Skip to main content
Hide Articles List

16 articles on this Page

-=:.-.... - -.-..- .. -..-…

News
Cite
Share

-=: u. CWRSY RHYFEL. ADOLYGLAD YR WYTHNOS lXgwvddiad pwysicaf yr wythnos ddiwedd- af yn ei ddylanwad ar Gwrs y Rhyfel yd- oedd yn ddiainheu dedhreuad Y Fi wydr Fawr yn Ffrainc. Dyma, ma.e yn debyg, ddechreu y "Pwsh Mawr" y bn cy" maint o ddisgwyl a diarogan am dano. ) r anhawster i wneud ohwarae leg a'r banes yw fy mod yn ysgrifennu tra bo'r frwydr eto heb derfyum-ac ni wyr neb eto beth fydd y diwedd. Dechreu'r frwydr yn unig a welwvd hyd yn hyn, hane-s dau ddr,uod sydd gennyin am frwydr e-ill bar- iiaii o bosibl yn ddiatal am ddau fis. I bob yniddanghc,skd ar hyn o bryd dyma'r frwydr fwyaf a ymklddwyd hyd yrna. yn y gorllewin. Greill brofi y frwydr fawr a. bender: yna y rhy- fel umvaith am hyth; y frwydr a dyrr asgwrn cefn y gelyn, a'i gyrr yn 01 i'w wlad ei hun, ac a'i gorfoda i ymbiI am heddweh. Mae hyn oil yn boslbl-ac os medrwn barhau ax y llinellau a chyda chyffelyb lwyddiant ag a, g"IIA-S<)rri y ddau ddiwrnod cyntaf (111111 a Mawrth yr wythnos ddiweddaf) gellir yn rhesymol rldisgvvyl y sylweddolir y gobeith- ion hyn. Eithr g,eill ariha-ws-terau a rhwys- trau godi i siomi ein disgwyliadau. Amser vn unig a ddengys ai cyflawn ai siomi ein di«gwy'S ;i c'au preseriol a gawn. Enillion Dau Ddiwrnod. Dy wedwyd eisoes ma,i dyma'r frwydr fwy- af a welwyd hyd yma. yn y gorTlewin. Gellir dweyd ymhellach mai dymn'r frwydr a rodd- odd i ni fwvaf o enillion mewn tir, mewn ys- pail, ac mewn cnrchamrion, er dechreu y rhy- fel. Cymerwyd genym dros 11.000 o'r gelyn yn garcharorion. Ar gyfartaledd. o. ddeohreu y rhyfel hyd yn awr, ac wrth gymeryd yr holl fyddinoedd o'r ddwy ochr i mewn i'r cyfrif, r-iwn a ganlyn- Am bob mliwr a gymerwyd yn garcharor, clwyfwyd un arall, a lladdwyd dan arall. Felly mai colled byddin mewn brwydr yn bedair gwaith rhif y carcharorion. Yn ol y cvfrif hwn, felly, byddai colledion y gel- yn mewn lladdedigion, clwyfedigion, a chnrcharorion, y ddau ddiwrnod cyntaf yn. i unig, yn rhifo 44.000. Ond rbnid cofio dan beth arall:— 1. Mae Germaniaid oedd yn ymladd i'n herbyn 2. F?d Torrhymyn caet.h wedi myned ?nan ers cvn amser fo? pob nuLwT '("4>X-1 man aidd i amddHTyn hvd v diw?dd v mann y ??ndir ef i'w amddiffyn, ac nad yw i ildio ei hun yn garcharor. Y canlyniad o'r gorcliymyn yw fod mwy a Germaniaid' mewn cyfartaledd yn cad cu lladd, a llai yn cael eu cymeryd yn garchar- orion, nag a geir ym mvddinoedd y oenhedl- oedd eraill. Dengys ffigyrau swvddogol coll- edion Germani er dechreu y rhyfel, y cyfar- tnledd a ganlyn: 0 bob s'lith a golJwyd mewn brwydr. car- dharwvd urn, Hwvfvyd d"n. Th 'd\ivd pedwnr. FeUv. os deil cyfartnledd brwvdrau y gor- fferun^1 i'w rrvthwyso at v' frwvdr 'hon. yna yr oedd collHion Gpr^aui, mpwii milwyr wedi eu lladd. eu clwvfo. ne-, laii eq,rcharu, vn seithwaith unmil ar ddegr. ron Raith deg a saith n filopdH. 