Skip to main content
Hide Articles List

8 articles on this Page

-HANES : RHYDDERCH PRYDDERCH,…

News
Cite
Share

HANES RHYDDERCH PRYDDERCH, 14ED FYWYD YK LIVERPOOL. ) Psy. rl.-A KTDB GIPOL-ms AR LE NEWlDD RRYrÐ. i aaca. J If Un o ddynion y byd, y rhai y mae eu rhan yn y bywyd yrnn" ydoedd Mr David Williams, ewythr Rhydde-foh. Nid oedd ganddo feddwl na dychymyg i am adim ond am ei fasnacb, a'r pethau angenrbeidiol ■ tf ei dwyn yn mlaen. Peithynai i'w gymeriad hnl1 fanylrwy Id bydolddyn. Gofalni yn dra manwl am ei berson yr oedd ei wallt yn olewedig, ei ddanedd a'i j ddillad yn frwsiedig, ei fynwes yn aurfotymog, ei fys baoh yn fodrwyedig, a dywedai ei forwyn (y walcbes j ddrygioous) fod ei wyneb yn baentiedig ar rai pryd- iau. Cerddai brif heolydd y dref gyda llawer iawn o'r hyn a eilw y Saeson consequence, am yr hyn ni rydd y gair Cymraeg canlyniad'' un meddylddrych. Yr oodd gweled Mr Williams ar yr Exchange yn elygfa wir ddyddorol i'r neb a fyddo yn huffi astudio eymeriadau. Gan ei fod wedi dyfod i Liverpool yn Tied ieuanc, a chin fod ei lwyddiant wedi ei ddwyn yn fynych i gwmni da, yr oedd yn medru siarad Saeson- seg yn ddifai, heb golli na dodi mewn lie anmhriodol symaint ag h. Yr oedd hefyd yn gwhl rydd oddiwrth y neillduolrwydd hwnw, sydd mor gyfFredinol yn Liverpool, o roddi sain yr w i'r u mewn geiriau Seis- Dig; ni ddywedai mwch am much, na cwt am cut. na atwnner am stunner, ac er ei fod \n dra balch o'i farf, <c yn trealio peth arian ac amser i'w ddiwyllio, buasai yn well ganddo golli pob blewyn o bono, na chael ei ddal yn gwneuthur gwall gramadegol mewn ymddi- ddan. Gwelid ef yn bur lynvch yn tefyll yn niws yr Adelphi, a'i fodian yn mraichdyllau ei wasgod, yn torsythu, ac yn rhoi amlygrwydd rhyfeddol i'r gad wen aur drom, yr bon a ddiogelai y eysylltiad rhwng ai oriadur a'i berson. Er ei fod wedi ei ddwyn i fyny er yn blentyn gyda'r ymneillduwyr, ac wedi cael ei gymeradwyo gan ymneillduwyr i'r swydd hODO a roddes gychwyniad iddo yn ei yrfa ymgyfoethogol, eto yr oedd wedi barnu yn ddoeth ymrestru gyda'r flotai bono Na fynant gan fanners Mo u Rlw'n Ddissenters. Yr oedd wedi dysgn defayddio y Llyfr Gweddi Gy- «redin, gyda chryn lawer o hwylusdod yn yr gIwys, ?wyddai pa bryd i sefyll i fyny a pha bryd i eistedd i lawr, pa bryd i ymostwng a pha bryd i edrych tua'r dwyrain, ac unai yn lied soniarus a'r clochydd yn yr atebiadan, yr byn betbau oeddynt wedi costio cryn drafFerth iddo, gan ei fod ar y cyntaf yn gorfod aros i weled sut y byddai pobl ereill yn gwneathur cyn y ftilmi gydourno a'r defodau granol crybwyttedi?. Ptn ddigwyddai rhyw hen bregethwr perthynol i'r onwad y dygwyd ef i fynn ynddo ei gyfarfod ar yr j heol ar adeg cymanfa yr enwad yn y dref, yr oedd yn aatoriol i'r eyfryw nn ofyn pa fodd na welsai ef yn y eapal, yr ateb a roddai Mr Williams ydoedd, "I go to the Chnrch of England