Hide Articles List

12 articles on this Page

-ilm11 -J. IAT Y WZ','Tr "I).…

Advertising

NEWYDDION CYMBEIG.

YR AGERDDLONor "GREAT EASTERN"…

nGYNYGIAD AM GYNADLEDD GYFFREDINOL…

[No title]

I CYNRYCHIOLAETH SIR GAERFYRDDIN.…

- - - - - - - - - AT J. ROBERTS,…

Y PEDAIR SCRIW.

News
Cite
Share

Y PEDAIR SCRIW. Yn y ddau rifyn diweddaf o'r Amserau T'vr ydym wedi cyfeirio sylw ein darlleuwyr at y Tugel fel y trefaiant goraf i ddiogelu ploidleiswyr yn yr etholiad- au. Ar yr un hoel yr ydym am guro heddyw eto, er ein bod wedi newid y testyn. Y mae yr am 3er wedi dyfod i weithredu yn y mater hwn, gan fod cymdeith- as y Tugel yn arfer pob moddion i gael y pwnc ger bron y senedd yn ddioed, ac y mae nifer luosocach o bleidwyr y trefniant yn y senedd yn awr nag a fu yn ystod unrhyw eisteddiad blaenorol. Diau geoym y bydd i'r holl ddeisebiou a anfonir o wahanol ethol- wriaethau yn erbyn di-chweliad eu gwahanol aelodau, oherwydd y moddion annijhyfiawn a ddefnyddiasant i sicrhau eu hetholiad, effeithio yn dda er addfedu v senedd a'r wlad i roesawu y cynygiad a wneir am gael trefniant rhagorach o hyn allan. Ni ddygwyd orldiamgylch ddiwygiad mawr erioed heb fod rhyw ddrwg mawr yn galw am dano, a'r drwg hwnw wedi myned mor fawr fel nas gallai dyn- oliaeth ei oddef yn hwy. Ni welwyd dynion braidd un amser yn mabwysiadu mesurau mawrion i ra" flaenu drygau oddiar ragwelediad neu rag-gasgl- iad y byddai iddynt esgor ar ganlyniadau tra niwefd iol, na, gwaithio ar hen drefn a wnaent er gwaethed ydoedd, heb ei rhoddi i fynu nes gorfod gwneyd hrnv rhag myned i ddinystr. Os daw y deyrnas hon i fab- wysiadu y Tugel yn fuan, nid cyn i filoedd o berson- aa a theuluoedl fod wedi dioddef, ac nid cyn i'r wlad yn gyffredinol ddioddef oddiwrth fesurnu niweidiol mewn canlyniad i gynrvchiolaeth ddrwg gael eu t-nab wysiadu yn y senedd o'i eisiau, y bydd hynv. Y drwg mawr sydd wedi achlysuro y gal wad am y Tugel ydyw, yr hyn a adnabyddir yn dda yn ein gwlad wrth yr enw scriw. Yr ydym yn rhoddi y gair, er Seis- niced ydyw, fel y seinir ef yn gyffredin, yn hytrach na defnyddio gair Cymreig cyfystyr ag ef; tybiwn y bydd ein sylwadau o gymaint a hyny yn fwy darllen- adwy na phe defnyddiasem cogwrn.tro, hoeldro, troellhoel, asgrwy, troell nydd, neu sidrwy, yn lie yr hen air sydd mor gyffrediu, yn enwedig yn amser etholiadau—scriw. Pa bryd y defnyddiwyd ef gyntaf i osod allan orfodaeth, neu ddylanwad annheg i beri pleidleisiad, nid oes wrth law genym ar hyn o bryd groniclau i'n goleuo ar y pwnc, digon i ni yn awr ydyw y defnyddir ef i osod allan yr hyn sydd yn an- dwyo ein hetholiadau yn fynvch, a rhag yr hyn nid oes ond trefniant y Tugel yn unig a rydd i etholwyr ein teyrnas ryddid a diogelwch yn yr arferiad o hono. Y mae mawredd yr angen am hyn yn fwy amlwg pan | ystyriom mai nid un llwybr a ddefnyddir i lygru etholiadau, ond fod amrywiaeth o scriwiau yn arfer- odigihyny; ga!l fod nifer luosocach nag sydd o fewn cyleh ein gwybodaeth ni, ond peiair sydd yn ein taro ni ar hyn o bryd fel y rhai mwyaf cyffredin ol, at y rhai y cawn nlw sylw ein darllenwyr. Y gyntaf a ddaw dan ein sylw ydyw scriw tirfedd- iaulryr. Perthynas bwysig ydyw yr bon sydd rhwng tifeddianwyr a'u deiliaid, y mae yn gyfryw ag y dylai y naill a'r llall ei hystyried, fel un ag sydd yn gosod rhwymedigaethau pwysig ar y naill i'r Hall; ond an- fynych yr ystyrir ond un ochr i'r pwnc gan dirfedd- ianwyr ystyriant fod ar eu deiliaid rwymedigaethau mawr iddynt hwy, rhwymau nid yn unig i dalu yr ardreth iddynt, ond hefyd i ymostwDg iddynt