Hide Articles List

11 articles on this Page

CYWYDD -1

-.CANIAD OFAvYl"

1JAR1V1VAD DAllfON. I

ENCLYN A 'WNAED :MEW.N"I\ION'VEXT.

i t- c, ",. , i

IPARIIAD OR TRAETHAWD AR YR…

News
Cite
Share

I PARIIAD OR TRAETHAWD AR YR IAITM GYMRAEG, I'h Rhif.!ln 3:1, !u dalen 2. 1 .yn 31, tt, dit!cn 2.. Afrhagnfyn awri ohha:n a!iaa dadogaeth, a CHwHio a)!ana)-wyddocf-ad,y gatr fVelsli,.yi- ciiw wrth yr hwa y gosodir atian iaith y Cymnny gan Saeson ein dyddiau ni,mcsis hetyd y gwnawd gas cu llynafia.id Sacscna:d<S, Y mae Welsh yn deiiiiaw e lYaies, a'r gair hwn dra- chpti!, (cs credwn hen chwedt a ddifynnir gan Svr Henry Spelman (o Guula,merch i Gadwaiadr, Brcmn '!iwedd..fy Brytaniaid, a gwmig Ina, Brcnin y Sacsoo. imd, yr !iwn a ddcchreuodd deyrnasu yn 689. Na, me. dÜö¡'r Dr. Brady (yr Imn a ddtfyunai yr hanes hwn mewn trcfn i'w wrthwynebn), Ni chafcdd Wales er- ioed ei hpnw cddl wtthi hi, end o'r Saxon Weall1,yr hwn a arw- -fl(i.A diéilll'; ae am fod y Brytaniaid a'H tuaith yn ddieithr i'r Sacsoniaid, hwy a'u gaiwasaut yn lt'ealhs, iieii d(licitliri,,iid, &e. Y rnae y <!iaid addef, wedi <awdnrdodi! chwedi Gua!a yn ddiaotx)!, ac yn gaJ'Iynot wedi dinys. trio syltacn tadogaeth Wales, ag oedd wedi ei gosod ar yr iianes hwanw; ac yn wh, Hid oedd galluoedd anp. hyffi-edin yn ofyno! i quel aUan v twyH, a dinoethi gwendid y chwedt Sugioi, yr hwn ag oedd a chyndifer o nodau amlwg nugiad ynddo, Ond bydded i ni chwiuo pa un a fn cfe mor liwyddiannus wrth sefy d!u yr hyn a ,.dvbiodd efe yn addas i roddi yn ei te. Ai tebygol yw fod y SacsoMiatd mor anghydnabyddus a—wedi ang- hofio y Brytaniaid feHy, gan y thai y gatwyd hwy gyn- taf ir wtad, felcynaofthwywyr,aca'r rhai wedi hyuny y buont yn ymdrecitu yn fennyddiot atn orHchanaeth, ac ymerodractb, dros oesoedd ynghyd. Ai tfbygoi yw, meddaf, iT Saconiaid cu anghofio hwy wedi hyn oH, yn gymmamt ag i'w gatw yn ddieithriaid yn eu gw hd cu Lunam? Nis gaiiasai hynny fod. Gwir yw, nad yw'r Dr. Brady yn unigoi yn ei dadogaeth o Wales; canys y mae y dysgedig WottoB) mewn effitith, wedi cyhoeddi yr nn athrawiaeth. Ei en iau ydynt, Poputus hie, cojns teges exhibemus, scipsos Wallos nuaqnam appel- tabant Cambros ( Cyin)-y) se ab omni memo! ia vocabant etiammnn vocant. Lingua sua Cyml'aeg (CHmbrica) ab incoiis appeHatur. Nos 8eisoll (Saxonfi:, vocaNt, et Linguam Anglicam .SeMH<g- (Saxonicam) Ang!i Utos Wylisce (WuUos), i.e. Percgnnos vocabant abln:ere- gis tempotibMs ad nostra usque soecn!a; spque ipsos indigenas rpgn)n,s sua? t'uisse existimabant, postquam B, it(tniic,,i i-eteres in regionem, qua- a nobis 'Vcll!ia voca-, tur, detruissent." Ya Gymraeg fei hyn, "Ni alwodd v <,ob! hyn, cyfreithlau y rhai yr ydym yn osod gcr bron y CYR,-edir, erioed eu hunain yn Welsh. Yr oeddynt bob atuser, ac ietto y maent, yn gatw cu hunain yu GyHu'y. Eu htaith a elwir gan y trigo!ion yo Gytiti-aeg. Hwy a'n gaiwMt ni yn Selson (Sa:oDs),a thafbdiaitu y Saeson, yn 8eisncg. Ga!wyd hwy gan y Saeson fyth wedi antser y brenin Ina yn Wylisce (Webh), h. y. di- eithriaid, a cbyfritant eu hunain ya ft'odorion e'g\V]ad, wedi gyrrn o honynt yr &pa l"rvihQ1J.iaid t'r whft; yr hon a elwir gennym ni W." iEtton!doedd