now." Yr oedd ganddo ryw rei o ddywediadau fel esgusodion dros adael ei ymneillduaeth-er na bu ei egwyddorion ymneilldnol nag eglwysyddol erioed yn ddyfnion nao yn grynon ialro. Soniai am burdeb ac undeb athrawiaethol yr eglwys, er fod yn mhwlpudan yr eglwys rai o bob barn ddnwinyddol yn y byd o'r High and dry," i lawr hyd at y "Low and Slow," a rhai heb nnrhyw fiarn grefyddol. Soniai hefyd am brvdferthwch y fwaaanaeth, henrfisketh yr eglwys, ei nerth fel colofn gynaliaethol y deyrnas, dysgeidiaeth ei phersoniaid, urddas ei besgobion, a rhyw ribyn biro bethan ereill. Ond er mai dyna ei esgusodion dros fod yn eglwyswr, aid y rhai yna oeddynt y gwir resyman a'i tneddodd i 1 ymeglwyso; y ihai byny mewn gwirionedd oeddynt ai fod wedi priodi eglwysyddes, ei fod yn cael owmni o ystyriai ere yn fwy respectable nag oedd i'w gael yn mysg ymneilldnwyr, yr hyn sydd bwnc lied ambens; fed y pregethau yn yr eglwys, yn baws byw yn ddi- ofal ac yn ddifraw o danynt; yr oedd pregethau ffyddlon cyfeiriol atrbell ymneillduwr yn ddigon i wneyd holl adeilad grefyddol Mr Williams yn chwil. lriw man, ond teimlai bregethau y person yn rhai tra ehysurus i fod o danynt; yr oedd vn myned allan o'r eglwys bob Sal yn glamp o grefvddwr yn ei olwz ei hun; ac yr oedd yn gryn beth ganddo gael ei gydna bod gan y person yr oedd gweled gwr felly yn dyfod yn el gerbyd at ddrws ei dy yn llawer mwy anrhy deddtls yn ei olwg nag i weinidog neu bregethwr ymneillduol C.vmreig ddyfod ar ei draed i ymweled ef. Daeth hen weinidog parchus o Gymru i LTerpool i gasgla at gapel a adeiladwyd yn y gvmyd- opeth lie y magwyd Mr D. Williams, a chan fod yr hen wr yn adnabod Mr W. o'i febyd, penderfynod 1 alw gydag ef am danysgrifiad. Un o'r hen weinidog- lon doniol, duwiol, a phoblogaidd byny, am ba rai y mae Cymru efallai yn enwocach nag un wlad dan haul ydoedd Mr Jones, a phentlerfynai geisio I gwneathnr rhyw argraff grefyddol or feddwl Williams gyda ebeisio tanysgrifiad ganddo. Galwodd yn y awyddfa, ac wedi rhoddi ei enw i'r ysgrifenydd, yr hwn a geisiai yn mhob dull a modd ganddo ddywelyd ei negea wrtho ef, o'r diwedd cafodd fvned i mewn i'r ystafell lie vr eisteddai y masnachydd bydol ei hun. Wedi ycbydig gyfarchiadau ar bob tu, dechreuodd Mr Janes ar ei neges gasglyddol, Yr wyf wedi cymeryd yr byfdra, Mr William", o alw gyda chwi heddyw, i ofyn a fyddwch mor garedig a rhoddi rhyw gynortbwy i ni i ddileu y ddyled oddi- ar ein capelnewydd. Yr wyf yn t) bied eich bod yn teimlo rhywfaint o ddyddordeb yn eich cymydogaeth enedigol, ac y mae yn dda genyf ddeall fod yr Ar- glwydd wedi eich bendithio yn eich amgylchiadau bydol.' Ob, Mr Jones, chwi ddylech wybod yn llawer gwell as dyfod ataf n ydd yn eglwyswr cydwybodol i ofyn eynorthwy at gapel ymdeillduol, er fod genyf bob parch i chwi, Mr Jones, fel hen weinidog, ac fel hen gyfaill i fy nhad, eto, nis gallaf