Skip to main content
Hide Articles List

16 articles on this Page

MYFYRDODAU DIFRIFOL

CYWYDD LLID.I.-

-ATTEB I LYTHYR MR. MYRDDIN.…

Detailed Lists, Results and Guides
Cite
Share

ATTEB I LYTHYR MR. MYRDDIN. idrma velit, poscatque simul, rapiatqUe juventus.—Virg. Cefais y fraint o ddatllen eicli Hythyr; a synais w rib ti weled yn llenwi cyinniaint or Seven a hawdd y jrellid ei gyfifiybu i darian o ran ei faint, ond etto geltir tweled rliyw debygo^wydd ynddo i darian Lausns, y 11 Virgil, yrhonafu viPfoddion iddo i achub by wyd ei dad y tro liwiiw o law jEneas Duni genitor nati parma protectns abiret." Ond di-w- fzi ei diiiwedd, canys trwy ei ryfyg yn wy- ndm ar y fath orchwyl, ewynipoedd yn y fan trwy glè- ddyf Eneas u Transit et parmam nincro, levia arma minaeis Et tnnicam -— U Implevttt}He sjtum sangais: -ttmi vitft per auras Ccnce&situnnitn. t MancK corpnsqtie reliquit." Yr wyf yn dcall with res win fod y celfyddydan, a pliab gwaitliAJi wir, vu gafn-n amser i'w dysgn.ac felly' v ijYlnraev," Y mae yn gof tjenyf i'r Arcbtiiacon Prvs iidywedyd tal llyn: s .1 Profais wan pCr wefus nawtl O wytiiwawd Xi ^das &ijlafen, A "We mor gieth a'r Gymraeg vxtt" 4 Fc aHa cich bod yn medd wI y gallasi" i arfer yr ani8CJMtfi|^fcis at iaith fy mmu, i ynnUt r)tyw vybod- h- N 1, onid f nt Noniasech am Pericles a'r I' 'dclyti;¡,¡¡; d,.Mr. M. Pa wybodacth mwy buddin! ?ttmm, tua yina i wyboJeth o betbau ysbrydo?, na ??bod&sth.Q? iaith? y jae yh ddiau *Ir. M. i E. rottdi digon 0 !e 1 ni, y Cymry, i feddwl 11a fn neb o hononi a 11 debyg i Johnson; onid e ni fuasai yn yngan wrthym am dano, a dangos ei orchestwaith, y Geirlyfr, fel gwaith anffael- edig. Nid oes arnom eisiau y cv fryv, 'Dati waith; ni wnaetli ddaioni erioed i ni, ond yn hytrach niwed i'n iaith, trwy iddo gasgia b bob man, i glytio geirlyfr i'r Saeson, gan 11a fedrai yntau ddim, er gwyched oedd, ei wnend o'r Saesneg yn unig, heb fenthyca Hawer o eir- ian estronol. Os ydych yn meddwl na wcloedd y Cymry eirioed fatli Ge-riadur NV. 0. ae at- yrnn pryd yn dweuti fod ynddo gasgliadan da a bnddiol i un dysgedig a ddel ar ei ol i gyfansoddi Geiriadur allan o honvnt; Attolwg, gan hyny. Pa un ai y llyfr na weloedd y Cymry erioed eiTath, ac na welant ychwaith, yn cl eich barn chwi, neli y llyfr o eiddo y gwr doeth hwnw a ddel etto ar ei ol a fydd y goren? Chidoedd W. O. goed a chcrig, ac adeiladoedd hefyd ar sail dvsgeidiaeth; Oni ddylem ddilyn hwn? Etto, yt wyt'yn credu yu hMtio! i'r adeHnd- ydd roddi gwell atteb i'r gwr boned dig yn nghyleh ty y dug, gan ei alw yn faen-glawdd mawr uwchlaw y dda' ar, na clfiki yn galw y Geiriadur, W'rtti yr enw geir- glawdd. Pwy glywoedd son am eir-glawdd? Clywais son lawer gwaith am glavvdd