uno'rgwyr dysgedig n?n yn awdwr dechreuot i'r cynnyg geirdadoi hwn o'fc¡rnalÏaeth, ca- nys yr ydym yn cael fod Syr Edward Coke, yn ei es- boniad ar Liuleton yn am!ygu ei fedrustwyddmewu gpirdadaeth (etymf)løgy)-fèI y c<tn!yn :—" Y tHMC Wallia, yn dyfód o'r gai i- Sn\onaeg -tf,ealit, yr hwn a arwyddh Peregi'ÏnU$"'ll'éu Eaterus, camys getwai y Sucsoniaid !)w\ feUy 'o b-brwvdd, mewn g\'Vir, yr yn ddieith- riatd iddynt hwy, y rhai oeddynt WfddUl yr hcH Fry- taniaili, cl.'ridl ddoeth antUwraidd, <&-c." Pun ddigi,vddo i awdwr ctodfawr gyhoeddi un peth a fyddo ya yrnddangos yn (leg a golygus ar bwngc dy. 'rus, gallwn sytwt yn fynych ar y)- un peth yn cad ei pymmeryd mewn mcdd esgeulus, te, gaOJ y dysgedig a'r ac f(<l hyn yn cae! myned treibio heb ei chwdtO) ac hcb nac amheuactb na gWrthwyncbiad dros Øynddan, ac weithian dros ûC50eêid, hyd ont (hodo rhyw Feinuad calonnog, yr Lwn, gan ymwrthod yn <Miystyr)iydasangu yn Hwybrat: ereiii, a 'chaei ei ar v.aiH fet dall mcwn hualon awdu!dod(enwau mawrian) ac a chwitia a'i tygaid ei hon bob cam a roddo, ac o'r diwedd a gentyad ac a feiddia daio a?)an i !wybr ucw- ydd a gwp!i; ac yaa y mac 'pa.'n & 3,11 syttnu pa fodd na ddaeth i'r andwg yn gynt. A chyda'r nodiad !iwn, yn tinig, yr oeddwii umvaith, Twy na banner b%i-iiiJii i liIlwlJg )'maÍth yrcnwaum..wrt0nuchod. Ond daeth ,¡'tn coh!.r Y "pi')' hyanytodgan y Tulicsin ciodiawr Wallia Htcwn Can u n.ittur broRwydoi, a Ysgrifenwvd yngbyrch t.?O o ?ynydditu cyn dechréuæl tCFl1asiatl y Brcnin fM, ac Ris gallaswu bcidiogos-od yr ynjadrodd En Nt-rafbiant, -Eu hiaitha gatlwan\ Eutirag&iiant, ',Oiid gwvllt IVGIlia, A gyncithwyd i'r Lladin yn y modd hyh, gaa y Dr. Da- 'Vies, '<Jsque Jaudabant b-orni-niim tretn Itc-nr, VSflue'scrvant idioma !h!gu:&, Arvaque amitteHt suacunta,præteT Ivalli.-a rura- A'è tt g)'unygwyd'yu'â'raÍl'ègol (påttijihttisÚcall!/) ynSacS' neg yn y Timdd hyn, gan J. W. StiTr:Shall they dlaflnberrt Creator's praise; ShH, still retain their tang-uage and their iays; But nought preserve of aHtLei: wild doirainsi S&ve rVatlia's wild ul1cb1t;vated ptains. Oddiwrth hy6 tybiaf ei bod yh am!wg na cnwvd Wales (yn LIadin WaÙÏtl) od:Cii\rtl] Gwda; ctlllvs ni rTHgir iddi hi gaet ei gem nes wedi !!awer o nynyddau wcdi ysgrifenuu y g&u hon. Ac nid i!ai ariitktg yw had yw yndeiUtoo iveaht (dipithr;; canys, heb sefyn ar yr nyn a aaywed Verstegan (sefmae Prcmctli7l{J vw yr unig au- yn yr hen datbdiaith Sacsonaidd am ciiâlAr) mdiscfyi'arhyn, mcddat, y mac yn llwvr aiigii rc ci- adwy y geHasai'rSacsontatd fed yn girbi aria(inabytfdtls a'r Brytantaid mewn yspaid 90 miynedd, fet nad oedd g:tudùj'1Jt enw araii i'w gcsod ai!aa wrtho end dieithii- viil, et eu bod wedi yndadd dan cu banet au, a derbyn tai ganddynt am Y At'lJ cyntaf o'r deg a phedwar ugau!; lac wedi iddyntgynituntc y bwriad i tyucd yn feistrian! atnynt, gortu arnynt festn- cteddvfau à hwv bob dydd. Wedi myrjed o honof cyn bet!ed a hyn dan sylfaen y tybtau a adeiladwyd yn yrawyr g::n et-ei!), af rhagof i seiydin yr piddo ty hua end mi addefaf mat nid yr ctddo fi yn gytangwbi yw, canys n.abwyswyd yr nn mewn syiwedd gan Verstegan a Rupin, or bia<;n. A ?yma'r (tyb—Fod ??