o gydwybod eich cyn ortbwyo; ac am fy nghymydogaeth enedigol, yr wyf wedi gwneuthur rhywbeth tuag ati yn barod, oblegid rhoddais gan punt at adeiladu yr eglwys newydd acw, a haner can punt at yr ysgol genedlaethol, ac y mae yn anmhosibl i miyn gydwybodol roddi unrhyw swm at helpa ymneillduaeth yn y gymydogaeth.' Mae yn dda genyf glywed genych Mr Williams, gan mai eglwyswr ydych, eich bod felly yn gydwy- bodol; ac y m le o bwys mawr iawn bod yn gydwy. bolol, Syr, gyda phob peth, yn enwediggyda cbrefydd. Nid oes modd mwynhau tawelwch cydwybod oni ym- ddygir yn ol ei hargyhoeddiadau. Ond aryr un pryd, nid wyf yn galla gweled y byddai yn un trais at gydwybod dda i roddi ychydig er cynorthwyo achos ■z Mab Duw, hyd yn oed gydag enwad gwahanol i'r un y perthynwch iddo. Y mae rhai eglwyswyr cydwy. bodol wedi oynortbwyo ymneillduwyr cyn hyn i dalu dyledion eu haddoldai.' Ni fynwn er llawer, Mr Jones, fod iy enw yn ymddangos mewn rhestr o Janysgrifwyr at godi capel ymneillduol; yr wyf yn troi mewn cylch o gyfeillion o radd nchel, tie ni wnai hyny duedda i fy nyrchafu yn eu golwg.' Rbaid i chwi oddef i mi ddywedyd gair neu ddau yn lied egtnr wrthych, Mr Williams, er fy mod wrth hyny yn gwneuthar fy bun yn agored i'ch gwg. Fel cenad leau Grist rhaid i mi gael dywedyd wrthych sad ydych yn gydwybodol gyda chrefvdd o gwbl. Y mae eich ymadroddion diweddaf wedi fv llwyr argy hoeddi o wirionedd yr hyn a ofnwn yn flaenorol, mai dyn bydol ydycb, ech bod yn gwneathur eich proffes o grefydd yn gareg frch i ddringo i anrhydedd byd- ol. Yr ydych yn gaethwas i'r byd, Syr. Yr ydych yn hollol ddieithr i ddylanwadau nerthol egwyddor- ion gwir grefydd. Yr ydych wedi cymeryd eich twyllo i gredu y gallweh dreulio eich oes yn ddyn bydol a balch, ac y bydd cael rhywun i "nnistrio y cymnn bendigedig' i chwi ycbydig fynudau cyn marw, yn bont ddyogel i ogoniant. Tybiwch fod gallu gan yr hwn a alwch yn offeiriad i'ch rhyddhan oddiwrth eich holl bechodau; ond cofiwch, Syr, na wna y tro i chwi dreolio brasder eich oes mewn dieithrwch i wir grefydd, ao yna cynyg eich hunan, yn ysgerbwd gwael yn safn tragwyddoldeb i Dduw; nid rhyw grefydd fel hona a alluogodd eich tad duw- iol i orfoleddu yn angan, nid o ryw egwyddorion pydron fel yna y bu eich mam yn sngno ei chysuron wrth adael y byd hwn. Yr wyf yn cyfaddef fy mod yn siarad yn llym, Syr, ond nid yn haner digon llym i øfab i fawredd y perygl yr ydycb chwi ynddo, ac aid wyf yn gofyn eich maddenant am yr hyn a ddy- wedais yr onig amddiffyniad a wnaf ydyw dywedyd fy mod yn weinidog i Iesu Grist, nc fel y eyfryw yn ymrwyraedig i fod yn ffyddlawn mewn arnser ae all an o amser, i ddiAwyllo fy nghyd ddynion, ac i'w cvffroi i ystyried en cyflwr, ac i'w c.)ferio at yr unig feddyg. iniaeth a dciarparodd Duw i achub dyu colledig.' Daeth y sylwadau hyn o enau yr hen weinidog byawdl gyda nerth