77.00P0 F-, ? d'chon ni chyr- haedda co'Vdion y Germaniaid y ffigiwr en- fawr hwn, sirr vw v rbaid eu bod o leiaf yn banner can mil (50.000). YmVifh vr 11,000 rnrctiarorinn ceir 250 0 s\vyddo.grion o bob gvadd. ac yn en nlitli ddnu gadfridosr Ysienera^ a nifpr o Plwriaid 'cyrnol). Drm"" f;l fwvaf i ni. a'r golled fwyaf i'r p-pU-ii -nown i-n'-hvw frwydr rhvng- om n.i a'r Germnninid pr rleebrou v rhyfel. Ymblitb yr ysnnil fbvfel a rrvmerwvd gen- nvm f"p;,r rlr-r>n rr-int o "vnnnu mnwr." hynJiy yw miqnpliii tryminn da" fant a banner o machine gnns: a nifcr o "t-rench mort-,trs"- spf o-vnnau mawr "V'11 faflu i'r a.wyr modd v evrthiant vn svtb o'r nefoedd ar ben y gwrtbrvch vr nelii- ato. MeddvIier fod srelyn v tll o' i adeilad mawr; ni fuaeni reiffl, ns vn ,r-rl VT1 medru ewneud yr IM n;wpn' iddr11 "nr1 tnfln? v mn^tar" y she! neu'r bom i fvnv i'r awvr uwchben y tn. a vn sv+h bp-n v --(-Trn vn lIedli1 ynghvp?od e-wal v tv vn v cefn Rh wvst-rodd vr vBt^rrn pirn ddydd Mercber ein bvddin i wtbio v^'ion wr p-oniol a chyf- lym ag a wmefb Y ddau ddiiwrnod cynt. Pwysig-rwydd y Fuddugfoliaeth I Ond mae i'r fuddngoliaet-b fawr "hon hwys- igrwydd mwy nag a ddengys y ffeithiau mawr Mae yn gofyn rhyw gymaint o wybodaetli ftlwrol n tli(-irvactil i sylwedd- oli yn llawn ystyr a gwerth y fuddugoliaeth. Ceisiaf osod hyn all-m rnewn dull "ymI a allu- oga'r darllenydd cyfFredin i amTyffred yr am- gvlchindau er na lwdd n yn gymerad- wy mewn ystyT zelfyddydol ftechnical). Gair a welir yn ami ynglyn a symudiad byddin yw "pivot." "Pivot" yw y "colyn" neu v "pegwn," nen y "bacb" ar yr hwn I y bvdd drws yn t^oi. "Fel v drws yn troi ar ei golyn." ebe Solomon onite. Meddylier ynte am ddrws mawr can' milltir o led, a hwnw -n ddrws y eellir ei blygu mown man- nau te? e? dori—a dyna fvd?in Germani sydd yn ein bwvnebu ni vng Ngogledd Ffrainc, ac yn Planders yn Belgium. "Colyn" y drw& hwn yw yr ardal rh wri"; \1.<: a Lens-yr ardal He v cymerodd v brv.dro ma.wr le. Y I drws ei bun vw lime!! byddin Gerrriani yn ymestvn ymlaen i lawr o Tenq i Banaume- a Peronne. ac rddivno yn?pn ymhennch wed- yn. Ym mrwydr y ?o?rn? yr Hydref di- weddaf, cpi?if) v ??dr?Tn ??1 t.w? yn!?han<? y drws. Ond vn ?p torri. plvgodd y drws yn 01. Pan wtiod y Ffrmi?d dm chef n yn j is i lawr. plvrru wnaeth v drw=< wedpi. ond heb dr,7*ri. rt.1, frwrs, pe cralle^il torri y ¡ drws mewn iinrrhyw fan. -11 1 yr 'l'p linell o bob tu i'r adwv. mewn pery?l. Wrth ym- osod rhwng Arras a Lens yr vdym yn ergyd- io ar golyn v drws ac ni f.,4r hwnw hll heb dorri ac os y tvrr v colyn. rbaid fydd ) heb ac os y Y c"Ilvn. rnaid fydd iV non ddrwp Rvtbio. 