Skip to main content
Hide Articles List

9 articles on this Page

- ^ B A DDONTA-ETH.

[ At Argrafjzadydd Seren Gomer,…

News
Cite
Share

[ At Argrafjzadydd Seren Gomer, | ATTEB I'R GWR E, GWAN A'R PELICAN, I cwel khifyn 70 A 74. Wr Egwan, Anwyl fiawd, yr wyt ti wedi gofyn pethau mor bwysig ar dynihor o'r 11 w yd dyn mor axifan- tc-isiol i mi dy atteb, fel y buasai dda gennyf {,1 nt 1 dy bun, neu arall, yn eu hesbonio yn hytrach r <, mi, o her- wydd y mae yr haul a'r serea cldydd vawr y uyudiau hyn wedi bron fy nghwbl ddaHu gan mor nevthol a gcleu en pelydr yn ymwthio i mewn i'm ceabren; a'r nos mor fer, fel nad oes gcnnyf ond ychydig o amser yn wed dill erbyn rhwbio fy llygaid yn agored i ymdrechu am ychydig ymborth, a hynnygyda mawr ludded a gwyliadwriaeth, ym mysg y perthi avr eithin pigog; ïe, Wr Egwan, ti a weii fod y dydxliatl Tfyn agos fel y ddinas a welodd loan yn ynys PatmQS,(lfs/tT^d oedd raid iddi with oleu canwyll, na'r haul y dydd, a nos nid oedd yno; ac oni allaf fi a'm cares Kllfijuibur rhyw ysgwydd ac ysgil i aros yn ddrygfryw Iiydliirnos ganaf etto, yr wyf fi o'm calon yn ofni y devfydd am yr holl liii, ac na clieir neb ar wyliaawriaetli pan fvddo pawb ereill yn cysgu; tebyg i addolwvr egiwys Rhufain, pob un yn troi ei wyneb a'i wegil yr un ffordd, heb neb wedi ei adael i rwystro y gelyn i mewn ffordd arall. Goheithiais yn fwy i ti gymmeryd y gorchwyl hwnyn llaw, oblegid y gallasai y dyddiau goleu a gwresog hyn, er yn angeu i mi, fod yn nerth ac aspri yn dy fferau a'th esgeiriau egwan di. Heblaw hyn oil, dyma newydd attaf fod y Peli "an yn dynesn, gyda llu na wyddwn i hyd yma pa mor arfog y gallasai fod; eithr diolch i'r dawiau, ni phcdolodd Pelican ond ychydig arno i'r frwydr y tro hv. n, ac n; chafodd ond llaio arfan ganddo i ryfela: amhynny, na foed i ti gymmeryd fy r.istav.- rwydd hyd yma yn angharedig, gan fod i mi yn awr gyfleu teg i daro dau aderyn ar un ergyd, ac yr wyf fi yn gobeithio, er pob anfantuis, y bydd i dwrw dychryn- fawr fy esgyll brychion yn y rhyferthwy hon rybuddio r4'r byd brysur ymadawiad y ddau bydded i hoil adar y nos roddi ysgrech am i hynny gymmeryd lie. Dy ofyniadau di, Wr Egwan, debygaf, ydynt yng- hylch yr arferiad o roddi dail, helyg, a blodau, ar fedd y marw ymhlith y Cymry, a'r dechreuad o hynny, eu had-addurno felly y Pasg, a pha beth a feddylir gennyf am y rhai a ddylynant y cyfryw arferiad? Am yr ar- feriad ynddo ei hun, yr wyf yn ei gymmeryd yn barch perthynasol, yn gystal a chof arwyddocaol am y marw parch, yn natturiol oduiar y rhwyniedigaeth greddfol oddiwrth yr Arglwydd mewn tenia tn ag at en gilydd yn fyw ac yn farw; megis y mae hyn yn ein dysgu ni, tra yn cydfywiolaethu yn y i fod yn barchus a gweddaidd yn ol ein auigyichiadau at ein gilydd; felly yr un modd, wedi i berthynas fany, fel y gymmwynas olaf idûo'ynHie