Hide Articles List

6 articles on this Page

III ; . - BARDDONIA E T tl.…

ATEB I LYTHYR MYRDDIN,j RUIFVN…

News
Cite
Share

ATEB I LYTHYR MYRDDIN, j RUIFVN 24. t [Parkad o'n dimeddaf.) I Vr angi-aifft a rod (torch i ddangos fod y Gymraeg yn (febyg yn ei sain-bororiaeth ii- Italaeg, dra an. mherthynoi a diresvvm, canys nid Italiad ond Sais oedd y barinvr, a Invnw mewn gwyn wyllt wedi sugno gor- iriodd o sudd y giawmvrti, ac mewn ysbryd dynwared a gwawdi •; mi debygwn gan hy-ny fod pwvs yr ymad- rodd yn y gymariaeth o'r un cywa-ir a'i ysbryd, ac iddo yn naturiol, oni wyddai ef ychydig, Gymraeg, gasgIII I ystyr geiriau cyfaill ei ac fetiy ar ol coil, yT ymdrech, i godi ychydig ar ei ben i fynu, mewn model gwav/dus yn cyfieIybn gwroldeb y Cynwo-i greu- londeb yr Italiad, a'i iaith yr un modd yn un dramor wrtbodedig: eto boddlon iawn wyf i'r Gymraeg ym- gystadlu a rhagorolieb jr holl ieithoedd dysgedig, er bod dyeithriaid yn gyffi-ed-Ii yr, ei thybied yn urw,safil- rwth, a barbaraidd, megis ag y tybiwch chwi y Groeg yn iaitli iiin, a'i Hythytecau a llimiau anfei th arnynt, er i'm barn i, fod y llythyrenay atiferth hyn yn lied debyg eu swn a'u eynganedd i'r Gymmeg, o ieiaf rhai o hon- ynt; a'r dyddiau hyn haws cael Cymro i'w dysgu a'u earn na'u rhagfarnu rliagcr y famiaith ac ni wn i pa raid ofni na linn na Uais mor gyttredin yn ein plith j oni ddywed Mynldin mai iaith y bald ydyw, cr nnvyn ym- ddangos yn fwy arswydusyn y ddiwyg hono, mai ef ei hun yn ei adgyfodiad ac eto blin ac anferth a fvddai i'r Cyniry weled P yn R, ac X yn Ch, &c. er fod rlmi o wyr Moa eto yn ârteryd y Hythyrenau Groeg YI1 He y rhai dyblyg Gymraeg yn eu ysgrifeuadau cyfrinachol; end md ydynt hwy yn meuuwl Cll cyiVvg yn Hytbyreg i'r Cymry, nac un cyfnewidiad anangenriieidiol yeh. waith, rhag tcrfysgu yr iaith a dyrysu y bobl, canys y mae y llythyrcg Gymraeg wedi ei newid a'i daruio yu rhy fynych eisoes, medd R. Morys: ac eto medd Mvr- ddin yn amser R. Morys a'i frpdyr, ïe gan R. Morys fe berfi'cithiwyd yr ysgrifcnyddiaeth, drwy ei newid dra. chefn bid sicr acer ei bod yn cael ei daruio o'r blaen yn rhy fynych, fe'i perffeithwyd yn awr drwy ci newid yn fynjichach ac feHy yn ol rheol yr un Graniadeg gallwil ddywedyd y dyddiau hyn, yn y cwl o'r ne/wid- iad a ymddifiynir genym, fe'i perfteithwvd yn bcrffeitli- ach: ac od oes modd i hyny fod, brysied i'r nrhelradd uehafradd, i gael dywedyd am yr amser y perffeithwyd hi ber-ffeithaf oil. Ond gwae ni ysywaeth, pob oes a waedda, Ni fynwn ni ddira newid y cyfreithiau; ac ¡ felly y cwbl mewn riiyfel alti giiydd, a rhai mewn rhy- fei a hwy-en hiinain i Ni ddywedais i fod yn angen- rheidiol i adael ysgrifcnyddiaeth y Bibl a'r AVedcli Gyfffedin yn hollol ddigyfnewid ond os mynai Mr. E. ,ell gadael feily, nad oedd genyf gymaint gvvrthwyneb, os boddlonai ef ar hyny Jlawer liai, ar ol i mi a chwi* than, mi debygwn, ystyried pethau vi-olieffach, y gwclwn 41! yr angcnrheidt wydd o adael