maen a chlawdd pi-idd ond ni chlywais fodgalln gan neb i wnend geir-giawdd. Nid geir-glawdd awuaeth W. 0. ond Geirlyfr; gair yw ei wreiddyn, ac mewn geirian y cvnnyddoedd yn Eir- lyfr mavVr iawn a gweitlifawr. Ow! mae yn ddrwg genyf eich bod a meddyliau mor fyebain am ei awdwr; ond er y cwbI, y mae ef yn efdydd i chwi ar y gorcu— dangoswch chwi waith mcr ddvsgedig a'i waith ef. Yn I mheilach, llyncoedd geiriadur W. O. eii lyfr Dr. Davies, yn gytfelyb i'r modd y gwr.aeth y gvvartheg teueuon a Y11gyp?'elybi'i-niod(i vgivreetli ygwa-tlicgtei,.c,,ioii a I Darllenwch y3 hyn a ddywedoedd L!ewe!yn yng- hylch v, f, z, <i-c. ac na roddweh hyn jx eVbyn yr aw- dwr: ac am arfer fm' yn 1M ? dal'Henwdl yr hyn a I ddywed y dysgedig W. Richards: Yr oeddid yn I barnu mai y itbrad mwy?.f cys&n (medd ef)a chytunawl ag ansawdd yr iaith, fuasai gosod ?r yn He o, yn y fath eiriau ag qfrywkg. angheucg, aihrawiuctkol, ac hyd y nod yn y fath -,ig &c. At-- ferir aw yn He o gan salisbuiy, yn y Testament Cym- raeg cyntaf; yr wyf yn gobeithio y caf y fraint o wneud yr 1111 modd yn firan." Nid oedd achos i eiiiti ddyfod a'ch llinell goeg Saesnigaidd i fychanu W. O. Cedwcrh eich Johnson, a'cli Pope, a'(h Saesneg, gyda chwi ih hnn; ac fel y cly'v;-(,(Iais o'r b,,aen, Nid oes eu heisiau at yr achos prescnnol. 1 Mi a wn am Fibl Dr. Morgan, yngbyd a lianes yr argraffiadau; nid son am beth an fitl liyn ar draws elt gilyti ydyw dadleiiv Ond eich bod vn dywedyd fod y dull fiewydd (fel yr ydychcluci yn ei-ahv, dangosafam- genach peth na hyuy) yn lindllias buddioldeb y BibI, ae yn taflti i-liwvstr yn fiordd yr annysgedig, sydd yn beth horltol o'i le, trwy fod ieuenctyd Cymru yn cael ell dwyn i fviui yn y fFordd lion. Pa attaliieii rwystr sydd beHaeli? Ond gwaith offeiriaid Cynirii yn danibn yn eu hoi y gweddiau, sydd brawf dilys 11a fuont erioed yn yr iia fiio lit el-ioc(i 3' 1 3rr ysgoi yn dysgu Cymraeg; a'n dull yn -dweud y b-t ddai raid iddynt fyned i'r ysgol i'w dysgn, sydd yn (huinos rhagcroldeb plant Cynnu ar y dysged':gion, y rhai a fedrant ai-licii yr ysgrytliurau yn yr hce ffordd gysial a'r r.ewydd,a'r newydd gystal a'r hen, e'r naiuoiSt erioed yn dysgii yr ieithodd meilrw. Yr Avyt yn deal! fod ai'g yn derfyniad benywaidd enw I cadarn, a dywed Dr. Davies: "Eg et linguanim sad hoc venit pro aeg." Yn aii r,, os iaith yw y.itvr y gair aeg, pan fo yn arwvddo ¡i gofyu etto Pa ham y rhaid dywedyd hiidi defwywaith, tra mae y svnwyr yn gyiiawn heb- l' I ddaw? Pwy a ddy'vvedai Iaith Ffrangeg '? tra y mae y g.