Hide Articles List

16 articles on this Page

- PARHAD Y GYMROG. -

liHEILFFORDD TR WY DDYFFRYN…

BEIRNIADAETH ¥RS ENGLYNION…

[No title]

INOSON GYDAG IEUAN GWYLLT…

IAT Y CYMRY. -I

ICYMDEITHAS LENYDDOL MACHYNLLETH.

[No title]

| BE IRNIA D A j T) I I

AT OLYGYDD YR AMSERAU.I

AT DD1RWESTWYR Y DYWYSOGAETH.…

HYNODION METHODISTIAETH. I

News
Cite
Share

HYNODION METHODISTIAETH. I AIL DDARLITH GAN Y PARCH. JOHN IIIUCHLS. I Nos Fercher diweddaf traddododd y Parch. John Hughes ei ail ddarlith ar y testun uchod, yn- y Concert Hall, yn y dref hon-Robert Gee, Ysw., meddyg, yn y gadair. Wedi ychydig sylwadau gan y Cadeirydd, codai y darlithydd parchedig i gyfarch y gynulleidfa. Ar ol taflu bras-olwg ar y ddarlith flaenorol, sylwai mai ei amcan yn y ddarlith bre- senol fyddai rhoddi hanes dechreuad Methodistiaeth yn siroedd Arfon a Mon. Dywedai v byddai yn anmhesibl wrth wneyd hyny beidio cdnfod yr un fath nodwedd ag yn y eiroedd ereill. sef amddilad- rwydd o ragbarotoadau a chynlluniau dynol, a gweithrediad 11a w Rhagluniaeth. Yr oedd y ddwy sir dan sylw yn rhai tra etlwog am eu Methodist- iaeth. Mewn llawer o siroedd y mae yr iaith Seis- nig yn ffynu, ac yn 01 y graddau y ffyna vr iaith hono, ilr graddau hyn- y tiiae Methodistiaeth yn lleihau. Yr oedd sir Faesyfed yn esiampl. Dyg- wyd Methodistiaeth i sir Gaemarfon yn bur gynar, mor gynar ag un man oddigerth Llanbrynmair. Yr oedd un eglwys Ymneillduol yn Mhwllheli prs blynyddoedd eisioes, ond yr oeddynt mewn s^fy]]fa isel a dirmygedig iawn. Yr oedd Franc s Evans a John Roberta yn rhai nodedig iawn yn eu mysg. Gelwid Francis Evans yn 11 Ffrancis y Gweddiwr," am ei fbd yn nodedig iawn am weddio, ac ychydig iawn oedd nifer y gweddiwyr y pryd hwnw. Clvvr L --J"- sai llawer am William Pritchard o Lasfr vniii iwr- Eglwyswr oedd y gwr hwn yn ei ddechreu, pe buasai yn rhywbeth hefyd. Amaethwr parchus, cyfoeth- og, a lied ddysgedig ydoedd. Arferid y pryd" hwnw fyned ir Gosper yn y prydnawn, ac i'r dafam y nos. Felly gwnaeth William Pritchard ryw r.non. Dychwelodd dref yn hwyr y nos-collodd ei ffordd-crwydrodd am yspaid nes canlod goleuni- deallodd mai Pencaenewydd oedd y fan, a meddyl- iodd y gallai fyned adref yn rhwydd; ond ymddvr- ysodd drachefn, a daeth yn ol at y goleuni dra. chefn, ac felly yr ail waith, ie, y drydedd waith hefyd. Ty Francis E'ans vdoedd. Yr oedd Evans yn darllen y 25ain oFathew. Clust-ym- wrandawodd ar Evans yn gweddio effeithiodd hyn ar feddwl Williani Pritchard, a bu am ddwy flynedd o dan argyhoeddiadau d wysion. Parhaodd gyda'r eglwys; ond gwnaeth bob ymdrech i ddi- nystrio y campau pechadurus oedd yn ffvllu yn y fro. Yr oedd hyn tua 1740, zieu tua 4 blynedd ar 