Skip to main content
Hide Articles List

19 articles on this Page

- - -::"...J"'-";'- -.-MYND…

News
Cite
Share

-J" MYND I WREXHAM. T R 0 I W £ ,.E& Y MEDDYG, CAN UN A F(J YNO. Myn'd i Wrecsam Daeth y dydd o'r iriwecid, a dydd erehyl! ydoedd hefyd. Yr oedd v codi bore ynddo ei hun yn orchwyl anodd ac atgas, ond yr oedd y rhew gloew ar y stryd. yr eira trwchus yn y corneli, a'r ias ddeifiol ar yr awd oer foreuol yn gwneud y gorchwyl yn waeth. Tebycach i Ragfyr neu foreu cynnar yn lontwr oedd bore t Mawrth diweddaf nag i fore ar y degfed dydd o Ebrill, ac y mae llinellau .Dafydd ab Gwilym yn ddisgrifiad byw o'r bore bythgofiadwy,— man yw'r pan ar bob pill, "ybr bl^dm Ebrill. Lien oergur uwch llwyn irgoed, 'Llwvth o'r calch yn llethu'r coed. •Lledrith blawd gwenith a gad, iLlurig y tyn Uawr gwastad. Grut oer yw gweryd tir ar, Gweren dew ar groen daear,, Cawod rydew o ewyn, Cnuau mwy na dyrnau dyn." Mawr oedd y plu eira—"Cnaau mwy na dyrnau Jyn" JlyrH o:dd y cenllysg celyd, ond rhaid -edf! !I"oddef y cyfan, ac ufuddhau i'r wys swyddogol. Yr oedd yr awel a dorrai dros dyrrau'r castell a thros hen furiau Rhufeinig Segon- tium a Efini-iu'r Fen.»i. iVl ll°-fu mining yn taro ar groen tyner heb galedu i dywydd anisgwyl- iadwy yr Fbv'll oev nresenol. ac yr oedd unig- vwydd y sirydoedd chwech o'r gloch y bore, ar wahan i'r tywydd, yn gwneud i greadur deimlo'n oer. Ond nid oedd dim i'w wneud ond oeisio cymlr.v yso ci hun oreu gallai ar gyter y tywydd. a gwneud y goreu o'r gwaethaf. Myned oedd raid ac anwybyddu'r tywydd—yr oedd yn amhosibl ei adael ar ol, neu dyna fusi pawb yn ei wneud. Golwg rynllyd oedd ar bawb yn yr orsaf, a'r rhan luosocaf wedi codi coler eu cot. Y mae oerni yn nodwedd arbennig pob gorsaf tfordd haearn -y maent fel cartref y rhewynt, a'r awel aeafol. "Mn hi'n oer iawn," oedd pob cy- farchiad a geid, a phrin fod yn rhaid i neb drafferthu dweyd hynny mewn geiriau, gan fod ei olwg v dvstiolaeth gywiraf i'r hyn a fynegai a'i dafod. Y DAITH A'R CWMNI. Daeth y cwmni oil at eu gilydd ac aed i'r an cerbyd yng nghwmni ac arweiniad milwr caredig o Gaernarfon, oedd yn myned yn ol i Wrecsam at e orchwyl undonnog yng nghab- anau di-farddoniaeth y milwyr. Er oered y tywydd o'r tu allan ac er anifyred y daith, yr oedd pawb yn llawen yug nghwmni c&n a myyn-yr oedd y nail1 a'r llall fel efeilliaid ar hyd y daith. nnd diddan fuont, a byrha- wvd Tiav/er ar y daith yn eu cwmni. Caw- so: hob urnr\"v:aeth—un brawd dyddorol yn ein difvru try da baledi'r mor, ac arall yn rhnddi i ni'r nmrywineth a geir y dyddiau hyn yng ngorsafau a gwersyUfaoedd y milwyr, lie y mae pob cenedl a dosbarth yn ymgynull. Ni chaed rhag'en mor amrywiol erioed mewn cyngerdd, os na chaed yn y Cyngerdd 011- Geltaidd a fu yng Nghaernarfon flynyddaa lawer yn ol. Oered oedd yr hin fel nad oedd gropso i neb a agorai ddrws y cerbyd i chwilio am le yn y man orsafau. Yr oedd yr oil mor anerbyniol a phe baent yn ysbiwyr gelyn- iaethus. Rha<ifarnllyd oeddym yn myned i Wrecsam, gan ein bod wedi clywed cymaint o adroddiad- au anffafriol vnghylch y swyddogion milwrol a'r meddygon. Cfnem yr antunaeth ac ar- gwydem rhng yr archwiliad. Dyfnhaodd y casineh pan welsnm yr ystorm fawr o genllysg fel peli arinn yn ysgubo gyda chyflymder y fellten