'V;,1 -vob rhandir a wna'r tro i fod yn "rrolvn" hvrMn-ond lie i bynnnj bo'r oln vno befvd v awdnr- [ dodau 'r fvddin i ^asorl1.! uerfb diT^nol i ddi- 1 (}1'Ð r.lvn hvvv, "1. 'v\() y neryglir y fvdn;n nil os svtb bwnnw. ??'?ndd Svr J?hn Frpn?h dros ddwy flyn- Mn yn ? Tr"? vn ??"?-?T.? ??.? v' oedd' 1 "c?vn" bvllin r?.?"??. ^mirais i gyr- raedd a tbor4 y fxnivr, r,er?r! yd.rau mawr a i igwaedlvd Loos nV Canpi Vcwdd (Nenve gwi.e(llvrl Lnoc; ?'r' f?qn,?i o'n heidldo ni a'r ?'r"?-"?? ?? ?? ?vn ? ddod 0 I fewn cyracdd f?"?'? ?r"? gwnneMi- J om bynv yr wvt-bno= ddnr-p^^f Amser a I ddenTvp a a "^■xrn.wso'Ti ac a dara.wn eto. vn dd,,T^r driVrj'j. colyn i ac i Twvn drws I'lin"ll byddir* y gyn. ) Mannau Pwvci«r Fraill. I Ond er mai V" Y I'()Jvn ar vr hwn v trv h"r1,1>1 (" vn ni c:vm- udia rl n. mac rt1" P n" p..r,:]1 fydd- in "honno svdd -n b"TT- n'r ""1 Tiennili a osodcnt v treivn cvfvri-rder. Os ed- rychi1, ar v '?i?"' ??' ?" ?? ?r?-r)? Pfn?i. rvehi, ii, v -n-?, 0 drpf vn ir fi*1 i-i.ottti" crvda ,iref; vn rfx7ll vchvdfsr amser I stnr-er vn o* fe' mT,1vn'"d 'v'^r (1""YlTJ?"' Somme fe1, can^b^ vnt vr },n" cvVh. Mesrura'r ) hanner cvVh o "ic qt. Queotin. tua ) hanner can' m--HK n'b 1111 o'- pedair ) tref vn fTv?"?? .°:" ''? v -v?p?v? nif- J ? 0 ?,tT,??) ? .??:?-?? ?? ?v?'lltir II Inynt o? 3'" (r?v?? ?n ??f ?in?1 rheil- j ffordd. Hyddai ei-nill "St. Onentin yn per- 1 v?!n Cambra'. pi"?' CTuhr?! vn p&ry?u ¡ 'n<w!. ?c f?u? Douai vn ncrvrlu T,ens-y co?yn. Tu ol i'r rVion "h"f o'r banner cylcb hwn y rvfr-o+^of i (T-eithfpvdd clo a haeam—nr fvnivrch v rbai V" vmddi- bvnfna Gemnni nrn tWefnvddi'v oi cbvfarnar llhyfel. ac am pi pbeirinnm" bys"ogydd. Ar wahan fpHv 6 Tr^rf^, v cnlyn vn L-ens fel colyn. mae vn banfodol i'r ^elvn i gadw m^ddPant o'r tir y tu ml i'r rtedni" tref—ac ng Ryrtn v tref hvn. (iTi^rr.M Kid amhos- J iM a fvdda.i i r ?y" ?a? meddi?nt o'r ifranbarth sy'n cynwys y ?e?ydd g? a hae- ijhanb.t.rtb sy'n cynwys y -,re,is y d d glo a hae?