yn ein dysgu i fod yn drefnus a gwedd- aidd ynhY!1\ yhÚ\t\\1rth y bedd, yn gystal a tliuas at v corph o Nn tii' lferddu a'i amdoi. Yr ydym yn cael fod v cytidflii4w.,iaid yn galaru ar ol y marw, yn gofaln amle addas i'Wj^huldti, ac yn ei berarogli, a hynny hyd amser Grit:q).t;, coffadwriaeth y sydd fendige^jjj, dnd enw yr annuwiol a hydra; y cyf- iawn a flodeup,ao er yn filrw y mae yn llefaru etto: felly y maeyblodan a'r helyg yma yn arwyddo fod y i fliarw, yn ei amser, yn Wr cyfiawn, diiwioi, blodcuog, a tfrwythlon yn ariios Crist; ac fel yr helyg wedi ei ¡ blaiimi ar jan afonydd dyfroedd, yn parhau i dyfu yng- wyssb pob gwrthwynebiadau, erledigaethan, ac hyd yn oed eUSerthyru yn aclios ei Ddllw. Y mae yn fwy na buddugeiraetluvr trwy'r hwn a'i carodd. Hefyd, y mae y bedd fl hyn yn dangos fod ei an- neddwr yn aclod cymmcradwy yn cglwys Grist, ac wedi ymadaei yn ei mynwes, yn ddiysgymmnnedig, ac ymae yn golofn gymmeradvvy a clioftacl ar ei fedd o fewn terfyr.au y gladdedigaeth barchus; nid fel bedd drwgWeithredwr, y tu allan i'r mr.riau, nen ar bedair croesffbrdd, rnynydd,ncu anialwcb, lie ni byddai amgen coffadwriaeth lîii charnedd fawr o gerrig, fei nad oedd yno na biodeuyn i'w gael, na mfcdd i helygen dyfu, o herwydd y felidith fawr amo, megis caru-lleidr neu garn-pnttain; ac er fod swn y gloch gynt yn ddychryn i t jno c yn en gwasgara yiiititi- inal y ceffid ham I I n m t addoii; yr oetid yr adnewyddiad yma | yn as».Y«Ido mai nid ysbrydion drvgionus c-edd yn cyf. ar.ned^i. uu? ufld mai rhai wedi en gwit- blannn, ac felly yn biodeao yn barhaus ynghynteddoedd ty yr Ar- giwydd: beth roedfti di r Yn gyttunol a hyn yr ydym | yn darllcn am Osiris, brenin yr A:pht, yn chwilio i ym- ddygiadan a gwéithredoedd ei ddeiiiaid ar 01 en marw- lolaeth; y rhai rhinweddoi o hoiiynt a gleddid yn barchus mewn maesydd hyfryd, liawn o bob math o flodan perarogius, a'r rhai drygionns a dedid ymaitb i le o warth a chospedigaeth am eu beiau. Hefyd, ym- blith y Rhufeiniaid yr ocdd yn arferiad i oifrymmu er addurniant i Terminus Deus, pmy Terfynau, yn y- nyddol, ar gerrig y terffrtfat^flodau a llaeth, y rhai a bochid mor fawr, yn euog o'u syP mud efe i Jupiter. Gelhr casg'u oddi yma Y'd.. ¡difrifoi sydd yn mynwes pob un tuag at derfyii ,bTra,vychus y byw a'r meirw. Ac etto, wedi'i- iii y parch yma i Flora Dea megis y mwyaf gwrciddiol, y mae yn gwanychu llawer ar rym yr ymresymiadau uchod; oiid t'y lie i yw gadael ei hanes hi, wedi ei gorchguddio it blodau th- munol, yn lied ddystaw a thywyll, gan nad ydyw yn at- teb fy niben presennol Ond yn gyttunol a threfn Terminus Deus, en hadnewjddu y Pa.'g a all arwyddo en bywiogrwydd gynt yn y gwylian arbenig, ac yn I!ed grvbwyll eu hyfrydwch yngwir uddoiiad y saint yn barhaus yn y byd yma, er eu bod bwy rnewn byd gwel! yn awr. Ni raid i mi ddywedyd dim yn bendant, mi feddvl- ivvii, o ran fy niartt ain y rhai a arferanty pethau uchod, gan yr awgrymais yn barjwlamk gladdu Sarah gan Abra- ham, enneinio a dwyn Jacob a Joseph o'r Aipht i Ga- naan, i'w ctaddu yn barchus yno, beddrod ac ogof brenhinoedd Israel, &c. eithr dywedaf aii- ymhellach o ty marn am ddechreuad y ddefod, os bydd gwiw Zenlyt fy ngwrando. 