droello^r. yn eu dawns foreuol dros ghln Colwyn Bay. Os oedd yn oer i edrych ar yr eira yr oedd yn llawer oerach i'w dvirp.ln—J.m ein f;ymresymiad. Ond peth digon dyddorol ydyw teithio mewn tren wv?r'i'r rvf;n—n~wh a'i 'ijoke.' ei gan, a'i stori. ac anghofiwyd llawer ar yr hyn oedd yn ein haros ym mhen y daith hynny yw, y gof dial mewn dychymvg. Sid oedd y prof- iad "fwirioneddoi agos mor frynted a'r syniad am da no "Is this train right for Chester?" meddai boneddwr trwsiadus ei wisg wrth swyddog y ffordd haearn, a chyn iddo bron gael cyfle i ateb. dyma las-lane di-reol yr olwg arno yn gwaeddi a'i ben allan drwy'r ffenestr,—"Hei, giard; aisin nowid yn y fan yma i fyn'd i Gaer?" "Change at Kandudno Junction," meddai'r swyddog fel pe na bnasai gwen wedi bod vn ]lefaru*ar ei wyneb erioed. Bu raid disgyn yng iNghyfTordd Llandud- no. ac yr oedd pnwb yn edrych fel pe bai yng nghanol gaeaf. Yma hawdd gweled fod llu o'r rhai oedd ar y I'wyfan yn disgwyl y tren ar yr un ne;,> a ninnnc. Yr oedd mintai yma, a mintai acw, a'r naill a'r llall wedi smeu eu gilydd. Tra'r oedd pawb yn cerdd- ed heibio'u gilydd i gynhesu'r gwaed oedd bron wedi fferu, clywvd llanc gwledig, boch- goch, ac unieithog yn ol pob golwg, yn gwaeddi,— 'Hi»i porter pa 'run ydi'r tren my ii Tivii'd i Wrecsnm?" Amlwg fod y porter yr un mor ddieithr i iaith y llanc ag oedd ef i iaith y porter, gan na wna-eth y naill na'r llall ond edryeh yn wyneb eu gil- ydd. Pan ddaeth y tren, llwyddasom fet. cwmni didd:m i gael le yn yr un cerbyd, ac nid oedd y gweddill o'r dnith ond ail-adrodd- iad o'r pen cyntaf, ag eithrio ambell i sylw arabus a wneid gan rywun o'r cwmni. Cryf- bau yr oedd yr ystorom fel yr elem ymlaen. ac yr oedd y gaenen eira yn fwy trwehua ar y ddaear. YNG 'N'GOwSAF CAER. Gyda. ein bod wedi disgyn/yng ngorsaf Caer, a'r bobl yn gweu drwy eu gilydd fel gwybed nes yr oedd yn anodd dweyd pwy oedd brysuraf, clywais rhyw Gymro helbulps yn gwaeddi, "Yr achlod fawr, Wil, yn lle'r ydw i dwad-wn i o betha'r byd 'ina ffordd i fyn'd." Ni fu'r Cymro dyryslyd enoed yn "si-esion Caer" o'r blaen, a phrin y credaf iddo fod yn llawer pellach na rhiniog ty ei farr, erioed o'r blaen. Yr oedd y fintai wedi cryfhau erbyn hyn, ac nid oedd raid bod yn graff iawn i ganfod pwy oedd y cyfryw. "Dyma ni wedi cael carriage braf, hogia, meddai un o'r cwmni o'r gongl, a chyda hynny dyma foneddiges mewn gwisg swyddogol i'r drws, ac medda "Where forT" "I—i—i— to Wrecsam," meddai un o'r hogia oedd wedi ymddyrvsu fel na wyddai yn iawn But i ateb. "'Down," meddai'r foneddiges, gan roddi ar- wydd. "Thi- is for Birkenhead." "Ydi hon yn myn'd i Bristol?" meddai rhyw Gymro unieithog arall gwrth gwtyn y foneddiges, ond nid allai wneud rhagor nag ysgwyd ei phen. Fodd bynnag. caed tren o'r diwedd drwy i swyddog waeddi "In front for Wrex- ham." a dynrt llp'r oedd pawb ohonom yn ym- wthio drwy ein gilydd fel defjtid. Fel y dynesem i gyfeiriad y pencadlys mil- yrol, yr oedd y pryder i'w weled yn dyfnhau ar wyneb ambell un, nc ereill mor chwareus llawen ag erioed. Cwsg yn dawel, cwsg fy mhlprit-vn." rm^mnra' un llanc cerddgar, gan fod adsain yr hyn a ganwyd yn flaenorol ar y dr);th yn adfvwio yn ei gof. "Taw, taw," meddai ei ffrvnd w"t.h ei ymyl. "sut y medar neb frv su'n d^wel wrfh fvn'd i ffau y bleidd- iaid rheibus.' 