-iir Ffrangeg yn arwyddo iaith Ffi-aiucOnid or: di- gon o sYlHyr yn y gair hwn Cymraeg, heb chwanegu y I sair iaith ac os oes, paham rhaid dywcdyd iaith (jyin- raeg? Elai o fryd llyfran ydoedd LJai Gymraeg boll (iymru oedd. Nid wyf yn d weud nad ellir ca6l anglireifftmu o holiaw, ond a oes anghenrhaid anhepgoror o ddywedyd iaith Gymraeg? I Vr wyt yn dywedyd etto nad wyf yn gweled pnrau yn gyson "A,I. IlCSY g\\elvvyf anghrail! i, o honaw I o waith yv hen feirUd, nen hen awdwr Cvmraear, canvsj yr ? yf'yd n hyn hcb ei weied mewn un ?cirh f.. Nt ddy\.edals i, Mr. M. ddim yn erbyn h i dd.hn M, P, T, Mam ei irtham. Pen ei P!,cn, Tv ei ThY;lxe. ond 1[ Pt?oyrwyfynd-'a') nadd?ni ygmr?MiM &m-i?i ;f- newid i e?MM?t; nid yw m vn :acI ei chvinewid luih end It; end P, megis Pen ei.lMien-, Ty '?Thv.? ?c. Gwfi Dr. D. Granuiiadeir, tu dal. 49. j j ?;tqne ea forma S -}C' S V f L'aw, !n?. i I 'Fitqneeaw" M fin'}' ¡¡i'iITaJl1,t¡p' 1 (.?),3 (?? (.H:!?,!?!. xsm cymmariaetii iawn sydd genych yn cyiieiybu yr argrafiyddioil am Jodlli cromfach yn lie h yn niwedd geiriau megys amli) yn He amlhuu, i werthwr coesau prenau, canys wrtli werthu coesau prcnan yr oedd nian- tais i'w gael i'r gwerihwr, ond i'r argrafiyddion nid oes elw J'lr y byd am roddi croivifaeh'yn He A; ond i'r gwrtbwyr.cb, ehy mawr i'r prynvvyr. Yr ydych yii go- tyn, Pa un ai dros yr iaith ueu at yr iaith yr wvf yn eidthgeddu? Fyatkb yn y i!c eyiitaf, yf wyf yn Cidthgedun drvs yr iailh, syr, o liervvydd ei boti 'u mor Inr yn udiymgeledd. Yn iui, mae genyf ei- ddigedd hefyu at y Gymraeg, drwy fy mod yn ei chant a'i ehofleidio: ae yn olat nid wyf yn eiddigeddn yn ei heibyn, onide (mae yn debygol) y bnaswn wed: dechrpu y gorclrwyJ hwnw o droi yn ffyrnig nc yn llidiog i'\v darnio a'i Habyddio. Mae genyf ddioleh i rhwi, syr, am ddwend eich mc- ddwl mor eglul"; y;i gyntaf, 11a weloedd neb litrill- I liwyudiant; ac yn an, eieii bod vn gobeithio na'sgwelir Iwvddiant anmf wrth geisio ymgeleddn yr iaith. Wrtli hyn vr wyf yn gweled yn hialwg Had ydych amiVi-ando rhesWin Cymro, dywcdhl a ddywedo. Hetyd, syr, n: sonrais am fy liwyddiaiit ond eu Ihvyddiant, sef llwydd y rhai hynv a fuant mor gymmwynasgar a dangos i ni y niiii nivvyat cywir 0 ysgrifennu yr iaith. Ond y iliac genyt un peth i ddweud wrtlivch, sef Ibtl lioli greigiau Cymru eisoes 0 Gaergybi i Abertawe yn crocli Hoeddio yn eich "erbyn. (jwi aiidewch arnyni; nid ydynt yn I dywedyd Nolunms Leges Britannicae nintari," o wvdd na fedract ddim Lladili. Chwi sydd yn daroganu diug i'r Gymraeg, wrth ddweud y bydd iddi lefain yn LbtJin yn inhen ychydig; quam conservare noil possis, sialiorum linguam imitans omittas tuam. Mae yn wit, mai nid diwYciiad yw pob cvfnewidiad, ond ctto mae pob cyfuewidiad er gwelJ yn ddiwygiad' felly mae. gosod dyn o sefyll ar ei ben ar ei draed yn ddiwygiad; mae tynir cerbyd o'r tu blaen i farch -,i?; rotidi y tu ol iddo, yn ddiwygiad ac