- Mae Douaa yn ddrws i ddyffxyn mawr Ilyd- an He y gallem wneud difrod mawr ar fydd- in y gelyn. Rhwng Douai ac Arras y mae y Vimy Ridge—cefn mynydd-dir y ceiaiwyd ond y methwyd dro ar 01 tro ei gymoryd oddiar y gelyn. Yr oedd y Germaniaid wedi ogofu a tih.wnelu cefn y mynydd-dir hwn, gan guddio magnelau a machine guns yng ngenau pob I twnel ac ogof fel mai ymron amhosibl a fydd- ai enuill v lie. Ond yr wythnos ddiweddaf enillasom yr oil o'r Yimy Ridge cadarn a phwysig hwn. A thra yr wyf yn ysgrifennu hyn, £ wthio ymlaen tua Douai a Lens ar Iwaethaf ho1) ymdrechion y gelyn y mae mil- wyr dewT Prydain. I Fa Fodd yr Enillwyd. I Ychydig o syniad a all fod gan yr angbyi- tarwydd am yr hyn a. olyga buddugoliaeth o < fath* hon am yr hyn a olyga nid ar ddydd y brwydro. ond cyn hynny. 0 dan amodau pre- senol rhyfel un o haiifodion llwyddiant mewn ymoeodiad yw fod yr ymosodiad yn ddiryb- udd, disymwth, anisgwyliadv. y, fel na chaft'o'r gelyn gyfle i wneud parotoadau i'w gyfarfod. Golyga hyn fod yr ymosudydd wedi gwneud pob trefniant angenrheidiol ymlaen Haw. Cy- merodd wtthnosau o lafur dibaid ddydd' a nos i barotoi ar gyfer yr ymosodiad hwn. Rhaid oedd casglu ystor enfawr o gyfarpar, yn fagiuelau, machine guns, shels. bombs, pob- peth a ddefnyddir mewn brwydr. Rhaid oedd gwneud y pethau hyn oil, a'u cludo o'r wlad hon i Ffrainc, ac ar ol cyrraedd yno eu cludo drachefn i fann cyfleus yn ymyl y He y bwriedid ymosod. Ithaid oedd gwneud ifyrdd a rheilfTyi-dd newydd i'r peiriannau a'r cer- bydau. Rhaid oedd codi cerryg o'r chwarel- au at hyny. Nid y milwr ar faes y gw.aed yn unig felly a enillodd frwydr Arras yr wythnos ddiwedd- af, eithr pawb a gynorthwyasant yn y peth- au uchod-y gweithwyr a'r merched yn y ffat- ijoedd. pob gwr a merch a wnaeth waith, r^heicliol garti-ef er mwyn rhyddhau crweithiwr i fyned i'r fyddin neu i gyftenwi rheidiau y fyddin; gweithwyr y rheilffyrdd a. gludai'r pethau hyny; criwiau'r liongau y gweithwyr yn y dociau, chwarelwyr UogIedd Cymru sy'n gweithio yn y, chwareli yn Ffrainc; y labor batalions sy'n gweithio ar y ffyrdd a'r rheilffyrdd yn Ffrainc; yr oedd y rhai hyn oil yn cynorthwyo i ennill y frwydr. Gwnaeth yr awyrenwyr wrhydri hafal i eiddo'r milwyr. Yr oedd dau beth yn angen- rheidiol cyn ymosod, sef cael gwybod beth op dd', a beth oedd yn cymeryd lie, y tu ol i linell y gelyn, a rhwystro'r gelyn i owy- bod pa, beth oedd yn myned ymlaen o'r tu ot i'n byddin nin.nan. Gwaith yr awyrenwyr oedd hyn. Gellir dweyd yn llythrenol fod yno "ryfel yn y nef" uwehben. Am y tro cyntaf yn hanes y rhyfel a'r byd ca^glwyd byddin o awyrenwyr o bob tu i ymladd yn y ffnrfafen uwohben. Yr oedd yno ugeiniau o awvrenau yn ehedeg allan o linell ein byddin ni tua, a thros, linell byddm Germani ddeu- ddydd cyn i'r frwydr gychwyn ar v ddaear. God odd ueeiniau o awyrenwyr y gelyn h-efyd i'r awyr i'w cyfarfod. Cymerodd brwydr ofnadwy, na welwyd mo'i chyffelyb erioed o'r blaen, a dichon na welir