01 i Harris a Rowlands ddechrtu pregethu yn v Deheudir. Tua'r amser hwnw daeth Lewis Rees o Lanbrynmair ivmweled a hwy. Yr oedd vr m- neillduwyr yn Mhwllheli yn bur ddigalou, a cht-is- iodd Lewis Rees eu calonogi trwy roddi hanes am wawr y diwyghd yn y Dehourfir. Llwyùlwyd i gael Jenkin Morgan o ardnl y Bala i ddvfod i gadw ysgol yn nhy William Pritchard. Effeithiodd ei addysgiadau ar y plant, a dechreuodd bregethu yno. Daeth un gwr yno unwaith a llond et boce-I o geryg; ond yn lie lluchio hwynt at Jenkin Mor- gan, daeth y gwr yn mhen ychvdigyn recrethwr ei hunan. Cyn hir daeth Howell Harris i Glas- frynmawr i bregethu. Dyna oedd cychwvniad Methodistiaeth yn y wlad hono. Yn mhen tua phedair blynedd yr oedd yno bedwar o bregethwyr. Un o honynt oedd Morgan Griffith. Daeth Harri deneu," neu Harri Roberts, a gwys i ddal Mor Griffith. Anfonwvd ef ac eraill vn filwYr ar fwrdd I llong rbyfel; ond yn mhen ychycÍig dychwelodd ar furlough, i'w hen wlad. in y man dechreuodd ar ei hen orchwyl o bregethu. Penderfynwyd ei d lanfon yn ol ar fwrdd yr hen long. Cyhuddwyd ef o af lonyddu ei wlad, a dywed wyd wrtho nad oedd dim iddo i'w wneyd ond gwadu ei grefydd. Iihoddwv 1 amser i Mo ystyried, ond dewisai Morgan yn hyt rach farw. Gosodwyd ef yn un pen i'r llong, a mil wyr a'u gynau yn gyfeiriedig ato. Saethwyd 'I. ato, ond nid oedd ond pyl r yn y gwn: ei hyny profwyd cywirdeb ei grefydd, a chafodd fwy o I barch ar ol hyny. Rhoddodd y darlithydd hanes difyrus iawn hefyd am bregetiiwr arall o'r enw Hugh Thomas—y modd y bu yn ym^uddio am wythnosau mewn ogof wrth droed yr Wyddfa, ac yn cael ei borthi gan y bugail defaid. Aeth i Leyn yn ol i'w gartref, a bu yn ymguddio mewn twll mewn clawdd yn gweu rhwydi, a'i wraig yn eu gwerthu yn marchnad Pwllheli er eu cynhaliaetii. Yr oedd dechreuad Methodisiiaeth yn Sit Fon yn dra rhyfedd. Effaith darlleniad y Bibl ac erledig- aeth ydoedd. Yr oedd teulu Thomas Pritchard, Ty GWYD, ger Lliiigefii, wedi cael Bibl trwy ryw foddion. Arferai y teulu ei ddarllen, a thcimlant ei ddylanwad. lOnillasent lawer o'u cymydogion i bryderu yn achos eu heneidiau tua 12 mlynedd cyn i Fethodistinetli godi yn y lie. Daeth William Prit- chard o Glasfrynfawr i'r fro. Erlidiwyd ef yn fawr, l-drylliwycl ei ffenestri, ei bresebau, a gwneid colled- ion trymion iddo. Yr ofirtd tua 200 wedi ymgyng- reirio yn ei erbyn. Apeliodd o'r diwedd at y gyfraith. Enillodd William Pritchard y gyfraith, dirwywyd yr erlidwyr, a ffodd llawer o honynt ymaith. Daeth Lewis Rees yno i bregethu; daeth vno erlidwyr, ond rhoddodd y progethwr allan y geiriau Disgwyliaf o'r mynyddoedd draw," &0. a chan fod mynyddoedd sir Gaernarfon yn y golwg, tybiodd yr erlidwyr