0^rrhif>ddwvd ^wrecsam o'r diwedd. ac os "cr v tvwvdd ar hyd y daith, oerach vma. Frhm di«gvn i lawr o'r tren yr Of-dd v finf, wpr]i ovn^yddu'n fawr. ac aed vn ddivrndr-^ < r-vfeinad "f"u y bleidd- iaid yn 01 ^i^oriffad un. -1 CYBHAEDD Y "FFAU." I "Is this the riqht way?" meddai un wrth drefwr a ddig^'yddai' basio ar yr heol. "Where to?" g fynodd y deithrddyn mewn ayndod. "To th» bfiTaclcs, of course," medd- ai'r llanc. "Turn the left," meddai'r iref- wr Yr oedd pm ff-t-ynd yn meddwl fod pawb yn 7,tl,ybod ei ne-es vn y dref ddiethr, ond oafodd weled ni'! fel'v'r opnd Pawb ato'i hun oedd. a nb-,N,77, vn rhoddi ei draed heib- ¡O'I' gilydd gvntod arc y gallai er mwyn cyr- raenrf y pencadlys "yng nghyntaf," ond am- iios:hl oedd i brwb fod yng nghyntaf, a'r pnwyf chwimv.-fh ei gam ac ystwythaf el gyrno'nu cafodd v hhen. ",Paid all: edrych mor ddir;a!on. rrf^r- meddai un wrth ffrynd iddo ..r vr heol. nith.1v fod yn myn- ei ° rlTl rnrvddai'r Hall vn ol. Wedi -vnr, fir,v'r Toruchwvliaethan pri- ndol "'n vr v^t'i'iii'ol. r y papur- An wedi eu n!lrwy-t()'n briodol. croeswyd lawnt eang vnghanol ystorm erwin o eira; yna, wedi hir bir guro yn y drws yma a'r drwB arall, gan nad oedd neb i'n hafwain, daethom o hyd i'r yst-afell ddisgwyl, ac yma y gellid caniod pob ffurf ar fynegiant yn wyneb y natur ddynol. Pawb a.'i bapurlu yn ei law yn eistedd ar fainc hir-rhai yn edrych yn brvderus, ereill yn chwareus. Er nad oedd ryddid, yn ol y gyfraith, i siarad, myn- nai ambell un siaradus gael torri ar y dis- tawrwydd. Yr oedd y mwyafrif o'r bechgyn deunaw oed yn edryeh mor llawen a phe bu- asent ar drothwy etifeddiaeth, a'r oll o'r bron o'r rhai oedd yng nghyffiniau yr un a deugain yn edrych mor sobr a phe buasai cnul marwol- aeth yn swnio yn eu clustiau bob eiliad. ,Si- omiant i'r cyntaf fua^ai cael eu gwrthod, a phrofedigaeth i'r olaf fuasai cael eu pasio yn v dosbarth uchaf. Ar ddvfodiad pob un drwy'r porth arweiniol, rhaid oedd i'r rhai a ddisgwylient gael troi yn 01 i edryeh arno, fel y gwneid gyda phobl fydd yn dod i'r add- oliad ar y Sul. I Y OWMNI. iLied anibynol oedd y rhai mwyaf oedranus -yr oeddynt yn ddieithr i'w gilydd a neb yno i fyned drwy'r ffurf ffasiynol o roddi "intro." a chadwyd at yr anibyniaeth hyd nes y caed y gorchymyn i fyned am ginio, gan fod y mddygon yn oedi hyd ar ol cinio. Yn ys- tod v seibiant dechreuodd bawb siarad yn rhydd a'u gilydd, ac mewn canlyniad i ym- llOliadau dea llwyd eu bod yn dod o bob cy- feiriad a phellter. Profid hyn gan lediaith wnhanol y naill a'r llall. Yr oedd yno fintai o fechgyn caredig a siriol o Ffestiniog; un arall wedi dod bedair milltir ar bymtheg i afael y tren yn -,NTI)rtllwm dau neu dri o fechgyn deunaw oed, chwareus eu hysbryd a dihitio o'r canlyniadau, o dueddau Carno; nifer o fechgyn cymdeithasgar Mon ac Arfon; amaethwyr o gyffiniau Abergele, Llangernyw, &c., a chyd-rhwng pawb caed torreth o strae- on a gwybodaeth ddyddorol am ymddygiadau v gwahanol Dribunlysoedd, a phawb yn teim- lo, ag eithrio'r bechgyn deunaw. mai adref y dylasai fod, a'i fod yn fwy anhebgorol yno nag unman arall. Y dyn mwyaf poblogaidd a clia* ner,,tdwy gan bawb oedd y Cymro llyfndew a chym- wynasgar o Amlweh-un a fu ym mrwydr y D'H!