0 ran ei henafiaeth, y mae morforeu a'r amser y dechreisodd Charon fordwyo eneidiau dros afonydd dychrynedig y nos, a chyn i Pluto gael y swydd o gadw t:9 IddJlt yn Tartarus fawr; a phe haerid mewn gwrthddadl yma, yr hyn na all neb ei brofi, na ddavfu i'n cynfam Efa harddu bedd Abel gyf. iawn a dewisol tiodau Asia, gellir sicrhau iddo gae-I lnynid drosodd yn ddiogel heb dal i'r badwr. Ychydig yn ol cyn byh, yr oedd Vulcan yn pedoli y duwiau, yn cadwyno'r eawvi givrtiiryfelgar, ac wedi llwyddo i sicr- hau pedolau, adamant wrth garnau Jupiter ei hun, trwy yr hyn y bu ef orchfygol ar ei holl elynion: ar orch- ymmyn Ian, gan hynny, caniattawyd iddo fyned a dyfod drwy borth annwfn wrth ei bleser ei hun yn udi- gerydd gan Cerberus, yn gwisgo math o goron flodeuog o Iiw'r pyg, hyd ag yr wyf 11 yn corio yr hanesion diawlig, ac os byddai iddo dwyllo'r porthor a chclwydd yr oedd ganddo awdurdod oddiwrth ei feistr i beidio ei alw yn ol, nachwympo ar ei fai; ond os byddai da yn ei olwg, ei daeru allan i chelwydd arall! Ond meddi di, y mae hyn yn anmherthynasol i'r pwngc inewii llaw. Nac ydyw, meddaf finnau, canys fe aeth y bwystlil Paganaidd i mewn i'r bwystfil Rhufeinaidd, ac yr oedd Charon, badwr angen, yn trosglwyddo eneidiau yn bar- haus dros yr afonydd berwedig tanllyd, ac yn eu dwyn yn ol i Elysia yr un ffordd, os (cofiwch) byddai'r dernyn ariatt ym mhig yr enaid/ Dyma y biodeuyn, a thyma enaid y purdan! Frawd, y mae rhai o'r Indiaid yn dra gofalus am roddi ffwgws gyda'u cyfaill yn y bedd, neu pa beth bynnag yr oedd ef yn horfi yn ei fywyd. Ond i adael hyn, ac i ddychwelyd at y Cymry, a gaf fi osod sylfaen i'r arferiad yma mewn cristianogaeth, a hynny cyn i babyddiaiitb oresgyn ein cyffiniau? canys ar ol i'r Cymry tlodion, jr pryd hynny, ddcibyn gah' yr ef- efedgyl, a chymmeyyd yr oraclau bvwiol yn unig Iwybr t-J. yr or, J ffydd ac ymarweddiad mewn cretydd, yr oedd yn nat- turiol iawn iddyiit hefyd ddynwared y Testament new- ydd yn null y gladdedigaeth, yn gystal a'r arferiad o dan yrhen; a chan na wyddent hwy am y gelfyddvd i gadw y corph marw li-,ig i-nad i-ii, ac heb fod perarogiau ac ennaint y dwyrain yn fe.