pob Myh araU fal ag y mac, canys mewn amryw o hon?nt cyfarfyddir a'r o,cir-I iau yn y dull yma, yn Ghrist, ynghyd, !)onn, cvnuner, hyn, cenedl, cadarnaa, dywedoeud, gwiriaw, rhanau? camm, yng nghanol, bretillin, a chant o'r tath; heblaw amryw yrnadrodd livgredig o air a chystrawen, megys ag y gailwn nodi alian o hen ysgriiiadau, rhai ai-gi-ittf. edig yn bavod, a rhai ua buant argrafiedig erioed, He gwelir byd nod y Hythyrenau o wahanol swydd ag y maent genym ni yn bresenol; ac felly o gymharu yr oesoedd a'u gilydd y gwelir yr angenrheidrwydd o reol gvmedrol niewn ysgrifcnyddiaeth a llythyreniad geir- iau, megys Aneunn Wawdrydd,D. Gvvilym, Iolo Goch, Shion Phylip, Shion Mawddwy, Rhys Goch, Huw Cowrnwy, D. Edmwnd, Rhys Raui, Huw Mochno, Si- mwnt Elachan, lenan Gethm, R. Ifan, Huw Pennant, Gwilym Owain, William Cynwal, Morys Bcrwyn ac ereill; yu gystal a'r engreifitiau o'r blaen mewn per- thyiias i'r hyn sydd rhyngoin ni a'n giiydd, allan o waith gwyr (liweddUrach na'r rhai hyn, a hyny yn ddneol; gan hyny, os gadewir hwynt fal ag y maenty a ydynt hwy oil yn beriiaith? ac os diwygir hwynt, onitydd \n gyfnew- tdHd? Dyma rai o'r dlam a'r rnieri yr ymddyryswch jnddyntja pha fodd y dysgwyiiweh i ni eich dylyn IJ oJ.re J;. a'ch cynnortbwyo i fod o dan y gciifarn pa le bynag y trown ni em ariauf Beliach Mr. viyrddin, rliaid i chwi d leall mai dan fardd cynenid gwahanol, personol, ydyw y C G. a'r H. A. (er iddo ymddmed ysgrifcnyddiaeth ei lythyr y tro hvviiw i mi), yn meddu ar ychydig o'r ysuiyd anymddtbynof, a lygr.r yn rhy tynych y dy(itt.,at, Hyn o dill a gwobr, heb liiwrio o dan faner neb pwy by- nag, ac a garent eistedd o dan eich cysgod, a gwrando arnoch mewn amryw bethav, a thalu i chwi bob cynif r- idd a m: e, an da y maent hwy yn feiS-T uid amo, a chyd* ddytyru yr aiiiser a'u gilydd mewii cei-dd ae ysgrit; a dyma fi, fal chw-than tua dtwedd eich lly thy r, canys y mae ysbryd gwr bob aniser yn cenedlu ei ryw yn ei wrtbwynebvr, yo ceisio yraddiddao » cbwi yn fwy (- ;L .,y,noesbl a cfcarttaida, a uyiwinwn yn fav.,r t-veled yr' aniser i ni gael cvdiiiwrio yn heddychol, canys cilwi a v. yddoeh am gyneddiati diedig y beirdd, os ant hwy ymryson ac i ymgccrn an giiydd, nad gwaeth gwelea anwn isod mewn terfysc ac wbwb ac oniwnewch elnvi iaesu peth tnag at hyn yma, rhaid i mi eich gadaei, faLl v dywedwch eich bod yn unig a digymar, ac er y dy- mnnwn hyn yn fnvy o hervvydcl vliyw amgylrhiadai; neilldtiol, y mae mor naturiol i'm awen chwi welwch, y ft'ordd hyn o ymgiprys ac i chwithau: ond pa fodd yr vdych yn nn¡g? pa le y mae Mr. E. a Heilyn Heddych- Ion? oni wnciruid amgen un o dri o'hdnoch, a thioi yr hen chwedl ychydig yn y dull ynia, Tri dyn yn tai-o 'dwaenwyd, Ar fal i ryfcla dau 'sodwyd, Y dall, y doff, dun ell chvyd, Drwy'r byJdar a dra-baeddwyd: Ac meddwch chwi, Y mae byfrydwch i faddwl ein bod yn cytuno mewn cyijifer pwnc, ac wedi liyny yn enwi dim mwy o gynwysiad y cytundeb aa Riugo; iaeih y bei-dd; a tin» a'r diwedd yn ccisio duo gwyr MOil ger bron eich darllenwyr, megys pe byddent enog o fdwrio o du yr enw eadarn yn odd, a'r ferf yn aw ydyw hyn, meddweh chwi, yn degweh a cbyfiawnder yndch? oiii gobeithio o gariad at wyr Mon y deuweh i weied eich camsymcd, tanys y maent hwy yn earn yr iaith yr 1m graddana chwi&au yn barod, fat y cvfaddefwch e-I cb iiun. Yri zivirr, Mr.