Skip to main content
Hide Articles List

6 articles on this Page

¡;:,- - BARDDONIAETH. .'-'_Bi'…

--__-__-__-_-I YMDD1DDAMON…

At Gomer. i

Detailed Lists, Results and Guides
Cite
Share

At Gomer. i ATTtBIAD I LLEWELYN AP IOA.N, (RHIFYNT'6.) Mn. GoMER,—Da gennyf v/p'ed hbliadau TJ. ap Ioan,o Drcfa!dwyn, yn y Senn, ynghyich sain cyv.'n' y iiythyrenan f ac c'/i, mcwu enwan dynion a iieoedd yn y Hibi Cynu'eig, gan ibd tnedd bob amserymhob gofynind o'r fatit hyn, i hynbrddi ac i e!euo ihyw rai yinofyngar am ddysgeidiaetit Gymreig, gan eifodynteiiyngnat- tebiad, ac er fod y vdad yn nechreuad y fhvyddyn ddi- weddaf'Aedi cact ei t'yfrdann gan ddoniau tragywyddo! yr ysgrifcnwyr ;u' cl(,stiiiiati y Hytbyrcnau dwyoi ili{¡cn a (iyl)eit, a')' <-yife!yb, ctto buddio) fydda: ti-In ychydig ar ryw bwngc dyrus ncn anhysbys i'i' (.-yftredin pet'thynoi i'r Gynn'aeg ymhob Scrcn ac c-'m rhaH i, n:d niwc,II:oi fydda! i'r prit'ten'niaid Hf"\vid !!ythy!' DBU dda:: ynghy!eh y eH bod wcdi caei digon o a:Hser beHach i ysgnfeurm Uythyfuu byr- j'ion, a ciiynnwys syhvedd, yr byn a diacthasant etsofs mewn dosbarthnen ddm:, y man peUat'o'cb tn da!ennan; ac i'r dibeH i reo!ciddiopob dadi o'r f'atb, meddyliaf'Ha ddylai end ettti nau dri o'i- un tui'r ddadt ysgnt'ennu at- byngciau dadieuga'' yn y Seren, ac na ddyiat y rhai hynny ysgrifennH ychwancg nfi dau !ythy!' ,,r uii, o,.Idi eithr danton o bonynt y drydedd waith eg)tnhad byr a beh'niadot ar yr hyn a ganiddeaiiwyd neu a ganiddcf- nyddwyd gan eu g\vrthwyncbwyr; ac yna byddaFr g\r addechreuodd y ddad! yn )'!nvym i ad;:et araU i'w tiier- tynu os chwennychai; :ic nt hyddai berygi iddt gad pi tin'agy\vyddoH; ac hefyd ni fydd:u i)e gau yi- hMn n ys- g:'ifenai olaf i floeddio buddugoiiacth mewtt modd cytF- t'ous ar ei wtthwyncbwr, o hetwy<td os na f\ddui i hwnnw gac! cyhocddt et fcddy!iau drachefu ni ddviid ci ystyrled yn ansHnog i attcb gan nad pa un a i\dd:u wcdi ei argyhoeddi 0'[ ganisyniadai pcidio; ac yn nc'ti!- duo! geHaJL hyn fod yn nchos dwyddj ddiddyfuu dad- Icuwyt- oddhvt-th y duedd Tnweidiol, y chwemiychiad diies, ar yuitoddiad ilwyt'frydig, i gael y gair diweddaf. Ni byddm hyn o golied i nu dyu pynwyro!, canys \v'di gv-'cled dan tn'u dt'i o Iy;hy)au butiuadoi, v<edi ei) hvs- gtii'cnnn yn hwyHog a inanwj, ymd¿Î;mgosai yn t'i- e,ai 1,eii) dLI dcaUns pwy fydd.u yn tnn y pwngc \n den a ptnvy fyddni yn ch\vcnnych diangc riiag g!'y)n rhcs- ymau ci wrtlmYllcbwr trwy gywrcim'wydd dichc!¡: ac am fy mod Mcd[ ciyv.'cd unuywi'cit'niaid a cbvtciiiion d!ysgog i Scren Gom'ynandygii eu dymuniadlwe!cd i? ?, i Avel, ychydig ddadi yn ba'iaus at' ryw bcth neu si!ydd per' thynoH'r ialth Gymreig, he!