onid yw gwneud lr ferf derfynu yn .oedd yn lie yn odd, a'r enw cadarn yn odd yn lIe yn oedd yn gyfuewidiad cyslal, gan fod hyny mewnarfei-iadgau cin teidiun? Mae yn debygol mai chwi sydd am gadw y march tu ol i'r cerbyd, adynion i gerdded ar en penau yn lie ar en tracd, 6cc. Cedwch chwi eich pen i fynu hyd ag y gcllwtii, minnau a gad- wafyr iaith i fynu gyhyd ag y gallwyf innau. Yi- ii-vf ctto o'r 1aru y dylai y fei-it, yn oedd a'r enw cad- am yn odd. Y r wyf yn deall eich bod o'r farn mai peth newydd ydyw bod y ferf yn terfynn yn oedd yn lie yn odd, ond ymfte yn bod hyd y nod yn yr argraffiadau cyntaf vn Gymraeg. Syllwch yn gvntaf ar waith Da- fydrl ab Gwitym, agoedd yn byw yu y flwy" ddyn HOD, yn dywedyd falllyn Llys gwin ac emys ddimocdùmgyHid Och golli a'i gwnaddoedd. Gan yr un: Y'mddiried i-iu a ddaroedd Er hyn oil fy rhain oedd. Yr heft sarpb o'r hen oesoedd Yr hen ddraig ei u in ddrygoedd. Sion Philip, 1580. Di-syfl-wat ffrrf-vt-al brff oedd i Seilfuv..yd si-ifaencedd. G. Ganolduef, 159. Gvvawrioedd hyn ar Salisbury, ag oedd yn byw yn y flwyddyn 1.567, (yr hwn a gyfieithoedd y Testament Cymmeg cyntaf) yn y Datglldliad, pan y dyxvedoed(I yn y otnnod gyntaf aY adn. 1, 2, 5,17. « Gweledigaeth Icsn Christ, yr iion y rroedd Dyw yddo ct; yw ddangos yddy w:asanaethwyr yrein y orvydd yn vvau ddyfod Y 'f' r .40 ben: ac y ac y ddangosocdd gan y ailgfet yddy waslnaetliwr loan." Yr hwn y dystolaethwdu! o eir Duw, ac o dystolafeth Iesu Christ, ac o bob peth ar y weloedd ef." Yildo ef yn caroedd ni, ac yn golch- oedd ni," &c. "ac efe a ddodoedd y law dehe arnaf," &b. Nid wyf erii godi dadl wrth roddi yr anghraifftiau uchod, ond chwennychwn ddyfod i derfyniad ynghylch yr iaith; cyi>imerwch Y peth at eicli ystyriaetli, a phei- died'neb ag edrych yn ddu arnaf am rmi roddi fy mam mewn geiriau niornoeth. Dywed Dr. D. fat hyn, "In nonnullis radix ct tenia pei-soiift preterit), nt apud Hebrseos, ut (tech, daetlu Gwnueth, bit, oedd, cum coih- pbpitis." Dyma yr achos i'm ddywedyd Efe a wisgoedd ei Wirgodd, yn He Efe a wisgodd ei wisgoedd," o her- wydd i'm ddilyn yr allghreifftian uchod a barn W. 0. ] Mae yn naturiol bellach, i'r enw cadarn yn y rliif lucsog i derfynn yn odd, gail fod yr amser a "fieth heibio 0 Ir fei-f yn terfvnn yn oedd. Ynmheliaeb, os yw oedd yn cael ei arfer er gwell siVn yn lie ocLl niewn ydoedd, paham nad all fod felly me\vn cur oedd, &c.? Ac os dyna'ch rheswm, onid yw odd yn yr enw cadarn yn weil ei swn na oeM, mynyddodrf nid mynyddoedd. Pa fodd y swnir ei yn y deaubarth, myn- ynodd, neu ynte niynyddoedd? Nid mynyddoedd, ond mynyddrtdd y swnir y gair. Tai -ddnveh y gair mynydd- oedd. Tarddir oddiwrth y gair mynydd ac oedd yn 01 eicli dull chwi. Os