Skip to main content
Hide Articles List

11 articles on this Page

COLOFN Y PLANT.

News
Cite
Share

COLOFN Y PLANT. DAN OLYGIAETH MOELONA. Yn agos i Aberystwyth y mae plasty henafol o'r enw Gogerddan- lie y mae Syr Edward Prys a'i deulu yn awr yn byw. Wele heddyw ystori am y lie hwnnw — Oesau yn ol, pan oedd pobl y wlad hon mewn rhyfel parhaus a'i gilydd, aeth Arglwydd Gogerddan allan a'i fyddin un diwrnod yn erõÿn ei elynion. Cymerodd ei fab hynaf—llanc ieuanc iawn-gydag ef i'r frwydr. Yn y dyddiau hynny yr oedd meibion y pendefigion i gyd yn filwyr. Gadawyd mam y bachgen yn unig yn y castell. Ni fedrai orffwys-yr oedd yn rhy ofidus ynghylch y frwydr ■=—felly cerddai yn ol a blaen ar nen y ty, yn disgwyl am ryw newydd o faes y gwaed. O'r diwedd, tua hanner dydd, gwelai ei mab ar gefn ei farch yn gyrru yn frysiog tua'r castell. Yr oedd yn fudr gan lwch a gwaed, ac yr oedd ei farch yn diferu chwys. Synnåi ei fam ei ei weled yn dychwelyd o'r frwydr wrtho'i hun, a phan oedd yn dod i fewn at y castell, gwaeddodd arno, "Ble mae dy dad?" Atebodd y bachgen, "Mae nhad o hyd yn ymladd. Daethum i yn ol, oherwydd gwelswn er's amser fod y dydd yn mynd yn ein herbyn. Carai y fam ei bachgen yn fawr, eithr ni fedrai oddef y syniad ei fod wedi dianc o faes y gad. Gwaeddodd arno: "Dos yn ol i'r frwydr, ac ymladd wrth ochr dy dad. Gwell fyddai gennyf dy weled yn dod adref yn farw, na'th weled yn dianc adref fel llwfrddyn Cywilyddiodd y bachgen, a brysiodd yn ei ol. Rhuthrodd i flaen y fyddin, lle'r ymladdai ei dad yn ddewr. O'r diwedd trechasant eu gelynion, ond ar foment eu buddugoliaeth, syrth- iodd y bachgen yn farw yn ymyl ei dad. Y noson honno daethpwyd a'i gorff marw adref i'r castell. W y lai ei fam yn chwerw. Blinai am ei geiriau celyd wrtho, a chredai mai hi oedd achos ei farwolaeth. Ond clyvvodd ryw lais dieithr yn galw arni o furiau'r castell. Dywedai "Llawenha am fod dy fab wedi dangos ei hun mor ddewr. Bydd son am ei wrhydri tra rhed afonydd drwy Gymru. A dywedodd y llais ymhellach, "Cofir, dithau hefyd, oherwydd dewr y buost drwy ddangos i'th fab fod angeu yn well na chywilydd." Yna cymerodd y telynor ei delyn, a chanodd benillion er cof am y di- gwyddiad. Cenir hwy vng Nghymru hyd y dydd Tiwn. Wele hwy — I BLAS GOGERDDAN. "I Bias Gogerddan heb dy dad! Fy mab, erglyw fy lief, Dos yn dy ol i faes y gad, Ac ymladd gydag ef Dy fam wyf fi, a gwell gan fam It golli'th waed fel dwfr, Neu agor drws i gorff y dewr, Na derbyn bachgen llwfr. I'r neuadd dos, ac yno gwel Arluniau'r Prysiaid pur; Mae tan yn llygaid llym pob un Yn goleu ar y mur." Nid fi yw'r mab amharcha'i fam Ac enw ty ei dad, "Cusenwch fi, fy mam," medd ef, Ac aeth yn ol i'r gad. Daeth ef yn ol i dy ei fam Ond nid, ond nid yn fyw; Medd hithau, "O! fy mab! fy mab! O! madd im', 0 Dduw!" Ar hyn atebai llais o'r mur- "Trwy Gymru tra rhed dwfr, Mil gwell yw marw'n fachgen dewr, Na byw yn fachgen llwfr!"

Carchar i Swyddogion Bwrdd…

Advertising

[No title]

Bethlehem, Mountain Ash.

! : |Morgan John Rhys.

Llythyrau at fy Mhartnar.…

Pontycymer.

I Cyhoeddwyd yn Aberdar. !

Briwsion o Aberpennar (Mountain…

Maesteg.