rhaiadr. Yr oedd digio a thram. gwyddo allan- o'r cwestiwn. Yr oedd gwir ddifrifol- deb yu ei ddull, a gwir urddas 41 cenad Arglwydd y Unoedd" yn ei holl ymddangosiad, nes oedd y bydol ddyn gwag yn arswydo o flaen taranfolltau ei byawdledd cvse^re iig. Yr oedd ei gyfeiriadau at rieni duwiol Williams wedi dyfod a rhywfaint o'r elfen doddawl i mown j'r sylwadau cyffrous nchod, ac wedi diarfo"i Williams i rad,lau mawr i feddwl rhoi atebiad gwrthwynebns i'r hen sant a safai ger ei fron. Ni wyddom beth a fuasai diwedd yr ymddiddan yna pe na chawsui derfyniad mor fnan, trwy i gurad yr eglwys i'r hon yr arferai Williams fyned, ddyfod i alw arno. Dywedai wrth Mr Jones y cai gi fle eto i ymddiddan ag ef ar y pwnc, ac y byddai iddo ystyried yr achos a osodasai ger ei fron, ac wedi ffarwel fn siog a'r hen wr, derbyniodd y curad i mewn, gyda llonder a airioldeb a ddangosai fod yn dda ganddo gael rhyw. an a fedrai siarad ag ef am grefydd beb ei ddych- ryan. Yr oedd y curad ieuanc crybwylledig fel llnaws ereill o'r un rhywogaeth yn enedigol o sir Aberteifi, wedi ei ddwyn i fynu Sydag enwa I ymneillduol, nc wedi cael y rhan fwyaf o'i addysg ar gost yr ymneill- duwyr yn un o'u hathrofeydd. Nid oedd ei dalentau bychain yn debyg o'i ddwyn i fywioliseth gyda'r ym- neillduwyr, 'Lath i lvs esgobawl i ge:sio urd-lau sint- aidd. Gwrthododd un prelad dysgedig ei ordeinio, oblegid iddo gael rhywbeth tebyg iawn i gelwydd vn ddo wrth ei arholi. Ordeiniwyd ef gan brelad arall sydd wedi eihynodi ei hun yn fawr iawn fel croesaw- ydd encilwyr o fyddin ymneillduaeth. Yr oedd y curad hwn yn danllyd iawn yn ei elyniaeth at Ymneillduwyr, ne wedi myned yn mhellach na nemawr ofleiriadyn a gynyrchodd Ceredigion erioed mewn "chwsthu bygythion achelanedd" yn erbyn yr ymneillduwyr. Yr ydym yn coflo on-iser pan y gwibiai y gwr hwn trwy y wlad yn ddigon coch ei wisg a llwvd ei wedd, fel Jecyn a'i bee n bach; vagabondeithiai o dref i dref, yr oedd yn dda ganddo gael lletty noson dan gronglwyd gweinidog ymneill duol, ac yr oedd rhoddi pryd o fwyd a swllt neu ddau yn nghil ei ddwrn wrth ei anfon ymaith, yn eluscn mewn gwirionedd. Ond wedi iddo fod dan bawenau preladol, a theimlo mewn gwirionedd ei fod wedi ei wneuthur yn beth a elwir "person," aeth i deimlo yn dra phersonlyd; gwnelai i ystafell arogl fei siop peraroglydd (perfumer) cylymai ei gadach gwyn wrth scwar a chwmpas, rhag i'r ddolen fod yn hwy un oclir nalr llall; yroedd un faneg berffaith yn gyffredin am ei law chwith, a'r llall yn ei law dde; cerddni yn dra flFroennchel. Un diwrnod cyfarfyddodd i gweinidog ymneillduol parchus o (iymru ar yr hool; adwaenai ef yn dda, yr oedd wedi derbyn llawer iawn o garedigrwydd sylweddol oddiar ei law; ond medrodd y coegyn mursenaidd ei basio gyda golwg o oruchel ddirmyg. Yr oedd y gwr talentog hwnw yn rhy wirioneddol fawr i fyned j'r darfodedjg. aeth ar