Skip to main content
Hide Articles List

5 articles on this Page

ITRYCHINEB ANGEUOL YN Y ZOOLOGICAL…

ITRAETHAWD BUDDUGOL AR AMAETHYDDIAETH…

News
Cite
Share

I TRAETHAWD BUDDUGOL AR AMAETH- YDDIAETH GOGLEDD CYMRU; I 1'R HWN Y DYFARNWYD Y WOBR 0 HANER CAN' PUNT, I GAN GYMDEITHAS AMAETHYDDOL FBEINJOL LLOEGR. I GAN THOMAS ROWLANDSON. I "Pa mor bell y mae arferion p'iodol ainaetltyddiactit Go,qledd C,t¡mru yn angendwidiol, o Iwrwydd neittduolrwydd y <tf N'f Itinsatv(id ? 11 Byddai yn anheg wrth olrain y drefn amaethyddol a ddiiynir yn Ngogledd Cymru, i dynu cydmariaetb rhyngddi a'r hou a ddiiynir yn sirocdd amae!.hyddol goreu Lloegr, megis Lincoln, Norjfbik, Suffolk, Essex, &c. Y mae y rhanau hyny u'r wiad, o ran deheuder a medrusrwydd yr amaethwyr, rhagoroldeb eu harfau a'u cer, cyfoeth arianoi, a helaethrwydd a rhagoroldtjb eu hanifeHiaid, yn tra rhagori ar bob man arati trwy'r hoil fyd. A chaniatau holl ragoriaethau y pethau nchod, rii ddylid anghoiio ibd eu gwellia.nt arbenig wedi tarddu oblegid eu bod yn gyfagos, a chanddyut fFyrdd da, i farchuad y brifddinas, tra y maa Cymru. o herwydd ei phelider, wedi ci chau atian o'r prif tarchnadoedd, neu o'r hyn lleiaf i raddau helaeth dan yr antantais hono. Y mae cyneusderau agerdd-dram. wyaeth, beth bynag, wedi agor i Gymru, yn yr ugain mJynedd diweddai, i'archnad yn v parthau gweithfaoL cystal a marchnad y brif ddinaH, ac y mae en'eithiau daionus hyny yn awr yn dechreu ymddangos. Fel y mae, gwna amaethyddiaeth Cymru oddet cydmariad a.'r eiddo y parthnu uchod ychydig ugeiniau onynydd. oeddynot. Hyderwn,ganhyny,ygwelir y cyfteiyb weiiiant yn Nghymru yn ystud yr ugain miynedd nesaf. Yn nyddiau ein hynanaid Saesonaidd, prif gyfoeth amaethyddol pa rai ydoedd gynwysedig mewn gwar- theg a moch, yr oedd yn arierol ganddynt tua diwedd y flwyddyn i iadd rhii'edi diriawr o aniieiliaid, pa rai a heUtid i'w harfcr yn ymbor!;h gauaf; yr oedd y diB'.ygo _gnydaugIcisionynfu:;0!-fodiihyny:yf aniieitiaid 'inmharod yn unig a gedwid u'wy y gauaf, megys gwarthcg cynuion, bhvyddiaid, s dwynwydd- iand, &c. Anilwgywriadell:dc.Ldw,(,,wirtbcgtewion, g:m y coHent yn y gaunt gymaint: o gig a braider ag a enihasent yn miHuedd yr haf. Ar y mynyddwdd/ yn rhauau gorUewinot Cogiedd Cymru, y mae ti'efn gyfi'elyb yn caei ei diiyn, gyda'r gwahaniaeth hwn, yn He pesgi a iladd yr anifciiiaid, gwerthir hwynt i'r a'n- a"thwyr ar diroedd hraaach oehrau dwy;-eiuiot y wiad ncy!)!]ghyfHnis.uHocgr,Heygorphenii-cupesg!i'.).' c.-gydd. Cwerthir cryH Jawer yn warthcg' cynoion h"!yd, o fewn oddeutu mis neu ctuvech wytimos i i6, yn gyffredin gyda'r trydydd neu'r pedwtii'ydd I!6, pan y byddont yn i'wyaf gwertiifawr er Uacthu. Cwartheg wedi eu m;:gu ar y mynyddoedd yn raddol a \vn:t.nt eu trordd i L-tngolien, Caerik'on, noi ryw ffair araii ar y cya]))i;u btwyddind a newidia ddwyiaw, fe aMai, deir- gw:mh neu bedau- cyn cyrhaedd ci phi-is uchaf, pa UH ai i lactIm neu i'w phesgi yn !"i¡"i 0 frasdil'oedd y eyiliuian. y mae y gwal'tbeg (Jymi-eig by'n, wi-th newjid dwyhw, yu gyjfh-edin, yn myuctl o dir gwaeiacli i ie gweil yn ruhob sy]ftHdiad: hf.'b)aw hyj), let yu Lioegr, fe leddir iiawar o ],.oi-,yr)t yu lloiau. y cwes- tiwit nesafydyw, ai