eto hyd nes delo Michael a'i lu i ymladd a'r ddraig, le yn yr awyr. Ymladdwyd brwydr yr awyr nailJ ai nwichben neu o'r tu ol i fyddin Germani. Mae y frawddeg olaf yna yn dweyd y cwbl. Deng- ys mai ni enillodd y frwydr yn yr awyr, meg- vs ag yr enillasom ail tranoetb i hynny y frwydr ar v tir. Collwyd 28 o'n liawyrenau ni. a 44 o eiddo'r gelyn. Darfu i un o'n dyn- ion ni ddinystrio y dwthwn 'hwnnw bump o awyrenau y gelyn. Da machgen i! Dych- 0 ?zd y gweddill o fyddin yr awyr i'p gwer- syll nii, 'wedi t.ynu dros 1,700 o ffotograffs o fyddin Germani, ou safteoedd, eu hamddiffyn- feydd, a'r holl wlad o'u hamgylch. Drwy y i4h(%i hyn galluogwyd ein cadfridogion ni i wybod beth i'w wneud a. beth i'w ddisgwyl. Ni fedrodd cymaint ag un o awvrenau y gelyn gyrraedd uwchben ein llinell ni. Erbyn borte Llu,n yr oedd popeth yn barod i'r ymosodiad, pawb yn ei le penodedig, a. phob un yn gwybod ei waith. Dygwyd y catrodau cedd o'r tu cefn ymlaen i'r ffrynt. Gwyddai pawb fod yr ymosodiad ar gymeryd me. Gwehvyd ami i fachgen o Gymro yn defnyddio yr ychydig funudau gorffwys cyn gwneud y rhuthr, i ysgrifennu llythyr gar- tnef, at dad, neu fam, neu gariad, neu gyf- aill, neu gar. neu gyrina hod, ac yn ei wthio i booed ed frest pa.n ddaeth y gorchymyn i niithro. Daw felly i ami i fwthvn yng Ngjhymru y dyddiau nesaf lythyr a ysgrifen- wyd ar y maes ym mrwydr Arras, a dichon y bydd blotyn ooch ar yr amlen. Nid oes eis- ieu dweyd beth ydyw hwnnw. Rhan ydyw o'r pris a delir gan Gymru am wneud gwlied- ydd Ewrop a dynoliaeth byd yn rhydd! DcSeuddvdd cyn y frwydr a.'r fuddugoliaeth fawr yn Arras yr oedd Hindenburg, Pencad- Iywydd holl fyddinoedd Germani yn dweyd ei fam w-rth ohebydd papur newydd enwog. Yn yr ymgom dywedai Hindenburg:- "Mae llinell ein hyddin ni (Germani) yn y gorllewin mor gadarn fel y gall wthsefyll mewn diogehvoh sicr umrhyw ymosodiad a wneir arnom." Ymhen deuddydld wedi hyny yr oedd y "llinell gadarn" honno wwli cael ei dryllio.tr eii hyd am dros ddeuddeng milltir, a chadfri- dogion y fyddin yn pellebru yn wyllt at Hin- denburg am ddanfon cvmorth buan i'w cadw rhag cael eu 11 wyr ddifetha. Ebe'r Caisar ei hun ychydig amser yn 01- "Un peth a ddymntnaf. sef srweled y Bav- anaid dewr (un o fyddinoedd Germani) yn dod wyneJb yn wyneh ac o fewn cyrraedd bra;cb S fyddin Prydain." Cafodd ei ddymuniad yr wythnos ddiwedd- af. Chwalwyd y "Bavariaid dewr" fel us o fbM"l gwynt nei-tbol. Help o'r Americ.3-.4ri.an, Bwyd, I llongau. Yr ydys eisoes yn dechreu teiml:, pffaith I c.yfryngiad yr Unol Diloethau yn y rhyfel, fel vr awgrvmwyd mewn vsgrifau bl.,tenoral yn y "Genedl" nid mewn mllwyr y daw help gyntaf na mwyaf o'r America. Daw yr help mewn arian, mewn bwvd. mewn Mongau. Dv"na dri angenrhaid mawr Prydain a'i Ohynghreiriaid ar hyn 'o bryd. Darpariadau'r America. I Mae Llywodraeth yr Unol Dalaethau yn c?d? vn v wlad honno. ,it ?;nc:u?'