ol y fath amgylchiad. Yn nghwmni adeiladol y parchedigyn hwn. buan iawn yr anghofiodd Mr D. Williams araeth gyffrous yr hen weinidog, ag oedd wedimylted allan, ac yr oedd wedi myned yn ol i'r teimlad eglwysol a bydol hwnw, o'r hwn ni ddymunai gael ei aflonvddu. Rhoddodd Mr William i Rhvdderch dderbyniad croesawu> fel dyn diblant yr oedd yn falch iawn o Rhydderch, a phenderfynai hyd y gallai, ei ddwyn i fynu yn ei olygiadau ef ei bun ar fyd ac eglwys. Ystyriai mai claddu Rhydderch yn fyw fuasai ei adael gyda'i rieni, ac er y gwyddai fod Rbydderch wedi ei fagu yn y capel, eto tybiai yn aicr pan y gwelai y y bachgen dipyn yn rbagor o'r byd, y dileid rhyw ragfurnau plentynaidd oddiar ei feddwl yn llwyr. Nid oedd yn riigwydd bo 1 yn gyfleus i Rhydderch gael lletya yn nhy ei ewythr, nid oherwydd diflfvg lie, ond oblegid pellder y ty o i swyddfa, gan fod y blaenaf yn ng-hymydogaetb un o'r pentrefi tlysion hyny yn amgylchoedd y dref, am ba rai y mae Liverpool yn rhagori ar lawer o leoedd, a'r olaf yn un o'r heolydd hyny sydd yn arwain i'r dociau. Yr oedd ei ewytbr wedi edrvah am lety parchus iddo mewn heol heb fod yn uebel iawn yn Everton. Yr oedd pedwar o ddyn- ion ieuainc yn lletya yno beblaw Rhydderch. Yr oedd gwr y ty ei hun yn ysgrifenydd mewn swyddfa, ac yr oedd y wraig yn enill ceiniog led dda trwy gadw lletywyr. Bore dranoeth aeth Rhydderch i swyddfa ei ewythr, nid i ddechreu ar ei orchwyl, ond i gael golwg ar y sefydliad, ob'egid bwriadai ei ewythr iddo gael gweled ychydig o lewod Liverpool cyn dech- reu ar ei waith. Treuliodd ddeuddydd nen dri yn myned oddiamgylch, weithian gyda'i ewythr, bryd arall wrtbo ei hun, a gwelodd rai o brif sefydliadau y dref mewn manBeh a difyrwch. Nid aeth i nn o'r chwareudai, er nad oedd ei ewythr yn gweled drwg yn y byd yn h) ny, gan fod pohl barehus yn myned i'r fath leoedd ond yr oedd yr onw play- houte wedi ei gysvlltu yn meddwl Rhydderch a phob peth ag oedd yn llvgredig ac yn anweddaidd: wrth basio y chwateudy mwyaf un prydnawn. deallodd wrth yr hysbysleni oddiallan pa le ydoedd, a theimlai ryw gryndod o ofn yn myned trwyddo pan welai fechgyn ieuai'nc yn dylifo i mewn. 0! Rhydderch 1 Rhydderch yn hir iawn y parhao tynerwch dy deimlad a'th gydwybod. A fydd mvned i'r chwareudy yn beth mor wrthwynebus i dy feddwl yn mhen dwy flynedd a? ydyw yn awr ? A weli di y becbgyn yna sydd yn dylifo i'r adeilad eang golenedig yna, gan gellweir a gwamalu gyda'r putteiniaid a gylchynant y fynedfa; bu adeg ar y rhai yna pan y crynent fel tithau yn yr olwg ar ereill; ydynt y maent wedi cyihaedd pwynt mewn calongaledwch a rhyfvg y bnont unwaith yn d, chrynti yn yr olwg arno. Y mae llawer bachgen fel t than, Rhydderch anwyl, a ddaeth o Gymru, lie y cyfrifid ef yn fachgen lied dduwiol; ond gwelwyd nad oedd digon o rym yn ei grefydd i ddal heb wywo yn awyr Livernool. I fyned i'r nefoedd