felly mä Hawer yn barod i ofyn pa beth yw yn aw r Syr, os ydych yn dweud mae myn- ydd oedd,.? Yn awr mae yng- hyleh y jfair dyhen, a dytiUiief. Pa fodd y mae Mr. E. yn tarddu y gair dybenl O'r gair dität a pen, mae yn hoiiti y gair :dim yn ei banner i gael gwneud diben. -,ilcl -wneti d d i beti. Pa fodd yr yuych chwi Dr. D. yn eidarddu? O'r gair dy a pen. W. 0; a ydyw y Doctor yn dwcud y gwir? ydyw yn ddiau. Nid mwyach Alr M. Diau-ben, die-ben, diben." Ffordd yw hon i wneud dynion heb ddim penau a iiiagofol i wneud dynhrh drwg yn ddynicn da, &c. •Diau-ddrwg, die-ddr'wg, a diddrwg o'r diwedd) Pa fodd y mile Mr. E. Syr, yri deilliaw y gair dyoddcfulnt O'r gair diau fel o'r blaen a goddef. Wei, Doctor D. pa fodd yr ydych chwi yn ei ddeilliaw, ai o'r gair diuu a gOll-cfl Nage, ond o dy a goitdtf. W. O. a ydyw y Doctr ar y gwir? ydyw yn ddiau; caftys y mae dy weiHiiau yn nn.yyâ!1 yr ystYl) ilai yn y gaiy dyben, Mae hefyd yn anvydd o'r sain ganol mewn perwyddiadan, megys dyoddef, h. y. mae yn goddef ei IlUllaD, neu yn ei berson'ei bun. Ynghylch tim, tymiu, hyn, hjnny, &c. darllenwch a ddywfcd gwyr Men ar V hwii. Nid eisiau dadymchwelyd pethan syddtlrnaf, nid oes anmfeisiau y gorehwyl; ond os gelhvcli ddychwelyd y Uinelku canlynol i'w lie gan ddywedyd pa fesuV neu fesm-au ydynt, mae i chwi bod :— Dyn hael doe yn liy Da fael dan fyd Di w ael da i waith Dyl daith da hael ddd Dwys nod barod berwyl Dahynod hwyi anwyl Ýllâ Cyra cofian da aincan Glan glod anian lawitAvych Vn gall un gwych Ged'gWared gwrriawn llawn Llunio digadau Drwy wlatlau radau Cymry rediad. Tuos. Pnicfi, i iasiolyn a 1 cant ac ai gwranta. Ni buaswn yn dywedyd fod Mr. E. yn cliVennych drygu neu Ili Wei (I io neb,oni buasaiiddo ddywedyd felly yn gynS;af. A dwend y gwir i chwi, rhyft>dd oedil genyf ei glywed yn dywedyd ei fod -ii ai-t'et: gwaith. Er y cwbl y mae yn hawdd genyf gwympo i'r lih feddwl a chwi am dano. I Yr ydych, Syrt a g?el p?wb 'debygwn i ddys?n'r Gnunmaclcg, ac yn eh beio am en hanfedrusrwydd. Edi'yehwch drosto atto i edrych a fedVwch aci ydddo ;h.'M-?.j?,M?H'/).?'L'Ma<?/C''a?w?h ar eiriau Dr. I). Dio!ch t c!twi, ?yr, am cich ewyilys da tuag ulaf, ond cr y cwb! mae'n auha\vdd cael dal ddyn o'r im farn am bob peth. gt fymnuuHt o wahan- iaeth barii rhyngom, gobeithwyf y bydd i ni yn mhen ychytlig i gael dod i belJ{c¡fYI¡;al tal na bo achos djHl!elm'Y'h. Mac genyf brch i bob mi ag svdd vn earn cm hiaith ac felly yr wyf vn diwcddn rhag blmo eich amyntkld a maitlider. 13.1. • ■ 1 J. J. I

IPA RIIAD O'R SYIAVADAU AR…

AT COMER.

!AM CAN A DYBEN CERDD.I

i -,TAFLEN RHIFYDDIAETH. a.....…

MARCHNADOEDD.

[No title]

[No title]

[No title]

[No title]

[No title]

[No title]

[No title]

Advertising