Skip to main content
Hide Articles List

9 articles on this Page

-,.,.,.,,-=.;.........-......-..-,i…

i AWDL?FAV.-LIGRIST. 1

-I-AMDDIFFYNIA1) Y BEIHDD.…

.. - I f Ai ArgraphlciflyiM…

Rin DD-FUMIMAl) Y P.MJYDBION.…

News
Cite
Share

Rin DD-FUMIMAl) Y P.MJYDBION. \_iyitri,a(l o'n Jlhfjyn dimxtldaf, (it da!. 3.1 i Odd! with y sj Iwadau blaendroU gwelir fy mod vn ga- darn o'r.fan-r v dylai pob dyn, gan nad betli iVIdo ci ddaiiadau cref'/ddol, gael perilaith rydd-did i addoli DHW^ J n ol goica ei gyd wy bod, eddi oithr tod rhvw | bf th yn ci /<>.■« grefyddoi, ncn yu ei ^nddifguidau, ag a beryglai h.eddwch a thaweivvch y wladwriaetli; rhvw erthygl yn ei gredo, neu yaiddygiad terfysglyd o'i eiiido ef iili biaid, fel na r'iai ei es- mwsfhyd, tra fyddent hwy mewn awdurdod. Ond, gan lIad pa mor gydwybodo!, pa mor foesol, r, dduwiol bynfiag y gellir barnn foil dynion o cgw■yddor- ioll en cvd- ddiH.asydihon, ni ddylid mewn un vutvld roddi.awdiTrdod Ia(kl i'w meddiant; eithr ang"!)i')¡"it! (nJdai CII caelhiwo cyn belled a hynuy, o leiaf, am yr un rhosw m ag y carcharir Ueidr, ac y crogir Ilofi-udd, nid yn gym- maint i ddial ar y troseddvvr, am ei crch-yllwaith, ag i ddiogelu meddiannau a bvwydau'r cy^rcdia, trw* am- B'g« atgasrvvydd at y fatli ymddygiad, a ih»ddi vkybndd anglueifitupl i efoi!! ocbelyd drygn eu cytwnryslogion vn y cvllelyb fodd. Nid yvv saccan awdurdod i gorph 0 f ddyuton 11 hufc&flt ya. nu'itfo'-u cgwydderiou e:lidga>' (ery bsddai mew»Ta»dd Bojgtays ra«lde crkdigaeth) ond rhoddri- diogelvrch liymiv i y tawd a 11":1- ydd, ag sydd ddyledus oddiwrth bob Llyw adraetli i'vv deiliaid teilwng, A in Babyddion yr Iwerddon, nid oes neb ag yn deal! nattur gwir rydd-did erciyddol, a gynnygai iiaeni na ildylen.t hwy g;>el y rbydd-tlid ii!) graxidau" o oi r\ w r.11 reswm dros eu caefWwo hwy ya kytnKdi nag ereill. I-Tel) hynnv, nid JW dywedyd fod ga«ildyjjt ] ddigon o rvdd-did eisoes yn focidliaol giH) irvleiHion | p." )tR:ih gytraith rydd-dtd, tra Hydåønt yn cael eu cadw rhagini lVuiiit dviuborola^MSanuir g-men cyd'-ddiuas- yud:oa. Gwir ywv fed ganddynt gymmaint rhydil-did ag niHeilidawyr creill, mewn rhai pethau,. He ych- I I, p- Ni: ereill, canys yr wyf yn deal! fad y Liy w- i odraoth yn c<?»iattan' anuyw tjtiwcldd: a bcanoi* yn y fljvydUyzi, tnag at gynnal atisi ola o'r eidtJynt yn Slav t. pooti), eithrnid oes y cytTelvb fraint, ill" a wii L yn e;tcj e: rhodvU i nn corph aralio nineilldnwvr, ond nid w caniattau t. ddyn tvvynhau lhau o'i enetligacth-f.raiut, ond t heswm tlawd am g«d\v'r rliau arull oddi wrtho. Nid yw liaevu fody pabyu'dion yn yr amscrcedd gynf wedi tywailt nioroedd 0 y I'rutcsUnib.Hd,, pau oeddynt mewn awdurdod, yn b?iiwf y cadvv pab- yddion yr ocs hon rhag awdurdod, nid <iwcddws i'r plant gael cyfle i ddywedyd fod y ddiugced ar eu dan- 21 edd hwy, o lierwydd i'r tadau fwytta grawaw in sni ion;; ty wall to dd y protestaniaid lawea 0 waed y pabyddioa hefyd os-parodd cglw) s Rhufain i foroedd 0 waed lifo o allt afonydt* ar YI: un aciios; a pheth sydd f-w- bynod a gwrthun fyth, Iwi Protcsfcaaiaul euog o waed Protcstan- Lak, fel v.