Skip to main content
Hide Articles List

3 articles on this Page

GAIR 0 MESOPOTAMIA.

t? 1-? . ? 1I L',LGAIR 0 GANAAN.-

YN Y FRWYDR. I

News
Cite
Share

YN Y FRWYDR. I (Gan y Caplan A. W. DAVIES). I Annwyl Gwynfryn,— Ysgrifennais fy llith diweddaf a ni yn y frwydr, a ni yn eistedd ar hen fryniau man, llwm, mewn hen gilfach fawr an- fertb, yn disgwyl am y gorchymyn i symud.' Fel yr awgrymais, mae i gvfeiriad Gaza, Deu tua canol y llin rhwng Gaza a Beersheba y credem yr oedd ein gwaith; ond yn sydyn daeth gorchymyn i symud am Beersheba. Ymdeithiasom dros ddwy filltir ar bymtheg, ar draws tir priddlyd, llych- lyd, a bron yr un garreg cymaint a chledr Haw gwr ynddo, a'r llwch yn codi yn gymylau nes yr oeddym fel melinwr blawd, ond yn llwyd ac nid gwyn yr olwg arnom. A'r fath symud yw, y gynnau mawr a man, yn un rhes y camelod a'u clud, y ceffylau a'r asynod, a liain ar lain hir o wahacol gatrodau ac adrannau o filwyr. 'Roedd Beer- sheba wedi cwympo, a'r gelyn wedi ymwasgar ac ymneilltuo i gadarnfeydd y mynyddoedd yn y cylch i gyfeiriad Hebron. Cyrbaeddasom Beersheba tua cbwarter wedi naw boreu dydd Gwener. Yn wir 'roedd fy ngywreiniwydd yn fawr i weld yr hen le cysegredig mewn hanes deuai Abraham a'i lu, Dafydd, a Brenhines Beersbeba i feddwl dyn. Lie byehan yw yng ngesail y myn- yddoedd, ychydig o gabannau llaid, rhai adeiladau newydd o wenithfaen—un yn orsaf i rheilffordd o Beersheba i Jeru- salem.ac Alleppo; ac ysbyty a nifer o Dyrciaid anafwyd yn y frwydr wedi eu gadael ar ol i ni. Hoedd un gerbydres fach wedi ei adael ar ol gan y gelyn nad allasant ei symud ymaith oherwydd ein bod wedi llwyddo i ddryliio y rheilffordd yn uwch i fyny. Y mae Mosque Mah ometanaidd ynghanol y dref, a saif ar wastatir cyfyng, liwm, mewn gwlad Iwm yr olwg arni, ond a'r hen bydew yn aros o hyd, canys man y dyfroedd y gelwir hi. Yma ac acw ifntai bach o Bedouin yn eu carpiau, a'u deaddell fach o ddefaid a geifr yn canlyn eu bugail fel yn y dyddiaa gynt, ychydig o asynod, a'r dynion yn eu marchog, y merched o dan eu llwythi yn cerdded, a rhai ohonynt a babanod gyda hwy, eraill a phlant tua blwydd a dwyflwydd oed yn eistedd yn fforchog ar eu hys- gwyddau, ond y babanod mewn math o wrthban yn faich ar eu cefn. Synnwn wel'd y Bedouins mor hun- anfeddianol yngbanol y cyffro a thwrf tarannau y magnelau o bobtu. Ychydig olion, mewn cydmariaeth, welem o drigolion nac anifeiliaid, yr oedd- oeddynt wedi ffoi; deuai mintai bach i mewn o gilfachau du y mynyddoedd, oeddynt wedi osgoi llygaid y Twrc, a chawsant eu parchu. Daeth gorchymyn oddiwrth ein hawdurdodau nad oeddem i ymyryd o gwbl a hwy na'a hauifeiliaid, er yr oedd hyn yn demtasiwn go fawr i rai oedd wedi byw ar ddwfr a'r caceani caled am ddyddiau. Modd bynnag, parchwyd y gorchymyn yn rhyfedd, ag ystyried