Skip to main content
Hide Articles List

16 articles on this Page

CWRS Y RHYFEL .- ,1

Detailed Lists, Results and Guides
Cite
Share

CWRS Y RHYFEL 1 ADOLYOTAD. YR WYTHNOS I Bvdd Pasg 1917 mor enwog ac rnor'hynod j-n hanes rhyddid ag ydoedd y Pasg cyntaf yng ngwlad yr Aifft. Dynodi agor drws rhyddid i un genedl fechan yn unig a wnaeth y Pasg cyntaf yn nhir yr Aifft; dynodi agor tlrws Rhyddid GwerinByd _II ,Cyfa.ll a wna Pasg 1917. Aid oes ystyr aht.11 lift hwn i'w roi ar fynegia,dau pend.1dlt yr Arlywydd Wilson yn ei araeth fawr i Gyd- 4 vr Ameilica ddydd Mawrth cyn v Oroglitih, yn yr hon y galwodd ar l r Unol Dalaethaa i ymwregysu. i ymarfogi, ne i ymfyddino i ryhl yn erbyn Germani. Coii, vii yr araeth orchestol hon. eyltaen Siarter hynliaeth drwy'r byd yn gytIminol. Cpl- hvvysa v cyhuddiadau mwyai omadwy a ddvgwvd erioed ar ran gwenn yn erbyn ai- bv^igakh, ar ran bawhan dyn yn erbyn yormes teyrn, ar ran lawnder yn erbyn tftus v cledd. Amhosibl yw darllen yr araeth v c l ed,cl. banesyddol hon heb deimlo ein bod yn clywed line dryllio cadwynau—yn gydgymysg & ,hrm1 marwolaeth unbenigaeth pa un bynag ai eiddo teyrn, ai llys, ai dosbarth, ai cledd y bo- paham yr Ymunodd America I Wele rai o brif bwyntiaa yr araeth fyUI- gufuuiwy hon sydd yn gosod allan America yn glir, ac yn dangos paham y dad- I wedniodd yr America y cledd o'r diwedd i ymladd ochr yn ochr a ni. 1. Am naa gellir ymddiried yngair y I Caisar. "Taflodd i bedwar gwynt y neioedd hob pa.rch i'r cyd-ddealltwriaeth sydd yn sylfaen i gyd-gymdeithas cenhedloedd n'u f Germani. 2 Am "Touionderau "Ilinvstriodd yn benrhydd fywydau pobl ddi- mwed,, yn wyr, gwragedd, a phlant, na c-hym- wvwant ran o gwbl yn y rhyfel, ond a oedd yrt dilyn eu galwwhgaethau arferol, cy I reun-( ion, a heddiychol." 3. Am fod y Cai-ciax yn herio dynonaeth yn j ov' yffredLnol. "Ni wnaeth wahaniaeth rhwng n<ull wlad n?'r Hall (vn ymgyrch ei sudd- ongau). Her"'d ddynohaeth yn gyffred- inol. 4. Am oi fod yn ha,wli" bod yn ddddf- | wddwr i bawb. "I amddiffyn ein heiddo .')Tt hunain ar y mor gosodwyd geriv-rn wylwvt- <1I"Íog ar ein lloncau masnach. Hysbysodd i Germ aid v cyfrifai poh gwr arfyg fel y tu a Han i'r gyfraith ac yn agored i gae-I (Yii saethn nen eu crogi fel mor-ladron. Md oes •n«T,uh ddewis i ni. galJwn di-oedio Ilwybr ymddarostyngiad i Germani." I 5 R,haid amddiffyn ,iawnder. "Ein ham- j! t'an yw amddiffyn eg'.vyddorion heddweh tt uiwjid«r vm mywyd y byd, yn erbyn gnu anbenaef.^ol hunan-lesnl ae i sefvdln, ym- J blith cenhedloedd rhvdd a hunan-lywodraeth • t »1. drwy'r byd, y fath gydcrord mewn bvrriad t a gweithred, ag a sicrha n hpi allan fod yr eo-wyddorion hyn yn cael en parchu drwy'r j byd.. 6. Nid ydym yn cweryla a Gwerin ?t?r m;mi "Ni chwm-yla?om a gwcnn GeTmani; md oes gennym tuagat W?n Oe?M ?m- l?u Jngen ? chydy?d?mJad ??