mewn pethau gwladol a chrefyddol. Y mae llawer o dir feddianwyr fel ped ystyrient nad oes gan eu deiliaid hawl i feddwl drostynt eu hunain am ddim, eu bol y foment y daethant yn ddeiliaid tir wedi rhoidi yr bawl hono i fyny iddynt hwy; mewn gair, o hyn allan mai nid <•••;>•» ydynt ond pethau. Gwyddom fod eithriadau aurhycUjddas i hyn, yn mlilith pa rai y sail yr Anrh. Argl. Mostyn a'i henafiaid yn uchel; ond dyma gymeriad efallai y rhif luosocaf o dirfedd- ianwyr ein gwlad. Ymddengys fod y bendefigaeth mewn math o gyngrair dirgelaidd a'u gilydd i arfer pob moddion yn eu gallu, a phob ystryw a ailant ddyfeisio i fynu eu hawdurdod a'u nerth yn y sencdd. Y mae deiseb ar, nea wedi, cael ei chyflwyno i'r sen- edd yn y dyddiau hyn, yn gofyn am ymchwiliad i ymyriad yr Arglwyddi Leicester, Hastings, Scondes, a Walsingham yn yr etboliad a n Novfjffc Orllewmol. Dywed y ddeiseb fod hen benderfyniad wedi ei wneyd yn Nhy y Cyffredin, yr hwn syd(I yn datgan mai trais ar iawnderau a rha-'orlVeiatiau cylf rodinwyr y doyrnas unedig ydyw i un ydd seneddol ddylanwadu ar etholiad uurhyw o r aelodau fyddo i wasanaethu v cyffredinwyr yn y senedd a â ihagddo, fod gan ( >.h deis>bwvr reswm i gredu foJ gweithrediadau me. gwrthwynebiad uniongyrciiol i'r penderfyniad, ac blaw hyny annghyfansoddiadol ac anaghyfreithIon. 'i eu cyflawni mewn perthrn as i etholiad diweJ niarchogion i wasanaethu yn y senedd dras y ( "11 dywededig o swydd Nor- folk, trwy yr hwn jrefniad neu gytundeb gael ei gynnadlu a'i e' heb wybodaeth yr etholw N-r m gyllrodiiiol, i t no pwy a gai gynryhioii y dosbarth dyweded senedd: a bod y Gwir Anrh. Tliomus, Iarll L Arglwydd Raglyw y sir bona, y Gwir AnI, Barwn Hastings, y Gwir An ir. G oige, B i ;r Gwir Anrh. Tho- mas, Barwu W ¡Ù;: la-n, peudefigion y Deynjas Une iig, wedi cym ylÎ rhan yn y cyfryw weithred- Fod y cyfai o :vdd wedi eu cynal mewo per- thynas i'r etholiari dy-vededig, yn mha rai yr oedd y pendefigion tlywedt yn bresenol, ac ysgrifenwyd l'ythyrau gan un 1 eu ragor o'r pendefigion hyn ar bwnc etholiad dyw do lig y dosbarth dywededig, a'r cynrychiolwyr sene J.d i'w dewis dios yr unrhyw. Ac yn enwedig i'r dywededig Iarll Leicester, Argl wydd Raglyw y swyùJ, fined i'r cyfnw gyfarfodydd a chymeryd rhan ya y cyfryw ohebiaeth, mai eflaith 11 ,a ymyriad y pendefigion hyn yn yr etholiad ydoedd i oruwehreoli a goamodi (compromise)iawndernuethol- iadol yr etholwriaeth ddywededig; ac yn yr etholiad i'r ddau wr y cytunwyd arnynt yn flaenorol gan y pendefigion hyn gael eu hethol hcb wrthwynebiad. J Y mae eieh deisebwJTr, yn gostyng-edig dhryni) T eyhuddiadau byn i ystyriaeth eich Ty r;rn'• d -M- ac yn gweddio ar i'ch Ty anrhydeddus wtded yn J beri i ymchwiliad gael ci wneutbur i'r unrhyw, a mabwysiadu y fath fesurau er atal y fath arferion annghyfansoddiadol ac annghyfreithlawn ag a ym. I ddeng-ys i'ch Ty anrbydeddus yn gyfleus a pbriodol." Y mae y ddeiseb hon i neu wedi ei chyfiwyno gan Mr. Roebuck. Yr ydym wedi dyfynu yr adroddiad uchod nid yn benaf i ddangos yr angenrheidrwydd am y Tugel, oblegyd bu scriw y pendefigion hyn yn un mor effeithiol fel yr ataliwyd pob gwrthwynebiad, nid aed at yr etholfa o gwbl, ac ni byddai y tug-el ci hun yn ddigouol i roi atalfa ar y fath ormes, ond i ddangos yr ymgyngreiriad sarffaidd sydd yn mhen. defigiant ein teymas i gadw y wlad a'i cbynrychiolwyr yn eu dwylaw eu hunain. Bu amser pan y beiddiai tirfeddianwyr fygwth cyn yr etholiad mewn ymadroddion eglur. Yr ydym yn cofio amgylehiadan sydd yn engraitft o hyn. Yr oedd lien wr a