fod nifer o filwyr yn barod i amddiffyn y pregethwr, a buont yn llonvdd drwy yr oedfa. Fel hyn yr oedd Methodistiaetb yn y ddwy sir wedi dechreu. Yna aeth y darlithydd yn mlaen i nodi y modd yr aeth y diwygiad rhagddo. Un peth neiH Inol i hyrwyddo yr achos oedd yr awch anarferol oedd am yr efengyl. Byddai yr hen William Thomas, wrth son am flowell Harris, yn arfer dweyd, a'i lygaid yn gloewi, yr wyf yn clywed ei lais yn awr yn myned trwy fy esgyrn." Felly y byddai. Mynycb ni fyddai ganddo destun, ond disgynai ar ryw fater, ae ysgytini y gynulleidfa o dan ei ewiuedd yn ofoadwy. Yn Oil geran unwaith pregethai nes oedd y gynuUeidfa yn llewygu 01 flaeri ip., rltoddai llawer eu busnes i fynv fel pe buasai dydd y farn wrth y drws. Metlnii pob terfysgwr a gwneyd dim pan fyddai Howoll liar ris yn pregethu. Ac am weinidogaeth Daniel Rowlands, pwy fedrdraethu? Apostol Cymru ydoedd, yr oedd y dynion goreu-hufen y Dywysogaeth-yn addef hyny. Ie, sugnai yr holl dywysogaeth i Lan- geithio i'w wrando, ac nid oes yn hanesyddiaeth yr Eglwys son am beth cyffelyb; a daliodd i wneyd hyny am haner can mlynedd. Byddai yr hen bobl yn dweyd nas gallai uu tafod ei ddarlunio. Elai y pre- gethwyr yno Subbath pen y mis, a thanil hwynt gan ei ysbryd, fel trwy eraill yr effeithiai ar holl siroedd Gogiedd a Dr, Ac nid oedd y ddau hyn yn unix. Yr oedd yno lawer iawn o wyr grymus, yn enwedig o'r Deheudir. Diliidlai Ilowel Davies, o sir Benfm. ac eraill, fel y gwlaw ar y Dywysogaeth, ac y mae eu heffeithiau yn aros ar y wlad hyd y dydd hwn. Yr' oedd nerth anarferol yn ngweinidogi^ih Robert Roberts, Clynog, ac ofer oedd son am dywysug y pregethwyr-Johii Elias o Fon. Yr oedd hyd yn nod bragetliwyr cytfredin weithiau yn effeithio trwy ei bregethau, mewn modd anarferol. a, 1.11. Ila-, y darlitbydrl esiampittu tra dyddorol mewn iaith gy- iffrons a tharawiadol dros ben. Peth arall a hyrwyddodd Fetbodistiaeth oedd dychweliad dynion nodedig mewn auii noaeaig, lei y gwelai pawb a'i llrgaid effeitbiau daionus yr efengyl. yr oedd un Mr- Vaaghan yn esiampl. Yr oedd yn arfer cadw cefl'ylau rhedeg. Ar forfa Towyn, pan ar y rhedegfa clywai y ceffyl yn gruddfan odditano duetli llhullau yr hen Ficer i'w feddwl, a chafodd ddiflasdod tragwyddol ar redegfeydd ceffylau, ae yuuinodd a'r Methodistiaid. Tua SO mlynedd yn 01 yr oedd un Sian Lewis yn byw yn Ngharn Madryn: yr oedd un Miss Guiness yn byw gyda hi. Digwydd- odd fod diffyg cyflawn ar yr haul ryw ddiwrnod. Yr oedd ofergoelodd yn pr-ri i'r bob! arsw;, do yn fawr. Dychrynai Sian Lewis yn enhyd; synai na fyddai gwasanaetb vn y Lian y diwrnod hwnw; ond hysbys- wyd hi fod pregethwr Aletlio,listiild n pregethu y diwrnod hwnw, ac