> Iysn'r dythyrena.Hd\yol na dnn a dtteddo i heiaethu gwybodm'th a)' yp&n in\n, ac am y gwn mai cich dymuniad chwi yn cydyniHitifio a dymuniad eich gwiadwyr ymhöbpeth a ystvnr gcn- uych yn ddiniweid, dymnuot iyddm i'cli hoB obebwyr au)!ygn e!t parodrv.ydd I seiytt wrth y riieoi uciiod, j)cu ffUl't10 ac iiysby.su un arait a fyddat fwy cytnmerndwy a buddio!; a rhoddt caniattad i chwi ddih:n pob ymadrodd cyti'rons o"n byse!)ifnn, a'rna yi) adaeth r.n digt'ii\vch i neb, end yn c:i.ci 01 defnyúdiu o fwriad i ddifno, mcgis dywedyd :bd u:) mm')) cy),gr.ti! A thad y cciwydd," -,ii- yr hyn sydd debyg iawu i ymddiddatnon ccnedi y cec' od, y rhm pan fethunt ddyffisio nub geh'an cyftt'oos eretii a ddywedant, dy gctwydd ui—dy getv.ydd diUmn." Bydd dai.Ht'u y cyt- ry\v eirian yn Seren Gomer yn yr oes addei, yu gv.aith- n)dd<r geuhedtaeth IiOH. Heiiach syiwafarcfyniad IJ. o Drcfaiwyn, gan hys- y .1 11 bysn iddo y dyUd c¡n¡o pob gair yn y Beim Cymreig, cnwau ,lynioH a iieoedd, yn gystat a gehmu ereiit yn ui sain y liythyrenan ya yr enwyddor Gymreig yn yr hon nid oes ond un sain i'r un Lfylttyren a phob iivtiivrcn n cadw ei sain priodoi ynihob sc(yIŒl; ac y niae <-ytieith- \vyr y BeibI i'n hiaith ni wcdi gofutu ysgrifennu enwan angi)yiiaith bob ainser yn y t'ath fodd ag y byddc i bob iiythyren yn yr t:gwyddor gaei cyHawlli ei swydd ei hun, ac nid eiddo arait, mcgis y dcugys yr engrtm'au caniynoi yn eghir:— Mat.iit.7. "Saduceaid," C, I,. S (1 (I- do it I,- a i (")) 1. MaL xxvii. 32. dyn o Cyrcne a'i enw Si. IDCt! coGp ú;'iTOY an- thr(j¡:on ](¿if ê:llaioll, UJ!Ol¡¡atÎ Act. u. U. Cappadoci'i; Kappa- dukÙm. { Act. xi. 19. Phpmce, Cyp¡'m:, Antiochia; cI)o,y,x?J5', AyfIOXó¡a; PJwinikt- }(lfprOl[, AIl{iocJ¡cias. -< Hl'b vi. 20. Melduspdec; MrÀx¡(n6éX, MeJcA!- scdcc (uc nid Meikisedec na r,leltsi-sedec). Dat. iii. 14. LaodicuÜd; Axond""y, Laodi- kdm. GweIIr nchodfod c yn y Gymraeg yn cyfa':tfb cnppa yn y Groeg, a cA L cM yn yr iai'h wreiddio!, (ac tdiy yn yr un niodd am y')' enwau & gymmcl'ir oli. Hebraeg) gan hyiny pa Gymro bynnag n. t'oddo sain s i c, neu swydd c (k) t cA, n.ewn geiriau ysgrytfi'u'oi, er mwyn boddio Meist!( s Saesneg, sydd Mid yn unig yn dinystno setniau ei taith ci hun, end yn gwnet:th'r cam dipsgus a gwarthns & sain yr icithoedd gwreiddiol euhnnain, mcgLS y Hcfarwyd hwy gan ysg.'ifpnwyr saiietaidd y Bibl; pe bnaseni yn ciywed ein Hiach- nwdr a'i upostoHon yn ncfaru'r geh-iau Phcnice ac AnlÏochia, cawseni en clywed yn dywcdyd, nid Z-MKMe ac AlItiukia, ond .P/<t'H<A<' ac Atitioehia, gan roddi yr un Stun i c ac yn ct.rydd, ac cA fel yn chwi, ac ymhob ga:r arait vn y Gymraeg yn gyfattebol i'w sain yn yr eg- wyddor; am hynnychwithigiawn dywed Cynno yn seinio't- geiriau uchod n:cg:s ped ysgrit'snid hwy, I "it- duseatd, Syrene, Cappadosia,MeftsisKdcc,'a'r cytfelyb, Y thai a ddytid sciuLO mcgis ped ysgrifened Sadukeaiù, Kyrcne," &:c. Gwnawdcynnyg ar.ddiwygiad tm niwc:dio' i rat