Skip to main content
Hide Articles List

8 articles on this Page

COLOFN Y PLANT.

News
Cite
Share

COLOFN Y PLANT. (Dan Olygiaeth Moelona.) HANES, A DAMEG, AC EMYN. Cyn amser y Frenhincs Elisabeth yr oedd cyfenwau (surnames) y Cymry yw cynwys achau hirion- rhes o enwau, megis Hywel ab Ifan ab Morgan, Huw ab Gruffydd ab Llwyd ab Ifor, etc. Fel y gwyddoch yn ddiameu ystyr ab neu ap yw "mab." Yr oedd y cyfreithwyr a'r ustusiaid Seisnig a ddeuai i Gymru i weinyddu y gyfraith yn myned yn gynddeiriog wyllt yn crbyn yr achau hyn, gan na fed rent hwy ddim seinio yr "ch" a'r 11" na chofio yr enwau persain oedd yn dolennu'r gadwen. Dywedir fod rhyw ustus yn amser Harri YIII. a flinid yn fynych gan yr achau hyn, wedi apelio at y Cymry am iddynt trwy ryw fodd fyrhau eu henwau ac i amryw ufuddhau i'w gais. Ond yn yr Eisteddfod fawr a gynhal- iwyd yng Nghaerwys yn 1568, trwy orchymyn a dirprwyaeth y Frenhine's Elisabeth, rhoddwvd gorchymyn i'r Cymry gymeryd ac ymarfer a chyf- enwau teuluaidd, cyffelyb i gyfenwau deiliaid ereill ei Mawrhydi. Felly y bu. Cymerodd rhai enwau ar ol eu tadau, megis Dafydd Sion a Morgan Ifan; ereill yn ol fel eu gelwid cyn hynny, megis Rhys Fawr a Sion YYyn, ac creilll oddiwrth y rhannau o'r wind a drigiannent, megis Huw Gonwy a William L!yn. Cyn hynny, fel y dywedwyd, nid oedd gan y Cymry gyfenwau, eithr dangos ach a bonedd a wnelid, a'r lie ni cheid hynny, dodid unrhyw enw fel y cydnabyddid ef yn y llys brenhinol, ac am hynny y dywedir llvs enw. Wedi dewis yr enw newydd rhoddid ef ar bapyr i'r swyddog gydag envv 'r drigfan a cheiniog; yna dodid yr enw ar "register" y llys. ac o hynny allan adwaenid y person a'i dylwyth dros byth wrth y cyfenw hwnnw. ,Ior g an ei "gIeffyi Cyfrwyodd Rhys Morgan ei. geffyl er mwyn mynd ar neges i'r dref. Pan ar gvclnvyn gwelodd fod hot'len yn eisieu ar un o bedolau'r ceffyl. "Waeth imi heb dreulio amser i'w rhoi yn ol yn awr," ebe ef. Wna un hoelen ddim llawer o wahaniaeth." Pan o fewn tair milltir i'r dref, syl- wodd Rhys fod y ceffyl wedi colli 'r bedol. Hwyrach mai gwell fyddai i mi fynd a hi i'r efail sydd gerllaw ebe ef, "ond i ba beth y gwastraffaf gymaint o amser? Fe a'r ceffyi yn burion i ben ei daith a thair pedol." Ymhellach ymlaen, dechreuodd y ceffyl gloffi yn enbyd. Dim ond chwarter milltir sydd mwy oddiyma i'r dref," ebe Rhys, ni awn hyd yno fel hyn." Ychydig funudau ar ol hyn tarav. odd y ceffyl ei droed wrth garreg a syrthiodd, gan daftu Rhys i'r ddaear. Niweidiodd yntau ei ysgwydd yn enbyd. Cariwyd ef i'r pentref agosaf, ac yno y bu ef a'r ceffyl am .ddeng niwrnod, cyn dod yn ddigon hoew drachefn i droi tuag adref. Gofidiai orfod colli felly ei amser a'i arian, ac fel hyn y synfyfyriai, "Nid oes y fath beth ag esgeulusdod di- bwys. Pe bawn i wedi rhoi'r hoel pan oedd ei heisieu, ni chollasai fy ngheffyl ei bedol; pe bawn wedi rhoi'r bedol yn ol wedi iddo ei cholli, ni fuasai wedi cloffi; pe bawn wedi ei ymgeleddu mewn pryd ni fuaswn i wedi cael fy niweidio. Boed hyn yn wers i mi am y dyfodol. Dyma emyn tlws i chwi oddiwrth Iwan Goch. Dysgwch ef. Mae yn bwrpasol iawn i'w adrodd neu i'w ganu EMYN I BLANT. M. 8.7 D. Carai'r Iesu blant Caersalem, Cara ninau bob yr un, Cofiwn farw plant bach Bethle'm Dros y Ceidwad tlawd Ei lun; Bywyd hefyd roddwn ninnau, Bywyd llwyr hyd derfyn oes, I'w ddyrchafu hwyr a boreu, A balchio yn Ei groes. Mynmvn Icsu'r Cyfaill goreu Yn gydymaith ar y daith, GweIla wnawn bob cam o'n gyrfa, Dydd fydd oes heb un nos faith; Galar ffy o drem Ei wenau, Cystudd yn fwy esmwyth fydd, Gwasgar ofid blin ac ofnau Fel gyr gwawr y gwyll cyn dydd. Carwn blant a charwn dlodion, Cariad gwaed y bywyd yw, Carwn riaint ac athrawon, Carwn bawb o ddynolryw; Yna wedi'r caru yma, Melus yn Ei gwmni Ef, Uno gyda'r "hapus dyrfa," Fyth i'w garu yn y Nef.—Amen.

Advertising

I0 Deifi i'r Mor.I

ILlansamlet.I

[No title]

Cymdeithas Dafydd ap 1, Gwilym,…

Heolgerrig, Merthyr.

Advertising