-i yr yslwyd ag oetfd yn liy wodiacthu yr hen amseroedd oedd crlcdiii- aetli, gunnad pwy oedd niewn aw durdoJ, rhaid oedd i bawb dilerbyn eu tfydd- hwy, neu gael ell lierlid; a gwrthunach fyth yw meddwl fod Yinncillduwyr vn Mhrydain wedi erlid Y'nmeiUduw.yr ereill, pan fvddai y gallu yn en meddiant; mor ffyaaadwy eedd yr ysbi-yd Imll fel nad wyf yn deali i neb o'r pleidiau crefyddoi (ond dwy) i vmaital iliag ei lid- pobl o fam wahanol idd- ynt, nan fyddai ganddynt gy fie i hynny. Yr nnig v. a- haniaeth gan hynny ar y pen liwn yw, fod Pabyddioa wedi liadd a llosgi llawer, a XMirotestaniaid wedi erlid ychydigi farwolaeth: nen Va. 01 iaith gwracdd Israel, y mae yr ela-t' wed-i iladd c'tt niilocdd,. a'r bla-enaf wedi lladd- en mj rddiynan. Can llyn;l)' y ¿hL<.1dJ yn aw r yw, :t ydvw P:?)'\ ddina.? r. amser hwu o'r un egwyddorion a'u tadau yn yr ocsoedd a aet'vant hid bio, N7yl N'l- oesoc(it-I a li,,?ibio, ai I)ci(tio -t y(l?-iit o'r f;A.ril etto,. ii,,t by? ? Pwy gai8 atteb yr hoUadP Os ?ofyun' i Brotcs- ? lauia¡d; eair g?eied cu bod yn rhanetug yn en plith en Imuam, yn Eglw-yswyr ae yn Ynineilldinvyj: r attebir yn ZI.Iciiiiiiiiiiol gan ralo honynt, ac yn nccaol gan ereill. Ond os yrnliolwn a'r Pabyddion eu humriii, y rhai, o bawb, yw y barnwu- goreu ar y pen hwn, dywedautyn tinfi'yd eu bod yn fiieiddio pob math o erledigaeth, nad Protestaniad; ac os rhy fach hyn i symud anmdicnon, boddionant i gyn^ncryd cu lhvon ar yr aciios, ac j broli :i;ai y,r un;^ belli a geisiant il- rydlrciftiad a'u cyd. i ddinasvddion 0 Wahanol tam. Ac liae'riryn gadarn gan eu eyfeillion fod vsbryd erlidgar mor ddieitlir i'w myu- o hyn gyrrent ni yn ddiweddar i Ffraingc ac i'r Americ, a:u aughraifft brawf o'u dywctliadiiu. Tra fu Bona- parte yn ynierawdryn y wlad gyntaf, Pabyddiaeth oedd y grefydd sefydiedig, ond yr oedd perffaith rydd-did i ddynion o bob barn i gael addoli fel yr ewyllysient, os byddent ddeiliaid ufudd i'r Llywodraeth. Yn yr Ame- ric, lie nad oes ttii grefydd sefydiedig, y mac llawer o Babyddion, a'r rhai hynny yn cacl eu dcrchafu i swyddau megis dynion creill, ond nid ocs cffaith ddrwg yn cydfyned a hyuny; ni chynnygwyd codi cr- ledigaeth yno gan neb. Pa brawf ychwanegol 0 ddi- uiweidrwydd- Pabyddiaeth, yn yr ystyr hyn, a ellir ddisgwyl ei gael ( Wcle, dystiolaeth ddifrifol a lhvon ei choleddwyr, ac anghrcifhiall o wiedydd ereill dros heddychlondeb ei iiegwyddorion. A oes modd cael cadainach prawf* 0 vvirionedd un peth na thrwy dyst- iolacth, llvv, ac anghraifVt ? Er cadarned y diciion vr yniresymiad ochod, ym- ddangos, riiaid i mi addef, ei fod yn rhy wan yn fy ngolwg i; y mae ystyriaethau imvy pwysig yn erbvn ymddiried t'r hlaid uchod nag sydd dros liynny. Heb