-? wedi dciHio o G???, a'r fr<;?.! Saesncg cddhvi-th y Ca?M ncu'r GaM/s Efren?ig (pob! oeu geneui a etwSd gan y Rimfeiniatd yn GM//?/i': Sac- soniatd roddi yr cnw JV<:llish Heu TVallis (trwy fyrh'ad IValshncu if-1-ish), h. y.hUiogaeth y Gauliaid, gan'flrnn cu bod o hiliogaeth y GauUatd mai 1Vdlžsh vw Y dut: Sacsoua:dd ncu Gennanaidd, t ysgriicmut a scinio <at<?!.sA neu G<.?M/t (yu y Ftrangafg C«M/M?, ttw' v ne- ? :d yr G a't Gu yn y Ffrangaeg a'r L?din i W, y! h\n a M)eir yn gymcdin, fc! y gcHir syhvi yn ?Hr ??.? gynt),amyCMcrt-cFhengig, i?-? am C'<</c; ?r?-. dain (Warden yn awr) am Gar-dien, &c.; ac y mac vn ddigonadaabyddus tod awdwyri'trengig yn gosod aiian ciu Wales ni ii,j-tli Gatiles, a Corllwal (Cornwa'es) wrtit Coinzigattles. Gan hyualY, yr wyf yn tybied, y gem., casglu yn dcg fod frall4li a GuUish. neu Gall lea a Wtll1", ¡ yn arwyddo yr un pcth; a bod trigotion yr ynys hou VH Mreiddiol yr nn boM a'r thai hynnye hen Gau!'(rtran.c y!) awr); yr uyn, tèl yr ymddcngys, a padarnhair ya dd.gonoi pan Cesar yn ei esbonindau, U<; y oywcdir wrthytn nad ocdd y Drytaniaid a'r G.wiiaid yn gwahan- iaethunawer yncumcesau a'u detbdan; end yo fwv pt-nnodoigan Tacitus yc ei haaes o tyMyd Agticoia, yt hwnaddywedwrthym nad eedd y ddH-y penedt yn gwahaniaethu iin\ve!' yn en hioitll. Y gwahani&cth byn mi dvbiaf, eedtl -ynll%vyiettig mown gwahanol ddn!! v gwabanot w!edydd o siarad yr un iatth ac, ef ai!ai heb fod yn fwy o wahaMiaeth nag sydd rhwng Goledd a Deheubarth Cymru y dydd hwn. Aiijl-,i,g yw oddixvi-tij syhviadan cindysgedisr Camden, a Bochart fawr ymhiitb y I''h-ancod, y geliu- oirtima enwan hcnafdinasoedd, treH, afbnydd, mynyddau, &c. ntcwn amrywo barthau Fftainc,a phobiie ymMrydain Fawr, yn nattuhc!, ac hub en dirdioi yu y jnesm- Heiaf, i wreiddeu'iau Cymraeg, y !!)ai ydynt yn hynod o am. iygiadot o't- t-heswm aH) yr eH\vau, yr hyn sydd i nu Yn reswm tertvno! di-os idtlvjjt ddcrbyn cu henwauo'riafth hon. Er anglii-a"fi-t- y niae enw asefyUta trefo Guyf-nnc yB rftaingc, yn thoddi y lie cadarnaf i greu fod y gair o dadogaeth Gymreig, sefo uchtl n din, nen (Itin, hynny yw, d!K<M neu drej: (UxelJoduIHun, Uchel ddinas ) y niae y (1, Uchet ddijjas), y n)ae y ddinas ar Ie ucbel. Ymddengys tad Axelodtinuin (y n awr Hexhan!, yu Korthumberiand) o'r na tadogacth. Terddir Ala?idunzin (neu, fe! y mae yn rbai ysgrifau o dcith-tyfr Antorine,.Ilit7-idttritm; yn Gymraeg Myrddin) o lJlyr a Dill, q d. Sea-ton. Cebennw (n!ynyddau nchel cribog yn Ffraingc), oddiwrth y Gymraeg' (Uiosog c,71alt), ceth, uen grib mynydd. AJ'Q1' (afoH yn rfraingc, La .S'Mcnc yo awr), oddiwrfit y Gymrae;, Amf; ac Hi ddichoa dun fod yn f\vy dariuniadol o'r hy:] sydd briodol iddi, gan fod ci rhcdiad Etor araf tet mai prin ygenh'eigaafod; yi- liyn a barodd iddi gaet yr enwan, Lentus, segnis pigef"J'imm, cit.,biitans qi(O ,trSlls (igat, &e. a'r rhai y cyfariyddwn wrthd¡u-lli;1] g\vaHh y prydyddion Liadiniaidd. Bydded i'r ychydig anghreiffiiau hyn wasacaethn yr awrhon, er y gaUasid cael amryw o'r cyiteiy b1 pe buaaai yn augenrbeidiot. lI'w bar/IOu. J

AT Gl,-IlOEDDkVlt SEREN GOMER.…

.AT GYIIOED-bWlt SEREN GO.'fER.…

AR ADDOLIAD TEUJLUAIDD. I

[No title]

MAKCIINADOEDi).