dyina. y ífordd oreu o drh! ? y mae yr ateb yn barod o dan yr aui.tyichiadau pt'e- scnol) nid oes uu ihvybr u."a!J i'r an)Uf.'thydd mynyddig weitht'edu. Y mae fy nghyfaiii, yny iiythyr a rodd- wyd o'r bIaeH, wedi dm-Iuiuo hoii driuiaeth defaid ar y rnynyddoedd, gyda. hyn o ychwauegiad, ibd Uawcr (j wyn yn <;aei en gwcrthll ddiwedd y ;vanwy!i jtcu ddHchr<uyi'h:)f,paraiat)esgiry!iydyt!'j'ynoedd &'rwyth!i:iach. Ai- rai o'r tyddynod mynyddtg bych- ain, mi weiais amryw giytiau o Hidtin wedi fu pfanu i''r dit't'n o ynboi'tu gauaf; nud nid oeddid yn eu trin gyda nema"r 0 oÜtl 11H. threfnusrwydd ond y tuae y rhan hvyai' yn ymddibynu ar y ?wj-ychoedd am eu dai-pariaeth auafaidd. Y r wyf yn ystyried y  chwanegu yr arfei iad o dyfu eithin yu ymborth gauai i anifeuiaid yn .N?hymn). gyda cbryn iantais. N: fyddai y budd oaifervdi,efnogtjyde.ugleisjoiiaL,ra,vn? bob yn aii, yn i\vy amiwg a pharhaus mewn. un rhan o Ogiedd CytHDt uag yn yr i.teli--Idii-oed(i hyn, yn mha ie y mae pot'iau gwarthcg duon yn ifm-Co y I'hajjt i'wyat'arberiigu orchwyl y tyddynwi'. V rr;ae yn y rhan fwyai' o'r tyddynod hyu ddarnau cang o fawndir a eilid yn hawdd eu diwyJI'o, yn enwedig y lleoedd Jjte y ceir yn tu-e.senol y cnydau tiodion o wafr. Y mae darnau eang o dir, ac yn enwedig yn Sit- Feiriouydd a'r pa l'a.i, tnvy eu gwthio, en Ilosgi, a''a drainio, a'u caichn, a ddvge!)'. gnydau da o fmp a gwylit-ernn (rape), -ac yn enwedig yr oiaf, yr hyn a aiinugai y tyddynwr i gad\v cymaint neu fwy 0 dda byw yn y gaiiai, I ac yn yr hat Heblaw hyny, gwnai y fath drefn roildj yr holl elw oddi- wrth yr amiaet) o'i i'agu hyd ei wertiiu y)i besgedig i'r cigydd. Arolmaithbronad, yr wyf yn deall fod y t'ath dir mawnogiyd neu rhos-dir, o herwydd fod cy- maint o natnr Hysieuol ynddo, yn gofyn ei gatchu cyn y gellir ei drin i fantais. Y ma" y cwestiwn o weiliant pellaeh, gan hyny, yn ymddibynu. ar y cyneusdra i gael caich, a'r gost o'i gludo. Y n'ae yn anNoftnnus yn bod fod uehod yu gorwedd yn bell nddiwrth galch, ac yn mitellach fyth oddiwrth y glo. und, Iiebimv y creigiau o gerig CMh;h sydd yn cyrhaedd <' Lanymynach, trwy Siroedd Fnint a Din- bych, i'r Penmaeumaw)', ac yn ymddangus wedi hvnv yn Sir Fun, y mae rhyw dawliadau o galch yn y Berwyn; y prif un a adnabyddir fel careg galch y Bata, ae yn gcrwedd ar ochr ddwyreiniol yr Arenig ac i.'r gorllewin i fynydd Hiraethog. "Dywedidwrthyffodybobt yn esgenluso arfer y calch y Bi)ahwner's biynyddoedd. -LUi a gefais rai o'r cerig yn ymyt hen odyn, yr hon oedd fei penas har- ferasid er's liawer o nynyddau. Wedi ei ddifynu, nt: a gefais fod yn y gareg, wedi ei liosgi, 49 y cant o galch. Y mae y gaichen hon yn Uosgi i liw glas neu dywyj), ac y mae yn rhy anmhur i'w ddetnyddio at adeiiadu ond y mae pobi y wlad yn dweyd ei ibd yn gryfach let gwrtaith na chatch gwyn. Ymddengys yn eglnr fod calch y Khiwias, Giyn Din'wys, a'r Bala yR cael eu hesgeulueo yn y biynyddoedd hyn. Gwelais basteiod pridd a chalch yn cael eu cymysgu chwe' milldir o'r Ra!a, ar ifordd Ffestiniog, a chaicu wedi ei gyrchu 0 Corwell, If) 0 n'ordd, er fod cerig catch Diit'wys o tewn dwy iilldir i'r tan. Y mae cerig calch y BaJa a'r gymydogaeth yn caei eu Hosgi gyda mawn, yr hyn sydd