- Myrddin, ystyriwch yn bwyiSog ai nid ydym ni yn cytunoyn ypcthau mWyaf pwysig ac haufodol i'r Gymraeg yn y tkkidl hon, megys yn Gwisg. oead, mdwrio, nnhvnodd, ordinhad, gorphen ? os bydd r ellwl fy anereh etc,, da fyddai genyf wybod eich me- ddwl am rym'syKvadati Yr Hen Aei dros oedd, heblaw yr Excepti-o confirmat Reguiain, oddiwrth deriyniad arall i'r gektaa cedyi n k dwy lafartad, nicgis: au, ai, ac io, yn Dyi-tiau, Llyguid, Dynion; mid Dyma, &c. illiti y gailojn 'ai gau yr adwy hon yn tiollot, canys heb yr i y tnae ygair yn unigol, ac nid lliosog; ac hcbyr c y 4nri.e yn ferf orchymyiiedig, ac laid gair cadarn liiosog, set Dyma yn lie Dyrnau a chrybwyUwch pa un o r Fyfiiex,vidiaci,ilu liyti a ystyrhvchchwi twya niweidiol i'r iaith, a'ch rhesymau dros hyny; ai pwnc, ynghyd, yn Ghaer, dyben, ai hyny? canys dyma yr unigrai a ddy- lech ch\vi s(on am danyct wrth wyr ar- hid beio ar ivr, a chodi yn ei erhynam feiau gwyr ereill, ac wNli hyny nyni a ystyriwn pa gymaint y UaesVvn ynddvut i chwithau aconi WSlewch chwi ryXv beth febyg i 'hj n, otnwch rhag eich bod yn gyftciyb i gyndyn ymddad- leu dynion (lygredig ell meddyliau. Ken os" bydd i berchenogion Seren Gomer gyhoeddi y ddedryd der- fynol ar y ddadl, a dywedyd itiai Myrddin piau' y maes i gyd, ni fydd dim wedi ci aditel ond V treciia treisied a'r gwana gwaedded: lJen yntc, yn hytrach rhaned Mr. Gomer ei lioll Ohcbwyr, a hv.ythan holl Gymru, ac ni a ymheddychwn ar hyny; end goran gcnyf y dkill cyntaf rhyngoin a'n giiydd: ac er na fynwn er dim godi gwrthryfel yn ynys Fon, canvs llawer o Gevvri Cfedyni a ddaw i'r maes cyn y gorfyddcr, mi wnaf fy ngoreu i gael yr ynys i undcb A chwi, ar dilciau megys uchod, ac ni fydd i chwi gwyno eich bod yn unig mwy. I ddi- weddu, chwi a welwch i ni ein dan godi Uawer o lwch i wyneban ein giiydd, heb ond ychydig daro, canys fal y dywedaiso'r dechreu, y mae yn fwy o liyfrydwchnac o gynwrf i mi wrth ddarIlcn eich llythyr ataf; ac ar ol i chwi waghau eich ceavyll er fy nyddanwch, hawdd i chwi weled na wnaethum inau ond yr un y'megniad er mwyn eich boddio chwithau, ac ereill a ewvllysiant rail o'r loddest: ac o ddedwyUdyd a dywenydd rhyngoin, ni a fedrwn fal dan gadfarch ymladd it'u giiydd pan ein cynvrfer i'r gwaith, ac wedi liyziv i, d-dynu yn yr un rhych o gael heddwch yr aradr y cbddyf yn "swch, a'r wayw-tlon yn bladur: efelly y tro nesaf y dengys, pa un ai caru heddwch y Cymry mewn perthynas i'r ;aith yr ydych, ynte rhyfel diddarfod, et- givaetha pob cyn. ygion: megis ag y-cafodd Boni unwaith a'r cyngreir- wyr, y mae i chwi