caledi yr ymgyrch. Gadael Beersheba a theithio i gyfeir- iad Hebron-cerdded peth ar y ffordd o Beersbeba i Hebron. Yna Ilechu eto mewn hen gilfachau i aros ein cyfle a'n gorchymyn. Y Sadwrn, symud i dir newydd y gelyn. Yr oeddynt wedi dewis man hynod o fanteisiol i ymladd, cadwen o fynyddoedd uehel, a'u ceu- nentydd, ac o'r gadwen torrai ambell i fynydd allan yn ysgwydd braf amddi- ffynol iddynt, ac yna fan esgeiriau neu ysgwyddau ar draws yma yr oedderi gynnau peiriannol ar y copaau ar fan ysgwyddau, a'u saethwyr cyflym, sicr, ac o'r tu ol i'w magnelau. Erbyn hyn 'roeddem yn ei ganol, nid oes gan neb heb fod ynddo ddyehymyg beth yw eu rhuad a'u chwiban, y miloedd a'r filoedd o fwledi yn dod fel cenlli, a'u suad chwim yn llym chwyrnellu drwy'r awyr: a ffrochwyllt swn rhwygiad yr awyr gan y cregin mawr, rhai yn ffrwydro yn yr awyr, gan ymfalu yn gannoedd o ddarnau, a chan ffrwydriad y pylor yn dod fal mellten o gyflym am ein pennau, eraill yn ffrwydro pan yn disgyn i'r ddaear, gan gloddio ei dyllau mawr, a hyrddio y pridd a'r cerrig i bob cyfeiriad i wasgaru dinistr a difrod. Mewn un man yr oedd y suad fel cor" wynt yn rhuthro drwy geunant, a dyma ni eto ynghanol cyflafan erchyll angau, y meirwon yma ac acw wedi syrthio yn ddewr yn y frwydr—ugeiniau o dan eu clwyfau—gorsafau y meddyg yn llawn. Gellir meddwl ei bod yn ofnadwy, dis- gynnoddtua hanner cant o 'shrapnel' y gelyn mewn byr amser mewn iieeyn lie yr oeddwn. Ein gwaith arbennig ni fel adran Gymreig oedd dal y gelyn yn ei fan cryfaf yng nghadarnfeydd y myn- yddoedd a'r ceunentydd rhag torri i mewn ar ochr chwith y rhai oeddynt yn gweithio o'i ddeuta ar y ddo i'w warchae, a gwnaethom hynny, a chawsom bellebr arbennig yn ein canmol am y gwaith. Peidiwch am camgymeryd, a chalon dolurus ag euaid poenus, 'roeddwn yn y rhyfel hon eto, ond gan nas gellid yn awr ei ocheiyd, ilawen oeddwn fod ein bechgyn glaw-r ad, rannau Cymreig—mor ddewr a llwydd* iannus mewn argyfwng mor ol'nadvvy- Tua dydd Mercher ffocld y gelyn am ei einioes, nid heb golledion trwrn, ae nid neb lawer o anrhefn, canys syrth- iodd i'n dwylaw lawer o garcharorion ac ysbail rhyfel, ac mae'r fro ar hyn o bryd yn dawel. Wedi'f frwydr, ac yn wir yn y frwydr, daeth i'm rhan y gwaith prudd boenus o gladdu y cedyrn o gwympasent. Gorchwyl poenus dros ben yw hwn, ond buom ffodus i gael gafael ar yr oil, a rboi ciaddedigaekk barchus iddynt yn naear cylch Beer- sheba ar waelod ei dyffrynoedd, ac yug nyhvsgod ei bryniau a'i mynyddoedd ban. Syrthiodd eto lawer i faehgen gloyw ei dalent, melus ei gâa, a glan ei gytn0r" iad buont ddewr, diys("og, a cli. c!roí-yn- .■ 01 ynghanol tan difaol, a gweddiaf am j i'w haberth mawr droi yn fendith DuW i'r ceuhedloedd, mewn dwyn cyfiawnder, cariad, a heddwch i deyrn- (Parhad ar tudalen 3).