o'r scuuau hyn yn y BcibI Cymreig bychan a wyd yn Niu'efecca yn y Hwyddyu 17'.)0; trwy dt'Ct cAi c mown auu-yw cnwa.u, ae ysgrit'tjnnu Antiocia yn He Alltiochia, megts y mae mèwn beib)au Cymreig erciij, ac vn CYfatteb i'r sain yn yt iaith wreiddiot. Myn a wn fod r!iat yn barod i haeru nad oes g\va- haniaeth pa un ai sain /<; nen eiddu s a roddir i t; tnewn enwaullcuedd., ac mai pcth tra din wed f. tlJai seinio cA mcgis pe byddai yn .'c yn y cytryw cuwau; ond ain y dywediad hwn dywedaf, fod hyn yn Uwyr analinedig heb ddyrysu a dinystno ardderchowgrwydd yr eg- wyddor Cymreig; ac os addas yw scLnio megis pe byddat yn Sad¡t,ead, pa ham nad ysgnfemd y gait' tcHv, er mwyn dinystrio sain yr ieithoedd gwreiddiot ynt'wyrheoiaidd? ac osgc!Mr hcbs'orsain eA yu .1ntiuchia, lJielchisedl:'c, n'r cyuelyb, (tc yj!uib-Hohi \vUh yr hyn a aHossin k ei i,.itt f.i -,ii gweled nil rheswm pa ham nafedrcm alltndio ell (;'1' iaith a't egwyddor Gymraeg yn gyfangwb!. Pa fcdd bynnag, hysbys yw i bawb dysgcdig, fod sain <t yn i!H o seiniau hanfodrd y Gyruraeg, yr Hcb!cg a' a, digono gyfanvyddyd i Gyiurn uniaLtL yw i dywedyd wrthosemio pcb gair ynei FeiblCyiKrctgj yn gyfsttpho) i swydd y !!ytby)ennau a'i cyfansoddo yu yr egwyddcr, a phan g!ywo efe neb yn rhoddi iddynt sain amgen, dtchon ddywedyd wrthynt yn hy, gar. nad pwy fvddont hyd yn oed y mwyaf poblogaidd, e') bod yn gwnenthur cam diraid a'r sain; te, cymmaint cam a phe dodai r yu Ue K ac- yn lIe t, &c yn y gair Antiochia, aiysgiifenHn Arjiochia; oddi eitiM' haeru o ryw un nad yw cA ac arwyddnodau G'r un s.tui yn yr ietthoedd gwrctddiot, yn meddu ile !!ythyrenan yn y gn';¡iw!!o1 pgwyddorau i}vnny; ie, gyda'r nn y gaijid sninio ("!IpnlS yn LI!Jillum, ncii 111ydur, nen'r pcth a fynnoch ac yw ei seinio yn Sypn!'?, ('any° os geiiir du;yst:i0 nn o setnmu'1' Gymyaeg, yn ddiachos, gcitu- nUt!:d!o, cyfnewid, ada:'Hto,dan, tt'i, pud war, ue'i'r cwbi an] yt'uni-!tcswu). Gn]!wn syl?i ym])e!!ac! mai'r cyfryw oedd gofal y cyfieithwyrdys?edi: o't- BcibH'r Gymra.egd!-o3a.?w sain yi- K?thofdd g\\tetd<.U<? yn yr en-Aau u?ghy?aitb, fe! y gadnwsaut jythyenan ni!an me\v:) }'hpi geiria!), pan na fyddai en smu y.) cyfa'iebi'wgi'ydd, ereH?raiT; gweti? dwy ? yu y ga: ?-iJm?< uriicd yn y)- faith Roe.:?, ac feliy yn y Sucsne? & hcrwydd fud dwy ? o'r un sann ag un yh yr .cithocdd bynny, ond am fod y HythyreM h()!i y],yyil eyflz(!NV:(] y sain, gweti)- nsj oes f.'nd un yn p.m Hcib! ai, yn y cyft'yw aiu- gyJrhiad;w. Yr Hn Uiodd y geHtr dvwedyd am lac ll; cyn batted ag wyfyn deaii, ni<! yw sain Gymreig; it yn ptltbyn i un imth end i'r Frythonnpg yn unig, u<,) hyuny yn y gcn'iau Atcl1Ûa, Ap¿lyon, A;los, & v lllpe (I ti,-y I yi; y loeg,a'l' Saesneg-, end o hcrwydd y nieswiu crybwy!Iedig, n!docscndun }n .Y Gym!'