*danell'S—a ofalai am 'y glorian bwyso. Yr i oedd yn ymgorfforiad helaeth o dynerwch a charedigrwydd. Yr oedd y rhai a ddeuent allan o'i ystafell fechan ef yn edrych yn bur wahanol wrth ddod allan i'r hyn oeddynt wrth fyned i mewn-ambell un wedi cael braw, ac yn synnu ei fod yn pwyso cyn fleied. Oiid rhaid oedd bodloni i ddyfarniad y glor- ian, ond cysurai rhai eu hunain "nad oedd y glorian yn gywir." Bu hynny yn foddion i'w gwneud yn ddiddig. "Dowch am gwpanad o goffi," meddai nn ffrynd caredig a wisgai'r khaki, wrth nifer ohonom, ac i lawr a ni drwy wahanol byrth a gwastadeddau eiraog, a min oer yr awel galed yn naddu ein hwynebau. "Three cups of coffee, g'nor," meddai milwr wrth ddyn bych- an pwysig oedd gryn dipyn dros ben yr oed- fan milwrol. "Yon wait until your turn comes, old chap," meddai yntau mor anibyn- 01 a phe bai'n bendefig, a'r un foment gafael- odd mewn darn o bren oedd wrth law i roi tro ar ar y can coffi. Gwa anaethai y pren yn lle'r llwy a ddefnyddir ymhlith gwareidd- iaid. Gorchwyl anodd oedd gwahaniaethu rhwng y te a'r coffi, ac aeth yr olwg arno yn y orwpan fawr yn drech nag ystumog wan am- bell un. Fodd bynnag, yr oedd "myn'd" ar y gwlybwr yn yr ystafell hon, a'r gofalwr yn methu dod i fyny a'r alwad, a'r mynych alw yn tueddu at wneud iddo golli ei dymer. "Mi yfis 'i goffi o er 'i fod o fel dwr golebi," medd- ai un a welodd waelod cwpaned fawr o goffi. < YR ARCIFWITLIAD. I Caed hwyl wrth fyned drwy'r goruchwyl- 'I iaethau a amgylchai aichwi!iad meddygol- rhai yn ofni rhoddi'r plunge, ac ereill yn holl- ¡ ol ddihitio, ond teimlai bob un oddiwrth yr ¡' oerni. "Wn i ddim pa'm y rhaid i ni ofni," meddai un, "tydio ond yr un fath ag y bydda j ni yn drochi yn.yr afon pan yn hogia." Bu'r J meddygon yn foneddigaidd ac anrhydeddus J wrth bawb-ag eithrio wrth y rhai oedd wedi j myned yno heb olchi a-gtinhau eu hunain-a coyn belled ag y gwyddom yr oedd pawb yn foddhaus ar yr archwiliad a roed arnynt. Ond o hyn vrnlaen yr oedd y pryder mwyaf-y dis- gwyl am y dyfarniad. Vchydig oedd yn aw_- vddus am ddyfarniad yr "AI"—rhai yn pryderu mor fawr nes gwelwi pan welwyd "gwr y tocynau yn dpd allan. Dyddorol oedd edrvch am wvnebau y rhai oedd vn dis- gwyl. Un oedd vn weddnl sicr ynddo'i hun ?n. pha,iai ond vn nosbarth C. yn cnel ei roi )I, ph -L?iai ond vn nos b irt h C. yn ciel ei roi vn nosbarth AI. un arall Hvfndew a boch- goch. heb fod erioed yn cwyno, yn cael ei wrthod. a llaweroedd yn cael en rhot yn y dosbarthiadau isaf a chanol. Yr oedd hyn yn profi i ni degwch yr archwiliad. Yn wir, ni chawsom le i gwyno oddiwrth dr;niaeth neb-bn pawb yn hollol foneddigaidd ac ew- yllysgar. "Fall in" meddai gwr mewn haki, a dyna ni oll yn ei ddilyn i'r swyddfa derfvnol i gael caniatad i fyned adref. Ym- lynodd y ffryndiau gyda'u gdydd, a ffarwel- iodd brodorion Meirion gvda brodorion Mon rc Arfon vng Nghyffordd Llandudno, wedi treulio dydd hapus gyda'u gilydd. a neb yn edifarhau o fod yng nghwmni'r naill a r llall.

CYLCHWYL CROESYVYAEF-J I

.!T-77- ?- - -, - - , - ?…

CYMANFA PLANT TALYSARN.

-_.- - - - _.-ABERMAW

Ll,ANB^R!S

. (RHYD-DDU a'r CYrFIIMIAU

PORTHMADOG

BETHESDA

OYFFRYN CLWYDI

Advertising

ICAERNARFON

WAENFAWR

FELINHELI

. BETHESIDA

YMA A THRAW.

[No title]

Family Notices

Family Notices