adwaenem yn dda yn teimlo y dyddor- d J mwyaf mewn etholiad, yr oedd yn dra gwresog dros ei blaid wladyddol, ac wedi addaw iddo ei hun yr hyfrydwcb o roddi ei bleidlais dros ei ymgeisydd dewisol, ond bore yr etholiad, pan oedd wedi ymwisgo ac ymdrwsio erbyn yr achlysur, rhoddwyd llythyr yn ei law oddiwrth ei dir-feddianydd yr hwn a gynwysai y bygythiad pwysig a chreulawn, oni byddai iddo bleidleisio dros yr ymgeisydd Toriaidd, y byddai raid iddo ymadael. Yr oedd yr hen wr druan yn y fath amgylchiadau fel y buasai gosod y bvgythiad mewn gweithrediad yn ddinystr i gysur tymhorol ei deulu lluosog, ac yr ydym yn ei gotio yn dda yn myned at babell yr etholiad, a'r dagrau yn treiglo dros ei rudd- iau, i roddi ei lais lie nas gallasai roddi ei galon! A pha faint o galonau gwresog carwyr diwygiad a drywenir fel hyn yn mhob etholiad! Y mae yn wir y gwaherddir yn bresenol iddynt fygwth i frawychu eu deiliaid cyn yr etholiad, ond er hyny gallant wneuthur rhywbeth a etyb y dyben yn llawn cystal. Peth hawdd iawn ar ol etholiad ydyw pigo allan ryw fai ar v deiliaid, ac o herwydd hwnw, nid o herwydd ei bleidlais, o nage nage (ac y mae dan nage yn gwneuthur un ïe, two negatives make one positive) roi rhybudd iddo ymadael. Neu peth hawdd iawn wedi i ddyn wario canoedd o bnnoedd mewn anturiaeth ar ei dyddyn ydyw cael allan fod y tyddyn yn dechreu talu yn dda iawn, fod yr ardreth yn rhy isel o ddim rheswm, a'i chodi i'r fath swm nes y bydd yn anghyf- leus i'r deiliad aros yn hwy yn ei le, a'r canlyniad fydd iddo ymadael efallai i le llawer gwaelach, i roi lie i rywun o'r un fam wladyddol a'i feistr tir gael medi o ffrwyth y gost a hauodd ef ar ei feusydd. Y mae yn ddiddadl fod Iluoedd o deuluoedd wedi eu dyrysu yn eu hamgylchiadau am genedlaethau trwy y scriw ofnadwy hon. Ac mewn gwlad mor fecban a hon y mae pob mantais gan berchenogion tiroedd i orthrymu fel byn oblegid v mae cael tyddyn yn beth mor anhawdd fel pan fyddo un yn wag ceir digon yn ddioed i gynyg crogbris am dano. Wrth feddwl am dirfeddianwyr gorthrymus a'u crach orachwylwyr trahausfalch, pa ryfedd gweled canoedd o amaethwyr goraf ein teyrnas yn cael eu tueddu er mwyn eu hamgylchiadau, eu teuluoedd, a'u rhyddid i ymfudo i gyfandir eangfaith y gorllewin, lley goddefir i ddyn (gwyn o leiaf) gymeryd ei safle mewn cym. deithas fel dyn a dinesydd, a theimlo am y waith gyntaf erioed ei fynwes yn chwyddo gan y mwynhad sydd yn gynwysedig mewn bod yn rhydd o grafangau bwystfilaiddyr ormes a'i llethaiyn ngwlad ei dadau- lie na bydd yr un pendefig ffroenuchel uwchlaw iddo i'w ddychrynu a gostyngiad ei ael, nag un yswain bach gwirionfalch i folchwyddo a lledu ei draed wrth adgoffa iddo yn sarug mai efe ydyw arglwydd ei dyddyn as yntau, na stiward yr hwn y buasai yn diystyru gosod ei dadau gyda chwn ei ddefaid J-n. honi uwchafiaeth arno, ac yn gallu gwneyd hyny yn eofn nes peri ei ofni, am ei fod trwy ryw ystrywiau wedi ei ddangos ei hun yn offeryn evmwys i wneuthur unrhyw fudrwaith dros arglwydd y tir, ac wedi ymwerthu i'r dyben hwnw; ie, lie y caiff fod yn arglwydd ac yn stiward iddo ei hun, beb neb i'w frawychu, a mwynhau yr hyfrydwch nid yn unig o fod mor rhydd i feddwl ag ydyw i anadlu, ond hefyd mer rhydd i lefaru ae i weithredu ag ydyw i feddwl, tra na byddo yn gorni-su ar iawnderau dyn arall. Yr oeddym wedi bwriadu tynu allan bedair scriw i'w liarddangos, rhaid i ni adael tair heddyw, a rhoddi y turnscriw heibio dan yr wythnos nesaf. LLEWELYN GWYNEDD.

DYFYNION O'R "LIBERATOR."

I HUNANLADDIAD YN NGHONWY.

AMRYW IAETH A U.