er nad oedd yn hoffi myned i wrando nr y pen.rryniaid, eto yr oedd ami hi a Miss G uiness nfn y diffyg Aethent ill (hvy i wrando y pregethwr gan farchogaeth. n gwlan gyda hwy fel pe huasent yn myned i dtv v gw5dJ, a chafodd y ddwy eu hargylioeddi. Amgylchiad pnrryfedd addigwydd- odd licfvd i Captain Bowen. Yr oedd yn dychwelyd ndref trwy Drefcastell yr oedd yno ddiwygiad a gorfoledd mawr. Yr oedd yno un llancesyn ^waedili darn o benill, sef, A ydyw M yr hoelion yne," &c., nes ei sudd* i galon Captain iiowen ac argyhoedd- wyd d. llnoddcs y darlithydd ddesgriliadau bywiog iawn o argyhocddia inn tra hynod eraill. ar y rhai y gwrandawai y gynulleidfa luo-^Ag gy(ialrgstudrwvOO, mwyaf. Rhoddai un engraifft yn Sir Fflint; yn Cronant daeth Lewis Morris i bregethu daeth un 1 .1)1m Hughes i wawdio, ond can gynted a^ y dneth i olwg v pregethwr syrthiodd i lewyg pan ddaeth ato j ei hun dechreuodd regi y pregethwr yn ofnadwy. (Aeth huiy heibio. Yn mhen amser actli i edrych lam ei frawd i Manchester. Aeti-, i wrando progefb ) i/hwy yno < Jiorru dr„iae.'i.. Syrthjodd John Hughes i lewyg J1 ail waith Ond v tro Awn pan J dadebrodd yn lie rliegu tywalliai ei galon allan mewn gvveddi. I Ar ol hyn rbodde.s hanesion am y modd yr erlid- i"1 y Methodistiai>l. Yr oeddynt yn codi o dair ffynbonell, sef, yn I'vataf y werin, y mob, y rhai a ci,l.% sgid mai dynion a wnai lawer iawn o niwed yn y oedd y pregethwyr. Heblaw hyny yr oedd y iiri -otb"—r yn myned ar draws eu campau a'u dlfyr. wcb. Yr oedd K on edd wyr y wlad hefyd wedi gosod c.. Ijwynebau yn eri).) ii y Methodistiaid, y rhai, er na wyddent neoiawr am danynt, a osodent y werin ar waith i'w maeddu. Ond gflyrion penaf'y Method- istiaid oeddent y clerigwyr, y rhai a edrvchent arnyst fel rhai eofn ac ymyrgar-y pregethwyr a'r rhai a'u I llochesant yn gyffredin a erlidid. Amrvwiai yrerlod- i'raetbnu yn eu dull yn fawr: weithiau chwytuid a>af..rtidn i'r ty nes ei lenwi a drewdod; weithiau I dirwywya y pregethwyr, weithiau le u oaedaia, ac weitbinu fe geisid eu lladd. Unwaith gollvngwyd art!; allan ar y gynulleidfa gan dybied v buasai yn llarpio y pregethwr, ond ni wnaetb un niwed; yr oedd mwy o foesau da yn yr arth nag yn yr hwn a'i danfonasai. Weithiau argyhoeddid yr erlidwyr hyn yn nghanol eu gwaith. Aeth dau o'r Wvddgrug i Adwy'r Clawdd—pob un a'i bastwn yn ei law. IVn- di nr y pregethwr ar unwaith. Ar ol gwrandaw am ychydig o fynvdau gwywai eu breiehiau-syrtbiai eu pastynau i lawr, a gwelwyd y ddeti yma ar ol hyn yn myned i Langeitho i wrando ar Rowlands. Rho kiodd y darlith\d I lianesdN-ddor. ol nm y modd yr argyhoeddwyd Thomas Hughes o Focbdire. Penderf'vnodd un gwr unwaith i aflonyddu ar Dafvdd