_y?? I ?a.rwch. Nid &r gymh?ha? y Werin, TM ( 1-hrwy wybod M?no? t'r bnb? na t-h-y M caniatad. yr !?eth Llyw?dra?t? Germani i rYf'I' ?! Pend?rfynwvd ar v rhvM. feI yn yr -s- j ..dd tywyll gynt. er budd dosparth aeh< ) ovisiol a fynnent ddefnyddio gwerin gwlad j fel o^ervnau er cyrraedd a.mca.m? yr un- "eunaet.h. ?na?? ? ??? ?osod ymddiried mewn un- ] benigaeth,—"Ni ellir byth ryrrnal cydgord j hptMwch ond t,mv gvdundeb cenhedloedd er 11 i Ni eVir yiTiddiried y ceidw unrhyw Lywodraeth unbenaethol ei gair Cenhedloedd rhydd yn umig eill barcfiu eri banrhydedd, gaii osod lies dynoliaeth yn gyff- redinol o lfaen'eu lies cul personal eu hunain.' 8. Am ha.d Germani yn America. "Cyn de,chreu V rhyfel ryflogodd Germani yspiwyr j (Lrwy yr oll o'r Unol Daleit.hiau, gan filwrio I dhonynt yn ddirgel yn erbyn heddweh a bnddianan y wlad v cymerasant arnynt fod I yn gyfeil1gar a hi-_ ?' 9. Am y r'hmd amddiH'yn rhydid dyn. "Yr vdvni yn vmladd yn awr dros heddwch < y byd dros ryddliad v' rptih?noedd. ie p?M i ?ennani ei hun, droa ryddid a haw?   in pob gwlad, bychan a mawr. RhMd prwn-^ ?nd y byd yn He dio?] i'r werin. Rhd p!ajtnu ?edd;?ch y byd ar sv?faem Rhyddid Gw?idyddol." Mae gwareiddiad ei hun yn y fantol. Ond mae la^vnder yn werthfawr- oeach na hyd yn oed Heddwch. Ymladdwn felly droe y pethau agosaf i'n calon dros }¡awhall r werin. dros hawl y bnbl i gael nail! yn eu Hywodraeih drns hawliau a rtiyddid cenhedloedd bycbain; drns osod iawnder i deymasu vn a thros y byd drwv sicrhau y wvdwrd rhwng Cenhedloedd Rhydd ag (idiis, heddweh a 'dio^elwch i bawb. ac a wna'r Lbyd ei hun yn Rhvdd .« 1. "R '{"j. Onid o?s yn Y ??aawn ia?r n?r «> "• ■■ iad gweithredol o addewid yr Hwn a ddMt.,?— j "I bregethu i'r tlodion. i iachau y dryH- iedig o galon. i bregethu gonyngdod i'r caethion, a chaffaeliad golwg i'r deillion; i ollwng y rhai ysig mewn rhydd-deb. i bre. j gethu blwyddyn gymeradwy yr Arglwydd." Yr oedd llawer yn y wlad hon yn ofni fod v rhvfel, fel yr elai ymla-en, wedi darostwng j ilawer ar y safon uchel a osodasom fel gwlad <i'n blaen pan y cyfrvncrasom ni ar ran Bel- j ginm fechan. Ymddanghosaj i lawer fod y rhvfel mewn perygl o newrl ei nod a. i amea,n cyntefig. a bod yspryd gormes a inilitari-,A.,t,h -yT hwn yr aethom allan ddwy flytiedd a ner vn ol i'w ladd, vn bvgv th meddlallnu em gwlad ni, ein bod fel pe yn tueddu ohonrmi j i alw ar Beelzebab, pennaeth y cvthreunaia, i'n cynorthwyo ni i fwrw yr yspryd atuui allan o eraill. Ond vnghanol yr ofnau hyn wele'f America- vn rhoddi bloedd udsorn arian i adgoffa'r byd o wir nod. ac amcan, ac unig gyfiawnhad y "rfiyfel ofnadwy hwn, gan ddyrchafu baner ?hyddid a hn'Y?" ?" <'r;n unwa.ith eto yn %ni- !wg yngwydd cy?'nty?- Awgrymodd 'fro E. T. John, A.S., rai mis- riedd yn ol, tnai dylanw* Czar Rwsia ar lywfKlraetli Prvdain a Ffrainc. oedd wedl v-adw C-onstantine ar nrsedd Groeg. a'i gadw ihag y rt°sP a hReddqi ei frad i'n herbyn. I 3ryd liwni?, ?6n, aNi g Gwawdid Mr. John y pryd hwnw am awg- rvmu y fath beth. Rrnyn heddyw mae yr hvn a ddywed^dd efe wedi cael i wirpddu. W, edi'r chwvlJroad vn Rwsia cafwyd Gor^af Diwefr vmha'n= y vn eltido ce,it- fKlwriaethan beunv^i l y'hwng LlVs German, .,i. Llys Rwsia-y ddwv TTnbeniiieth fwylif. a mwvaf vorthrvniis. efli,i. vii v S?r yw fod dior.eddM y Isar diddyn,- iad yr t??enn?? vp.