syhvi ar ymddygiad y Pahyddiol1 yn y chwaer ynys, m- ddengys i mi fod nil erthygl yn eu credo, ag sydd ddi- gonol- i'm lluddias dros fyth i ymddiried i'w ffydd- londeb hydoni ymwithodant i'r dvwededig erthygl, sef ett crediniaeth yn uirffiteledigrwydd y Pab, y wrthun, gableddus, a dinystriol, nis gellir ymddiried iddynt, o herwydd dichon gwr gymmeryd ei [w av un pwngc yn dra chvdwybodoi lieddyw, ond os dywodai'r Fith, neu Gynghorf;Ù Eglwys Babaidd, fod gogoniant Daw, a lies yr F.glwys vn gofyn iddo ahr ei ciriau yn of, etc a dyngai i'r gwrtltWYllch y foru, yr un mor gyd- wybodol, tra fyddai yu credu'r athrawiaeth uchod. Nid dywedyd rliyw belli ar antur yw hyn vchvvaith, canys y mae hanesyddiaeih yn llawn anghreiti'tian ;/r j fath; pc gvvelai ei Sanctciddrvvydd (niegis v ;,ehvii y o gytie i ddwyn ei amcanion vmiaen mewn gwlad, ni byddai raid iddo ond dvwedvd, fod maddcuant yn baiod ïw ganlynwyr, i'r diben gyrru i y d;i'tod, iiofrnddiaeth mwyaf erchyll tra fx'ddcnt dan eilaith y grediniaetli ucltod, yn gyfteivb i'r modd y gwnaeihaiit lawer 0 wcithiau cyn hynac o gaulynind ;id yn- eu tystiolaetk llw 0 werth dim yn y byd, ond cyhyd ag y gwoki'r gwr neu'r eglwys aniiaeledig yn ii<ldas i'w barchu. Own fod ei pleidwyr yn gofyn, Beth a fynweh i'y ? a!\H\L';¡ ilk! ut, m,\a¡Ju Ù'u <:1 cf"tlt! er mwyn peidio cael ei caotbiwo .0 achos crtfyddr Os \¡I ::l;¡ ¡j,;¡:¡l:¡í()' ;t; IÜ g;t:;e ::¡ ;J\¡' ¡. Djgnu 0 atteb i hyn, yvv, os yw eu cy dwy bed an Y11 gofyn iddynt gpledda cgwydikriouanghyttiiuol a licdd- wch y wladvvviactli, v dyteiit fed yn davvci iawsi tra fyddo'* Llywodractii yn cadw :ivf,i.u dinystr o'u dw%- law; tvvigat-edd, ac nid orcuUmdeb yw cadw cleddyf u ddwyiaw dyn. gorphwyHog. Am yr ani lireifftiau o!ii hysbrvd tawcl, y macnt vn rhy bfioion. Bonaparte a 'Deistiaei' ac nid Pabvdd-- iaefli a roddodd ry-fld-did crofyddol i Ffraingc yr oedd •gan Napoleon a'r boil Ddcistiaid r(»«yn»au' da i fod vn. tdyiMJii i'r Pah (\ r invn oedd garchuru oedd Protes- tnni?t!) yn ;7;?.'J? i ymddwyn mcgis ag y gwiisethant. vniti,lnivti 111'?gis ?ig b?nno o sefydliad cyn ddivved4r;!??e<i,. ac egwvddorioa i:hydd- did ac anymddibyniaetl! wedi eaolet: j>ianau mor d(iwfn fel y byddai pob cynnyg i erlid i gael ei w rthvvvnejj.11 gan iyvdd o flocddiadaa, o an cwr i.'r wlad byd-y iia!i; a dylid coiio nad oes ";atl'd'' sefy!! y» gy sou dros rydd-did pi ac hefyd, nid yw yn un Pabydd vn vr Unol Daleilhiau am bob ttt,g o lyniad ni eliid edryeli ar gyimyg i ddrygn Protestun- iacth trv.y rym ond ffrwytli pciiiailh orphvvylidra. Nid felly yil y chwaer vnys. Os n:ynnwii wvbod nattur pabyddiaeth wrtti ym- ddygiaHl ei !nidehvp" dykm syh\Î ar y gvvledvd'd iiyDuy lie y mae mewsi awdnrdo-.l; nid ar Ffraingc ol)tl Deistiaid yw rlsaa ainlaf trigoliMi y wlad honno y d\dd beddiyw. GoTygfa audas y"r Yspaen. Pa fVdd y aiferid gaiw Pen- i nadur gormeso-1 y whui bonno) yn ymddwyn? A traitf