Morris yn Amlwch yr oedd llyn go fawr a bu lr vn ymyl v lie penderfvnodd y dyn fyned ar ei gpflyl trwy y gynulleidfa i'w aflonyddu, ond yn lie gwneyd hyny mynai y march fyned i'r llyn. a gorwedd yn y llyn, ie, a gorwedd ar ran o'r marcbogwr. Gwaeddai y dyn yn groch am help, ond yr oedd rhyw hen wreir/an yn dweyd, "Gadewch iddo, nid ydyw ond yr hyn ymaè yn ei haeddu," a barna rhai fod yr hen wraig wedi darllen vr adnod bono, 11.m a wneJn drawsedd i waed neb, a ffy i'r pnvll nac attalied neb j ef. Ond codwyd y creadur er hyny, a bu yn dda i ganddo gael cyrhaedd adref. Ceisiai rlaai ddvrysu y | pregethwr trwy ei ddynwared. Yn agos i Gorwen yr oedd un o'r enw Ned y Gof, yr hwn a gymerai arno y medrai godi cythreuliaid. Unwaith cyhoeddni y byddai mewn lie arbenig yn dynwared pregetbn, ond erbyn myned yno syrthiai y dynwaredwr i lewyg j a syrtbiodd arswyd ar yr holl gynulleidfa. Yr oedd un Chprles "-ffwl rhyw foneddwr gerllaw y Bala —unwaith yn chwareu pregethu er :mwyn gwawd. Yn mhen ychydig syrthiodd i'r llyn pan oedd y rhew mewn rhywle yn wan, a boddodd, a bu terfyn ar y j! dvn wared wr pregethu. PJioddai y darlithydd hanes dvnware  wrl) re?,,?,t h u. ion tra dyddorol o'r anhap a ddigwyddai yn fynych iawn ar yr erlidwvr ou hunain. Ymosodasant uo- t waith ar foneddig yn Ruthinjmewn camgymeriad, am fod cadach am ei ben. ae felly cafodd y precrethwr pan ddaeth dranoetb lonydd. Gosodid bechgyn yr ysgol fawr yn Ruthin unwaith ar waith i faeddu y pregethwr. Aethant i'r Bont Uchel i erlid clvwodd 1 Edward Jones, Prior,—dyn cryf anferthol—am hyn. Darfu iddo ef a John Jones, Penyhryo,-dyn hychaD gwisgi—gadw eu llygaid arnynt: ymaflai Ned Jones yn hwn a'r llall, gan eu gwasgu nes yr oeddent yn gwichian, fel yr oedd llawer o honynt ar y lloriau yn gorwedd yn haner maTW, a chawsant ddigon ar aflonyddu pregethwr o hyny allan. Ond gwelwn na oddef ein terfynau i ni ddilyn y dirlithvdd yn ei hanesion difyr a pha rai y cadwodd v (lorf fawr yn gwrando yn astud am ddwy awr a haner. Y mae yn dda genym ddeall oddiwrth hysbysiad a whaed yn niwedd y ddarlith, a hefyd oddiwrth hys- bysiad a welir mewn lie arall o'r papur hwn, fod cyfeill- ion y darlithydd parchedigyn y drefhon wedi gwneyd casgdad anrliydeddus iddo, a'u bod yn hwriadl1 cyf- Iwyno iddo y swm a gesglir yn nghyda rhyw anrheg werthfawr arall mewn cyfarfod cyhoeddus yn Hope Hall yn y dref hon ar y 3vdd o'r mis nesaf. Bwr- icdir cael Tea Party hefyd ar yr achlysur ac nid oes un amheuaeth genym na fydd y cyfarfod yn un tra I' adeiladol a difyrns. Rhoddwn adroddiad o'r cyfarfod yn yr Amserau dilynol.

TRETHOEDD UNIONGYRCHOL AC…

[No title]

- - - ,.. ! AMRYWJAETHAU.

LLENYDDIAETH AC ADDYSG YN…