fantais fawr i'r t;i-igonon,o)'aurhadlonrwydd. Wedi cael calch o tewn cyraedd, gall y tyddynwr mynyddig ddechren drainio, ac wedi hyny wthio a Ilosgi y rhanati dyi'nn,t* a goreu o'i dir. Wedi calchu, heuer et' a maip a gwyllt-erhn y gwyHt-erfin i'w bwyta gan ddefaid ar y fan He tyfont; v maip i'w carlo ymaith i borthi gwartheg, ac i'w dilyn ag un cnwd o yd os cnwd gwanwyn, ceirch os cnwd gauaf, rhyg. Annogwn fod ar ran o'r tir, megis y cyfan y porthir y defaid arno, fed hadau glasweilt i gael eu hau gyda'r gwyHt-ern:), canys y inae y borfa a geir ar dir newyddfeijyynsiwr o fod yn dda iawn. Yr wyf wedi gwneydprawfo hyn fyhun, a gaiiaf sicrhau ei fod yn dduii tra emMfawr. Y mae uwchder y tiroedd dan sylw mor tawr fel ag y mae yn anmhosihj i gcdi cnydau da o yd yno am amiyw Hynyddoedd; mwy doeth, gan hyny, i'r tyddynwr hau ond digon i gaei gweilt at ei angenrhaid. Hebiaw ei fod yn rnwn pur gaied, y mae rhyg yn teityngu sylw ar ystyriaethau ereiU; y mae ynrhoi mwy o weUt nag un cnwd araii, ac yn fwy cynuii i'w arjter. Geliir dHyn y cnwd grawn a. gwair i fod yn ymborth i'r gwartheg y gauaf wedi'n. Amiwg yw nad ydyw grawn yn gymhwys yn y fath diroedd a sefyiifa, tra y mae y gwiybaniaeth mynych sydd yno yn eu gwneyd yn dra phi'!odol i faip agwyiit- erfin; byddaiiddyntfediutrwysychdwrynia yn an- hygoei. Trwy ddiiyn y fath drefn, a goi'atu am ei domen, galtai yr amaethydd mynyddig, mewn nawer Ile, gadw trwy'r flwvd(lyn ddwywaith, ie, teirgwaitb gymaint o unifeiliaid ag a all eu. cadw yn awr yn yr haf yn nnig. edi dc\;hreu ar y dre''n uchod, ie weiai y tyddynwr yn fuan y buddioldeb o brynu oil-cake, bzdian com, f7Mo! wedi CM ,!¡'was,fJU, ac ýd tra?tzo?-, ) &c., i gyanoi'thwyo y cnydau gleisiou i besg; ei aGijteij- iaid yn t\vy buau ac yn twy euilli'awr, ac yna byddai ei weiliant yn gytan. Y map hyn yn go:;od nod uchei i gyrchu ato; ond y mae y pcth yn aliuadwy, ac i gyrhaedd at berifcithrwydd, ncu dra-ragoroldeb, rhaid i ni gadw safon uchci yn barhnus o'ii biaenau. JMr y gali y cyi'aewfdiadau hyn fod fe ailai yn anhawdd yu y cychwyii, eto fe geir fod pob symudiad yn miasn yn gwiieyd y uesai yn fwy hawdd. Y mae y dull a nod- wyd yn gymhwvs i lawer o barthau o ucheidir Jiir- aethog. Y mae yn y mynydd-dtr hwnw hetyd amryw ddarnau, lie na byddai ond ychydig o galch yn angen- rheidiol, megis pridd lied goch, ar yr hwn y byddai o 20 i 30 bwsiei yn ddigon ar erw ar iawndir ni cheiais erioed fod itai nag o HO i 100 bwsiel yn gwneyd y tro. Y mae iiawer o wrthwynebwyr i wthio a iiosgi tir; ond nid oes n'odd uwyr ddiwyliio til- mynyddig, megis nchod, heb y i'atk dnniacth. Yr aricr o nychn'r tit- trwy godt gormod o gnydau yn oiynoJ, ar oi gtvcluo a llosgi,syddwedi dwyn anin ar y dull hwnw; ond peidto gyruà gorntod cnydnu wedi'n, y mau y driniaeth hon yn sicriiau itrwythioudub am ainryw i!ynyddau. Y mae tir poria, ]newn neoedd mor uchei, yn barhaus Ylèdueddol i fagu niwsogi; ieiiy; yn y cynredin, bydd yn angenrheidiol cu tori oddcmn pob cuwe' mlynedd. Trwy gadw y tir mewn cait'n, le gedwir y mwsogi ymaithynMawerhwy na phe byddai wcdi ei osod i iawr mewn cyilwi.' tJa..vd, wndi ci nyc:n.t. gnn ormod cnydau."

[No title]

InU:!,i.})Ülftf).

NeUipddion CTartrefoI*