«eg. Dengys hynygwrdnn]iofodCy:aroo'renw oso(i II ac nid l yn CL enw, Mewn dynwaredsad o'r Sacscn <i:h y rhai a oddef hyun)' l'b n(;IN1,d ,V ,()in; os !laidl i!titGoi!)pt-g{)ety!-enwWiha:n yn!!eG'.v!!vm dyient ddefnyddio nn l }nddo, nen oddef i bob Cymro diied- "yw megis vr ef; a gwy'bydded y b ( b '¡, J' tv .J cyt'ryw t II yit fViii, ag sydd iddl yn Ilyll. Nid Hawet- eywremiaci! yw'r saw! a ddvwedant ma: ei enw yw DII/is, end nicwn iiyfr Cynu'eig a'i ys- gnfcnm) Dudes, hynny yw Dolfi-es, neu DK-e. Beins iawn hefyd yw i Gynu'o o')- er.w jK;.fM. Ritsitard) rw ysgnfcnnu yn Richard, goilo fod yy un swydd g'an Jtyn yr cnw hwnnw ag sydd ganddi yn ncit Il. Ac fe!iy am anu'yw eiiwan et-fin. ) ¡.SyIwais hefyd fod i-hai yn ysgriferm B¡úl yn gyffeJyb i i* Saesoii oes L'onci dywedyd Wt'thfy 'ynghytch hyn, 111 ddyiaTr pcti'au hyH fed" fymrodyr; t!:eo! g3 Cymio i ddarUcn y\v cadw J 1 f¡ gyicitiad ei sam, !negig y n)::c y!t a dyiai po!> ,ysgrifcnydd ystytied y f'i.boHiOt/ (cilia I ddyryserydadienydd. Gwn fod rhaigehim))icb!aw enwau piiodo! yn cae! en dariien mewii modd nwa- i !.Ianoi i'r h\vH yr ysyrifpnir hwy. Scinir hvnny (er engraJI) meKis ps ysgrifenid y gah- /iy/;MK, ercH! yn Ryfi'e!y b; eUhr cs yw dysgedigion Cymru- (Ill yn cyttuno mai hymm yw'r sain cywh-, md oes caches petruso yn ei h;ylch, end dylid y!) ddifcth ci ysgrife:)!! t'(;jiy; diiys gcnnyfy byd{hi ei ymddaJlgosiad yr t'n m!r nai'dd a lynnu, Y, &< ac am fod cymmaint ga!wad a)n y yn y eisiot;s, dymunoi er niwvn ami'ywiaeth, pe na byddai ond hynny, fydda: peidio g<.sod gormod gwaith iddi yn ddu':):(). k mae'')'h.'t--s(.<miaH "ll1e\n ? ydynl yn y hynnv n.d oes vn ciu h!aith nineb Hythyrenau, neu suin-at-wyddion, t'w dyno: megts J a Z, y rhai ydynt o dynerach snin na'r .S' Gy'nrt'it; yn:het'thynas i'r rhm !:yn, ni chafond dywedyd, nad oes en heisien mewn ut! gall' Cymrcig, a dichouZnen.S'wasanaethu yn !!ed (!da yn pn lie, mewn geiriat) a gynunerir oieithoedderei! cithros ewyUyStr cadw cu sainynberHaith, riiaidyw defnyddio y nythyt-enan hyn (;ynu-Ri!f, .u'tcrir J yn y fath ph'iau a Je/M'/M, Judel/, &c. !o.i()yny!'argramadysti'yf!cbo'ryss;ryth()ianCymreig- a thai ai'gt'afnadau erpii), cedwi!- yn fanwl at yt- icitii- ysgritcnu lclwJil, ] ¡¡£lea, &(-. ac er mwyn pcidio dinystrio sam yr ieithoedd yn y rhai yr ysgnfenwyd y Beibi gyntaf, defnyddu' Z ynEzedâ, I Zt'cto'M, &c. er n-ad yw yn pcrthyn i'r egwyddo: Gyn:- reig; onfr mewn Bcib!an erei! arfcrir 8 yn He Z, yi- hou sydd sytieiyb yn ei sain, ond ychydig yu di'ymacii nen galcttach. Ae ),n livl gnveli" foci Y* yn aim'ywio. O'm r'tan fy hun, nid wyf yn ystYI'(cd y gwaLaniaeth rh'.vng s a s yn gymmsint a bod :'aid i Gymco ddcfnyddio iiythyren ddieithr cr ei fwyn, \n enwedigol pan ystyt'wyf fed y Groegiutd en hunjn, fc! y sytwa Ahiswot ih, yn cyftic.vid z au! N n:cwu rhai