trwy boll demtasiynau y dref hon, y mae angen am gyfran ddeublyg o wyliadwriaeth a gweddi. Yr wyt ti yn addaw gwylio a gweddio. O'r goreu, cawn weled. Pan ddaeth y Sabboth meddvUai Rhydderch am fyned i le o addoliad. Yr oedd ei ewythr ddydd SAdwrn wedi ei gvmhell i ddyf01 i'r eglwys gydag ef. ac wedi ei wahodd i giniaw ar ol y gwasanaeth. I foddio ei ewytbr cytnnodd Rhydderch, ac seth i'r eglwys, lie y clywodd bregeth gan y periglor ei hnn; nid oedd ond ycbydig iawn o feddwl yn yr boll breg- eth y peth mwyaf nodedig ynddi ydoedd, y dull rhwysgfawr, awdurdolol, anystwyth, yn yr hwn y traddodid hi. Nid oedd y gwasanaeth na'r bregeth yn gyfryw ag a effeithiai yn ddymunol ar Rhydderch. ir oedd yn methu deall beth a feddyhai ei ewythr wrth ddyweyd excellent discourse, beautiful language ar giniaw y dydd hwnw. Aeth yn yr hwyr i'r cappl lie y cyfarwyddesid ef i wneyd ei gartref. Yr oe(ld un o brif dalentau y pwlpud Cymreig yno. Yr oedd y bregeth a glywodd Rhydderch y prydnawn hwnw yn un liollol gyfaddas i'w sefvllfa a'i oedran. Arosai y pregethwr gyda difrifoldeb a svmledd mawr ar yrfa dyn mewn pechod darluniai gynydd llygredigaetb yn y galon ac mewn gweithredoedd gosododd allan grefydd fel yr unig beth a gadwai ddyn yn sefvdlog yn wyneb holl iryfnewidiadau a phrofedigaethau y byd darlnniodd y modd y gwnaeth y tro i Joseph yn y dacardy ac yn nhy Pot'phar, ac wedi hyny iddi ei gadw mewn. dyrchafiad rhag ymfalchio yn erbyn Duw. Yr oqdd y darluniainn mor fyw, fel nas gellir rhoJdi medd v lddrych am danynt ar bapyr; ond y mae ein darllenwyr, ond odid. yn ddigon cyfarwvdd a'r pregetbwr, ac y mae ganddyntfeddylddrych golen am oi effeithio'deb, os clywsant ef unwaith, yn enwedig mewn hwyl. Arbosodd Rbydderch yn y gyfeillach grefyddol a gynaliwyd ar ol yr oe If.A. Rhoddodd lythyr yn Haw un o'r diaconiaid, a gawsai gan ddiaconiaid vr eslwys lle y magwy 1 ef, i'w gymeradwyo i sylw a crofal yr eglwvs, fel dyn ienanc wedi hanu o deulu crefydd ol, ac felly mewn mwynhad o freintiau yr eglwys, ond nid yn gyflawn aelod. Cafodd gynghorion da, ac j' anogaeth i ffoi oddiwrth chwantiu ieuenctyd ac i ddilyn cyfiawnder a ffvdd a rl inwedd, gyda'r rhai a alwent ar yr Arglwydd o galon bur." Boren Linn, am ychydig wedi naw o'r gloch, eis- I teddai Rhydderch yn ei le yn swyddfa ei ewytbr i ddechreu ei omchwyliaeth fel ysgrifenydd. Yr oedd yn ddull newydd iawn iddo dreulio ei ddyddiau, ond I yr oedd y cyfnewidlad yn hyfryd ganddo, ac fel per. thvnas mor agos i feistr y fasnach, rhoddid parch mawr iddo gan yr ysgrifenvddion eraill. Mewn gair, ¡ yr oedd rhagolygon da o'i flaen ac os oedd temtas- iynan llnosog o'i amgylcb, yr oedd hefyd fanteision lluosog i'w hysq;oi yn ei gyrhaedd. "Beth fydd y bachgen hwn ?"

I -Y GWRTHRYFEL YN INDIA.…

ISWYDDFA YMFUDOL GYMREIG.

Family Notices

Advertising

IAMRYWIAETHAU."I

Advertising

YR WYTHNOS.