Protestaniad ad:d«!i ui Greawdwr yn 01 goieu ci irvd- wybod dan ei Lywodraeih A fyddid rhydd-did' Gwrou, Dug W'clinglon, i godi c^egri;i Saia- i. :inca,. neu Vittoria,. He y 'jm < r • ntd ech-i; x n Hvwdd- ianm.'s dros Frordinand? Pe <, d'ltibi hhttA y miioedd dews ton 0 Bro1>aiald ag s- m waed on raionr.an dicsei. rydd-did ef1 fyned i <.id.d i'osvi.i i' .dadd-wvd i y a roddasant ibd. kidynt, a odd-viid iddynt ;¡dd(¡i yn gyliweddus, yu ol trofn en taiftm? Yi- atteb eywi.r i"i del], ofynion Lyn. sydd ddigon i gyftVol fy hoii gyn- o. -Nit fyddai rhydd-did erchyll -y diwLWys nudidigvdig yn barod iddynt oil, VI) d;¡kdj;Ù:th am ell :flrc!H'st¡l)n a'lI :H1Cd. A,c' 'J:; chwiliwn i ymddygiad y gwr boiih.cdtfig hwnuvs y Pab^ pen yr Eglwys- Babaid<l. a ehanlyniedydd frbgiol Pedr ni a gawn fod yr un, ysbiyd aflan ac eididgar yn ei feddbiimu ef yn awr, ag oedd yn blaenovl a* y nnvyaf gwaedlyd o'i. flaenoiiaid; yn lie. d.ysgu gos«tyiigei«KI- nvydd ac hynawsedd mewn cy.fyngderas.i-o'arcbar, efe a anilygodd gynnnaint 0 drahacsdoi: ar ei ddychweUad o garchar, a pln^tniasai wedi ebargofi mewn w;ythnos y lie o'r hwn y daeth;: nn o weithredoedd cyntaf ei Sraict-eiddrwydd oedd cymnieradwyo adi'eriad y chwit-lys, gan ci ffyddlon lab trydd: Ffetdinand yu yr Y'spaeu. Fel llyn, yr wyf wedi eglnro cyfraith rliydd-didi crefyddol yn ol fy mcdrusrwyddi, wedi gosod swm yr liyasydd o du'r Pabyddion, t'r hyn sydd yn eu herbyn, gei-av dzii-ilei-titl pa un sydd drymaf bib!, ac eiddw rheswm. anwaith, yn cael fy lihuediltt i ocliru gyda'r I'abyddion yn eu cais, onxl wrtli; chiviiio yn fanylach i'r pwngc yr wyf yn cad fy nghiularnhaa fvvv fwy, mai'r un yw vsbryd Pabyddjaeth yn awr ag oedd criocd, ac yn dn. tlicbyg lmii felly y bydd hyd oni ddelo yr amser id«di gael ei dileu gan y gwirionedd. Da fyddai genny.f' weled ysgrifau Egiwyswyr ue Y'runeilhluwyi: ar y pwngc; ac os ymddengys id<lynt hwy a'r cyflVediii YI y modd ag v mac imi, tybiafna ddylem. fod yn segnr yiighykh hyn, dylein yrrtl daisyfiadau lliosog i'r Sen- eddr yn erbyn on.deisyliadan hwy, i gefiiogi yraelodoii hynny ag ydynt wrfehwyncb iddynt. Na feddylied Cymru ei bod yiM'hy wael i ii.de(direu ar y gorcliwyl. Cymro (y Parch. T. Charles, o'r Bala, Oxdi! ei gladda eff). osododd Gymdeithas y liiblau ar drocd, yr hon a g.efnogir gan lien-vyyr,. a Lleygion, Pendefigiou, a Thywysoginn, ïe Breiihinoedd, ac Ymeravvdwyr. Yr wyfyn crcdu fod amryw Foneddigion. w.edi pleidio i gais y Pabyddion, o herwydd en serch at rydd-did, heb feddwl fbd yr-hen ysbrvd yn parhau, gobeilhio y eanfyddant hynny oil yn ebrwydd. Gwi-thwj uebol viyf i hob gorthrymcler, ond os rliaid fy ngortln-ymu fei Ynineilldnvvr; boed i mi gaol byw dan orthrymder Eglwys Loegr, ac nid Eglwys liluifain, nag uu Eglwys. araB. Abcrtawc*. Tacli. 10, ADELPHOS CV3IKAKC!.

I , TIMET JB, i

1>ELSYFIAU

- -- - I- -1.. !HiVBi;i)ii…

i - - - - - ...-.:.:-_-==-=-...:.-:::=-:::;…