(Idiartmol ganddynt, onia ? z4 oedd yn natturiol iawn iddyni wnfeuthur a allent i'w hanwylyd trangcedig? acvrthtwWtdail a blodau yn yr arch gyda yr amdo, y mae' nid(yn unig yn parchu y mai-w, ond y byw hefyd, drwy Tberarogli hynny a allant hwy arno ym mysg en cyfeniiohj ac fel y dywedais o'r blaen, y mae yn lioff ganddynt weled yr un arwyddion yn aros yn barhaus, hyd yn aid ar ddistaw fedd eu ban* wyl gyfaiil. Eithr list! nid oes dim a all achub o law y dinystrydd hwn; tra yr wyf yn awr, ar banner nos heno yn ceisio ysgrifennu attad, dacw fy nghyfeilles yn farwol yn y ceubren draw ac er, ei bod yn chwaer an- wyl i mi, ac er fy mod yn disgwyl yr un ddyrnod yn ddisymmwth fy hun, ac er fy ntod i 'bydtu o leiaf iii o flynyddoedd, ni cheisiaf un helygen na blodau ar fedd yr un o bonom ein dwy, ddydd, a cliael rhau ym meddygiatr^etb yr Haul cyn marw. Mai, 1815. Y Duyixuan. j 't '1. f'J.;a't:: U. Y. Y mae y dariienytut erbyn nyrryn-uarottv^iyii pa le y mae atteb y Pelican? Wei, r y mae'r ddwy ddadl o'r un cywair, a gofyijia^vii at» %t. tebion y naill yn cyfatteb yn i'r Hall. Lle y clyvvaist am y blodau eu bod o barch i'r riiai cyiiiiiieradllvy, felly hefyd yr offrwm, yn ol tystiolaeth y Pelican ei hun, canys uid oes dim offrymu gyda ni wrth fedd drwg- weithredwr anfad, ac am yr allor, ni cliaiff ddyfod yn agos idili, mwy nag o fewn i'r eglwys; a pliellach tia hyn, nid wyf yn bwriadu sefyll drostynt. Yr wyf yn addef cysondeb i ryw raddau yn syhvadau y Pelican ar fy mhedwar peri; ond etto, ni wiw i:1do ef feddwl am y gogoniant i gyd yn hyn; y mae fy sylwadau innau, er y cwbl, yn aros yn eu grym, ac yn well nag nn peth a ymddangosodd ar y pen yma etto. Os ydyw mewn gwirionedd, yr arferiad yma yn babaidd, ac os na ddaw fy nghydfrodyr yn y Deheubarth a Lloegr, yn gystal a'r Gogledd, i sefyH o'i blaid, beth ni all y gelynion ei ddefnyddio i'n herbyn ? Bwriwch fod gwr tlawd yn cael ei gladdu, a llawer o deulu ar ei 01, y rhai ysgat- fydd y gwna y ptv yf ond ychydig o'u hamgylchiadau isel, a chan fod ciaddedigaeth yn dreulfawr, oni fyddai yn rhesvmol iawn i'r gynuulieidfa i dafln i mewn ei he- lusen tuag at gynnorthvVyo yr anghenus a'r trallodedig? ac y mac yn d'ebygol mai yn mhresennoldeb yr offeiritid a'r clocliydd y daugosent en ffyddlondeb fwyaf. Yr wyf yn curti v Pelic"lll yn fawr. ac yr wyf yn gobeithio, tua-chanol y ganaf, pan y bydd hir- nos y gadarnaf, y bydd iddynt hwvthau arfer~ yr un tynerwch tuag atti hithan 1,? f,j!l canys vn y tvvnmor dedwvdd hwunw, os na ddawaraB gaHuocach m'.i^n, m \n bwriadu ohhain y cxybl, a gwneuthti.-y goreu ohcnt., vn debyg i'r llv .l !OJ it} D"! Ar yr un pryd, fy anwyl 1,1 (,Ii(,n, acb, ac na fydded i wahaniaeth barn fo^u^v ^Wi nvmol ac egr, a'n gwahatiu yn cin cyleiifa*'S%8lKnJ^i'iC liei vu personol pan y cyfarfyddoin a'n |'ty^nfuf,GUydd wych gyda'r gair hwn, y 1 M Mi y gauaf, yr hnf y i-l\ifl< Gorcu i agwedd y Gwr Egwan; Pa le y ccir y Pelican, E ddaw lluoedd y Ddylluan.

! At Argrqffiadydd Sercit…

At ArgvctffMdydd Set en Gomer.…

At Seren Gomer, '

At Argraffiadydd Seren Go,…

L LONG-N EWYDDIO N. - - 1

PE?LLAN?'R. MOR YN MnORTnL\M-iOE!)D…

I - Go it uciinv Y I, ivy…