<. n ?ydhad ??iR L?-odra?, wedi .v?-?! nn n'r rhwystrau 'pemw.f oedd yn fTo.r.1 ir ?pric& 1 ddod aJl- -an o'n hooh/ ni vn v rhv!el. Yn v cv??nd hwn "? ??n o ? r fy??? ?.d?<fa. dcht.fno i?rv?- vn vr vM?-it? n;>n Vl'y "GenMD." v?vd? ?'m=("' vn 01 y giiii- (IBid prvsaro diwedd v horiqd gwawr heddweh. no yr hv*hv^ v hvd na fynnem wnend heddweh byf.h n'- C->nr ond y gwn- aem beddwch a Gworin Germani hryd y myn- nent. Mae hvnv erbvn hv vn rl,.in hanfodoi o getnadwri mawr Arly^-d-l vr rr>erica i'r byd. Mae rhai o weinid^jrv^n C?^'net newydd Rwsia, vr wythnos d 'i—wedi hysnvsia yn vmarferol yr un peth i werin Germani. P a f o d d y L-,tl I I ein cynorthwyo Cwestiwn a ofynnir vu yw Pa fodd y can America e;n T%Iie yn fhv bell, meddir, i a.ll', rvq.V,t rha.n yn y hrwydro ar y tir. a Germani yn llechu vn ei nl11)"flôl.[,1 TaHref fel r.ad eves walitb i T ynge? y Mae y Bawl "v'? ?'??'? ?7?1 yn ?nghono 'Tc't?i:)? hati??? -rhi 't y Dvma yn fyr r?i o'r m?rLm vn y rhai y bwdnda, Amcricn f? <r"'? bwyo. r 1. Mewn Arian. DisgwyHr y pleidleisia Benedd America yr wythuoa hon chwe chaji' miJiwn o bunnau at dreulia.u y rhyfel. Hyd yma nyni sydd wedi dwyn y rhan fwyaf o faich cost y rhyfel, gan fenthvcio i Ffrainc a Rwsia Mian i gyfarfod a'u rhaidiau hwynt. Lhw ysgwydd Jonathan bellach o dan ran o'r baieh hwn. Cyfrifir yr ysgafnha ein beich- ta.1I ni tua dwy fiiiwn o bunnau y dydd. Mewn Llongau Maanach. Un o ang- henion ntwyaf y dydd yn awr yw llongau miwrach i gludo bwyd a rheidiu eraill byw- yd i ni. Mae cynfer o'n llongau masnach ni iiidll ai wedi cael eu suddo gan srdd-longau y g*ely'b neu wedi cael eu cymeryd i wasan- aiKwth u i reidiau'r fyddin, fel y mae prinder llotigau i gludo rheidiau bywyd yma.. Nid pi'inder nwyd-dau, ond prinder Uongan i'w cludo, sy'n cyfrif am gost ache! ilawer o beth- au yn v wlad yma heddyw. Gwna An?enoa r:w y o ? r diffyg i fyny. Ma? yn ei phort.hladd? o?dd heddyw nifer o longau maBnach Germani yn gftrwedd yn segur oddiar ddechreu y rhy- fel, pan 'echasant yno yn hytrach na wyn- ebu peryglon y fordaith adref. Geill y rhai hyn glado chwe chan' mil o dunelli ar un- waith. Cyrne>rir meddianfc ohonynt yn awr gan Lywodraeth America, a defnyddiir hwynt at wtieud diffyg Prydain a Ffrainc i fyny. 3. Mown hela'r sudd-longau. Sudd-Lomg- an yw ein perygl IUwyaf ar hyn o bryd. Geill I America, roi cvrnorth gwerthfawr i ni i'w da! neu eu dinystrio. Uwriada Americ.a os- od "200 o longau rhyfel bychahi, cyflym, ax waith yn ddioed. i erlid a dinystrio v mor lofruddion. hyn. Cvfrifir mae tua 15 i 18 milltir yr awr y medr sudd-longau Germani de.ithio ar wyneb y dwfr, a thau haner hytay pan o dan y dwfr. Mae v llongau a nodwyd sydd gan America yn gallu teithio 35 milltir yr awr. Gvda'r 200 Hong hyn ar y mor. a phob un yn meddu peiriant pellebru diwifr- au, geill llong masnach, pan ymosodir arni 'tn sudd-long y gelyn, bellebru am help—a ohyn pen awr gall Hong fod 30 miHtir oddi- yno, ddod yno i'w chynorthwyo. 