd i Gymro fyddat dysgu'r gelrlan Cymreig ag oeddynt yn anhysbys iddo cyn ymddangosiad Seren Gomer. Ac nid ydym wedtnewtd ein meddyliau am hYI1,O herwydd gwyddnm am anu'yw are!thwyr cyhoedd, neu brcgethwyr, y rhai na. fedrent ddywedyd pymtheg gair heb fod dau nen ychwaneg 0 honynt yn Seisnaeg, yn awr yn galiu tracthn ptpgct!t gytan, neu arelthio yn gyttoedd dros awr o amser, ac beb achos dywedydtri gairyn Saesneg trwy'r boll amser, oddi eitbr mewn nbt-dd egtnr!)aot i'r gwrandawyr. Ac mewn rhai ardaloedd, yr ydym yn clywed, fod y gwrandawyr cyffredin wedi caet eu tueddn i ymhoni gymmaint yn yr Omeraeg, fet nad yd- ynt yn parchu cymmaint ar y Uefarwr a dramgwyddo eu dnsHau a gemau Hygredig, megis Mso, liko, g,enei-til, a mtl o'u cyifetyb, a'r hwn a roddo iddynt Cymraeg di- frychau. Ac yr ydym hyderns y Hicsoga't cyfryw wrandawyr fwy fwy, os geMir cynnal cylioeddiad cylch- ynot a berthyn i'r Cymry fel y cyfryw, ac y bydd idd- ynt ddangos eu anghymmeradwyaeth i'r eithaf, i bawb dysgawdwyr ieuangc a anturiont haiogi'r hen Fry- th&naeg hybarch; ond am !)en athrawon, dylid goddef yn amyneddus gyda hwy, o herwydd fod y, wawr heb dorri yn eu hamser hwy i ddysgu; os diwygia hen athraw o hono ei hun da yw'r modd, ond m ddylid cymheH I llawcr amO' et'. Nid ydym yn deall fod yr ialth a arfenr gennym gyfuwch, chwaethach yn uwc! nn't' hon sydd gan y Hardd ê\ws.g, ond yn nnig ein bod yn ymdifchu goch- clyd yr arfer o ddefnyddio geinau estt-onol, yr hyn nad oedd y Bardd Cwsg ry ofaIns yn ei gy!ch. A phan teddyhom fod rhai geiriau Cytnreig anhysbys i'r cytf- redm yn angenrheidiot, yr ydym fyuychafyn eu gosod rhwng ymsangau yn y modd yr arferir hwy gan y weriuow. Ac <M saif cm gwla(tw yr anwy-I gyda. ni i'n t'ynnorthwyo gadw cyhocddlad misol yn barhans t'r' Cymry, nyni a ymdrechwn wnenthur y cwbt yn ddeall- adwy, trwy eg!u:'o bob ga!r dieitnr mewn math o pir- iadnr byr ar gloriau'r Hyfr, nen ar ei ddiwedd; a'r dar- Henydd cysson trwy sytwl yn fynych ar hwn a fydd hyddysg iawn yn y cyt'ry\v eiriau yn fuan. Ata y IIyfr Ficer, parod ydym t wneuthur cytiawnder â'i awdur Parchedig a duwiol; bu ei lyfr o fawr fudd JL't' Cymry, efe a ymostyngodd, er eu Ues Lwy, i arferyd ett gehian; and pan ystyriom nad oedd nentmawr yn medru da) Uen Cymraeg y pryd hynny, a bod ei lyfi- ef wedi bodyn foddion i ddysgn Dawer i ddarUen, ac mai trosgiwyddo addysg ysbrydot oedd ei t'nig ddiben wrth gyfansoddi ei gamadau, yr ydym yn gobeithio na ddymunai neb Cymry weied cyhoeddiad a iwriedir i hyddysgu en gwiadwyr yn eu biacth cu !mnain yn gystal ag mewn pethau buddiol ereu), yn cael ei ddwyn ymiaen yn y fath fodd annestins a hynny. Pe fe)!y, gwe!i gennym f'yddai i ereHl gymmeryd y gorchwyi mewn l!aw, a nin- nau a gH!en) i ryw ddirgelfa i Wylo yn achos amhaith iaith ein tadau. Ymddengys t ni fod digon o iyft-au eisoes o'r fath yn y Dywysogaeth, ond bod angen wrth un !!yfr mwy dilwgr na'r cyttie Hn ar ein brodyr Cymreig. Dymnnal genfiym fydda! boddhau e!n cyfeH!ion bar- ddonol bcb amser, o herwydd hynny yr ydymfwy gofahts wrth ddarHea prawMenni barddomaeth nag ciddo rhydd.iaith, end o herwydd brys, ac am nad ydym yn cael hamdden i'w darUen end nnwaith, ms gall na ddiangc rhat gwa!!an eithr y mae amryw o'r gwa!!au a briodoUr i'r wasg yn perthyn yn fynych i'r ysgnfenwyr cu hunain; ac w<th gymharu y cynsgrlfa'i'argraffyn eng- !yn:on cr cofa'ni Syr Thontas Picton, yr ydym yn can- fodnad oes end un o'r tri bai a nodh' yn perthyn i waHau'rwasg. ARGHAFFIEUYDU. I

I 11,.It Arg-i-of.(t(lydil…

At Argratfiadydd Sernt Gom

[No title]

PUNLLANW'R MOR YN MHORTHLADDOEDD…