yn awr gytle i wneuthur heddweh a ni, a'ch coron ar cich pen, i fwynhao cydundcb Mon mewn cywydd ac englyn, yy hyn a raid fod yn fwy dy- rmuiol i chwi na bod yn y gv.yn a'i, achwyn o hyd yn unig, megys alitud yn Elba; ac fal na fynwn i chwi na neb buddiol adael y maes er heddweh nac er rhyfel, chwi goeliwch ei fod yn llawer mwy dymunol hefvd'i'ch cyfa[U, Y-C. Gwan. O. Y. E ddywcd yr Ael fod rhai pethau penigol yn y Saesneg, Lladin, Groeg,a,r Hebraeg, heb gytrwrdd n hwy eto, o fod meivn cyngrair a'n giiydd, a chael y Cyniry i wrando arnom, a all fod yn ddigonol i symnd y mynyddoedd ty wyll a y clotrweh chwi wrthynt yn awr. Anghofiais symnd yr anmhriodoldeb a ymddengys i chwi yn yr ymadrodd Gawr Gican, canys with y rhy- fcddnod a osodasoch wrtho, tebygwn y cymerv/ch chwi ef yn wrthddywediad neu groes-vmadrodd; rhaid i chwi ddeall fod enw gwan ar ol enw cadarn weithiau yn berffaith, ac weithiau yn anmhedTaitIJ gymhar- iaethol, cyflawn a rhanol, ac yna bydd angemheidiol cael enw cadarn cyferbyniol ar ol yr enw gwan, mcgys Gwraig toeddus; gweddus mewn pa Letj'i ? gweddus mewn gwisgiad, ond nid mewn ymddygiad neu, Gwr cadarn ei yrnadrodd, ond giwi o gorff. Felly, er y dealivvn wrth Gawr, cadarn 0 nerth a mtllvr 0 faitttiuli; eto pan fydd yr enw gwan yn rhanol gymhari;i £ thol, y mac yn naturiol i ni ofyn am (Jaw galluog, ai galinog » nerth, gwroldeb, cyfoeth, synwyr, neu yrnadrodd a feddyhr. A gellir galiv gwr dewr, pybyr, calonog, er ei ainrvw wendidau, niewn dull gymhariaethol yn Guivr: felly am Gawr cadarn, rhaid i ni ddeall I-od cadai-nach, cadamaf, ac weithiau cad,,ti nit--It nai- citdttrnfil, iiiegis llai na'r I hi a/, Yr iiii,mocid mewn ymadrodd arali, y mac yn naturiol i ni ofyn am Myrddin Ysgrifenydd Cicsg; pa fodd y mae cwsg mewn ysgrifenydd? rhaid i ni ddeall y pryd hyny mai yr-yniadroddion sy gysglyd a tkrymaidd ac fal y mac gwr wrth ddaren-gyscu yn go-dylcio a phendwmpian, felly y mae yntef yn ei ysgrifcnadan yn taro ei hun wrth glogwyni ei wrthwynebwyr ond ar ddaunvain fe all hyn ei ddefiroi, a'i ddwyn i weled yn well. Beth pe byddai i mi adrodd, ymgyfarfod o dri neu bed war o feirdd ym Mon amser yn ol, ac i'r Hen Ael, mcgys tad, enwi un yn Gawr Cethin, a'r Hall yn Gawr Gerwin, a'r trydydd yn Gawr Cadarn; ac i un o honynt oblegid amryw wendidau ac y cydymdeimlai hyd nod Mvrddin ei hun ag ef ynddynl, ei droi yn Gawr Gwan a ydyw hyny yn groes-ymadrgdd neu wrth-ddywediad? oud os boddlon gan Myrddin adfcru y Cadcrntd at y Cawr, da; gall fod yn sicr na bydd gwendid yn ei ddioichgarwch o'r wobr, canys ef a ddywed ci bun fod rbyw lath ar gywreinrwydd a rhagoroideb yn ei farddoniaeth: neu ynte, os drwg ganddo anvydd y Cawr, croged tàglcn I wi th gynffon yr C, a tiiaded yr a allan, ac yna tfydd 1 Gvcr Gwan; yr un peth fydd i mi, a'r un Cawr a fydd yntau. .1. n t

I -JIT GYHOEDDIVR SERrS GOMER.

AT GYIIOEDDWR SEREN GOMER.I

[No title]

-...:.'. ———.- .—.—.............—.?.......i.......…