? y J'?y?s! bedwar ca.nt ar ddeg 0 61iyn&n ? 'b. nau (1,400,000,OOOp). Benthycir mae'n b-sibl fil o filiynau (1.000,000,OOOp) i Brydain a'i Chvngreirinid i srario y byf -1 y.jilaen. i defn- yddir y gweddill at dreuliau yn yr Unol Dal- eithiau mewn pauotoadau rhyfel—gin godi yohwaneg o arian fel bo'r galw. LTeil,,i hyn faich traul presennol y rhyfel yn ddiirfawr i ni. I ddarparu a'n cyflen^-i ni a bv yd () wahan- 01 fath an. gwneir trefniadau arbeni" yn yr j Unol Di-leitbiai-i. Allforir i ni x. n y wlad hon gymaint ag a fedr America fforddio ol cyf- lenlIl 't h- rJHr v mor mewn llongau masnach, y rhai a wylier drJvdd a nos ar y nran Ion "a' rhyfel cyfl\-m ac arfog: gyd-for?nnt n hwynt, Hydd cymortb llonvrau masnach Ilon'rau rhyfel yr America yn nmbriphdwy i in j. Ar hvn o brvd mae adr"n bfl^eth rhy- fel Prydain yr ochr vn <rv?vl- io'r glr.nnau yno yn prVivn f?"dd-lorrr^n pof- mddl?s: Gcrmani;" ???'mera yr T?T-? Dal- Mtht? a'r gwaith Ti—?" v?' ?- ?? "v?d- hau p!n ron?aa ni  yn ? i wv?o ?n- na.u a morocdd Prydain. Gvda, hyn mae yr TTI-L DaVitb?-- w^bi ei vn adeiladu ,¡ l-nT->n a. gjariant'hvyth n 3.000 tun^l vr un. vn bennaf cliid,i nwvddati i" bon a'i Ghvnhreiriaid. Gwr- hV'TlV holl vmgyrch sudd-Mnffau German'" fr.-in v cvf- In.nvvir felly holl re;dii • bvwvd i ni a'n .Cyng- lrrpiriain. I Gwelir felly fod T.H-wodrap.t b w America j yri trweled vn cl;r 1, ninnan ( h?cn yn cyd??? v;- ?"" i  ctroion yn yr ysgrifau bvn yn y "?ened'. I ?f ?.? Tud orin?? ?vn-?i I vm?add r ?ea y gad yw ein pervgl yn v rhvfel, eithr prin- der llongau, prinder bwyd, ac o bosibl priP- der cyiarpar rtiytei. "imgais cyntaf a phen- iuai yr Unol Daleithiau yw cyflenwi yr ang- henion hyn. Drwy hyny y gwnant fwyaf o nelp i ni an Cynghreiria-id ar hyn o bryd. Mae yn bosibl y gwelir oorfflu, o bosibl byddin Americanaidd, yn rhifo can mil ac uchod o wyr arfog, ar y maes yn Ffrainc ynghynt nag y tybia'r gelyn. Os felly teb- yg yw mai y Cyn-Lywydd Roosevelt, yr hwn I sydd yn hen filwr profedig, a fydd eu pen llywydd.

TRYCHINEB YN AMERICA.

-:::-:-__- - - - - __-. TRYCHINEB…

LLYS APEL ARFON.I

--'=-CH~WA.RF.it MEWN STOP

: LLYTHYRAU'R f "GENEDL."

- \I CYWIRIAD.

I NODION J GWLEIDYDDOL.

DIF|tOD DEFAID.

GWAHARDDIAD I GYMRU.

-..iiod.s Euraidd-

BYGWTH ST. QUt^TIN,

MILWYR AR

-11-.1 YMOSODIAD GERMANAIDD.\

DINISTRIO LLONGAU-AWYR.

HYN AR LLALL.