u:JIgylehiadau; a'rLiadmwyr y thai. nfenthygasantz oddi at- y Grocgiaid (tncgis y be:nir iddynt hwythan wncnthm oddi w) th y zain HcLi'aes:) er mwyn sciiuo geirian Giocg, mewn amryw einau a ddefnyddiant y :)aiHynUe')-iiaU,et'Gnbodwcdico)p!!o!iyddwyyni t'uhes:wyddor. AmJnidyw'r!!ythy!n})on,a<'un yn cyfattcb iddi yn yr Hebrarg na'r Gtocg, er fod rbai yn iim(io ¡,einio'rLtl Hebraeg rcl ycyf)yw, ond dengys ei hanw Had yw yn meddu't cyf.'yw sain yn natt))! ici. Gan ei.n bod fcl cencd) wedi ymwrtbod åg cgwyddo:' cin hen;lfiaid a dcrbyn yr nnRnfeinig, m byddtiigennyf Hn gwrtbddadt t dderbyn a' a u ,ydà'J' !!eiii, a hcrwydd fodycyntafyngwasanaeihn yn !ie dwy lythyren, cs, ac yn Ueibau gwaith y cyssodydd <i'r oiafa \vasanaethai yn lief, ac/yn a thrwy hynny byddai yr orgraff wedi ei dadiwytho mewn rhan o't Hythyrenau dybiig afretdto!; ac yn w:! yr wyf yn methu a deaH.pa fodd y meddyiwyd rhoddi swydd v i J; a dyblu honno I'r diben t be)-i iddi gadw ei sain nnigol yn ei hegwyddor gyssefiii a n,tt!ll'iol. Ciywais gryn lawer o ddadh), neN yn hytrach haern, dros ysgrifcnnn enwan priodo! wrth gyficithu yn yr nn modd ag' y byd<!ont yn eu hiaitn :ysset!n" ejthr ym-t ddengys i nu mai ptiforchwyt cytiCtthydd yw cadw ci iaith c: hun, nen'r tion ag y bydoo yn cyneithn iddi, yn ddilwgr, a'r hyn a ysgrifeunf) ynddi yn ddcaitadwy, rhwydd, ac uno] ag ansawdd a th:oeHau'r iaith, er na byddo yn cyfatteb ymhob pcth i'r gyssenn, tra na fyddo yn dinysttio synwyr honno ? yr Wyfyn hydern bod yr lieliod yu ptoii ,ic i.N'il t t'ttddau cryn helaeth. Am y geiriau aniheus a gasgiod'! LL o'r BcibI C\'m- rcig, anhawdd i mi gae! aUan eu tadogaetb oU; cymmer- odd ySaeson y gair guard, 3 Gron. xii. jo.), oddi with eu cynimydogion hotf y a'r gair tmmpct, o'r "n iaith, neu oddiwrth yr EUrnynaidd, (tt,o?nl)elte) oud y'nha ie y cawsant hwy afaei ynddynt sydd anhysby's i m: ar hyn o bryd. Am portau a thronau, yn Act. xvii. 28. Col. i. 16. geir. iauanghynaithydynt; Gr. (poid 6n a thronoi). I'a ham y gadawyd hwy yn anghyfiaith a adawaf i cr- eiiH'watteb. Gobeithwyf, y d!chon y syiwadau nchod fod o fudd i amryw ddysgawdwyr inswn ysgo'ion sabbathoi, i'r rhai ydymunw!) iwyddimito'm calon, a boed iddyntiiosogt t'A'y fv-y?nos?yddf) pob Cyn?o yn dcR? r&<c. cyi: !)e'h'oiin)U}etwht'ngnh'v)'m<'b)!!v.m(;tb l:n yr ¡;Ürh :tó'.> 4 honno. Cabyddttcb c'mc??edtyn.imt'yAtMmcvm ba'i)ami yRt':hy!c!)t'hKio'rpct!)an)nc!tOd)y! !iet)':)! gwy(h!o,byddafd-oIcL?:u!'id(:'yntnM gy?fddtc:! gw!'tttddud!e!.ion,ti'<? y ?wncH;r!Ut;wnhytm?cud. mae amuf ¡¡¡¡-aeth am g!ý\ved odd¡Wrth Myt'jdin, C< redig, Id:'is, m- erctti ce'tionwyr dygeidiaetlt Gymt'ei.?. Tcrfynaf, ti'wy andygu fy fnddioU pob Cy)u:'o, yu oi fy ¡¡gall! Uc:, x bodyu A. c, Mchcf. 8. LLr.EL\

UJONG-SEWYDDION.

PJL?LLANWR MOn. Y? M!IORTi'LAI)!)OEDD…

GORUCHWYLWYK..1