4. Mewn Milwyr. Er cymaint Bed y Wer- ydd, bwriada'r America ddanfon byddin gref i Ewrop i ymLadd ochr yn ochr a m. Mae y I (Ipi-A.rly-wydd Roosevelt wedi cynyg codi ac a,rwain Byddin Gyntaf o gan' mil. Mae yr Arlywydd wedi danfon gaJwad allan am bum can' mil yn awr, ac am ddwy filiwn arall i'w I oaclyn. ft. Mewn dylanwad ar Werin Germani: Os 088 obaith chwyldroad byth yn Germani bydd gwaith Gweriniaeth Fawr America yn yiritim) a ni, a mynegiad pendant yr Arlyw- ydd foJ teimlad yr America yn gyfeillgar at Werin Germani er yn elynol i'r Awdurdodau Unbenaethol, yn rhwym o gario dylanwad mawr yn Germani ei hun, ac o bosibl brysuro cwymp y Caisar a'i Junkeriaid militaraidd gonnesol. 6. Am y rhesymau uchod gellir disgwyl i I gyfiyngiad yr America bryeuro diwedd y Aiyfol. Ar yr un I)i-y&nme America, gan sylwedd- oli cvndynrwydd a galiu v gelyn, yn parotoi* am Oair Blynedd eto o Ryfel Cynortltwya hyn ami un o honom vn y wlad i sylweddoli yn well nag o'r blaen anferth- rwydd y gwaith sydd o'n blaen cyn y dygir pen y CaisaT -:t'i filitarwyr i'r llwch. ac y rhyddilieir gwarin Germani oddiwrth iau caothiwed unbenigaeth y Caisar a'i uchelwyr. Yr wytlinos ddiweddaf hysbysodd y Ma.es- lywydd Syr Wm. Roberston fod ga.n Ger- mani eleni filiwm yn fwy o filwyr ar y maes nag oedd ganddi y llynedd. Nerth Grennani, er hynny, yw ei stidd-long- au. Dyma'r arf mwyaf marwol a ddyfeisiodd hyd yn hyn. Gwendid Germani yw prinder rheddiau byw vil o bob math. Ein Nerth aln Gwendid ft Ein Nerth a'n Cwendid N, N'erth Prydain yw ei IJynges. Hon, ac nid y fyddin Vtr clewied honmo, sydd yn riiwymo Satan Germani mewn cadwynau. Ein gwendid ni yw Slilitariaeth yr awd- urdodau a fynnant wnelid, oilun o'r fyddin, a gym pawb drwy'r tan yn aberth i'r Moloch hwn. Geilw'r Swyddfa Rhyfel yn awr am 500,000 arall o ddynion i'r Fyddin—er gwy- bod obonynt fod newyn yn bygwth am na.d oes ddynion i tveithio ar y tir, ac nad oes .-xiigi,u genym i gludo bwyd. Ped enillai byddin Pi-ydain y fuddugoliaeth fwyaf ar y gelyn. ar faes y gwaed yn Ffrainc, pe y gyrrai y Germaniaid oil yn ol dros y Rlhein i Germani. a phe, tra yn gwneud hyny y metbem ni yn y wlad hon gyflenwi'r fyddin, a'i boll reidiau oherwydd prinder gweithwvr vma, byddai Germani yn goncwer- wr yn y rhyfel er colli ohoni'r dydd yn y frwydr fawr. Nid yw milwr heb arfaxi, nid yw m heb bowdwr, nid yw gweithiwr heb fwyd, o uemawr werth i wynebu gelyn fel Germani. Cvdolyga pawb y rhaid i ni drechu y gelyn ■ -],•i fyned o clan ei draed. Ond y ffordd si era f i fyned o dart draed v gelyn yw aberthu ohonom bopeth arall,—gweithwyr i ddatpani bwyd. i wneud magnelau a ehels, i wneud a thrwsio llongau, i ddarparu v cant ag un pethau rheidiol eraill'—a hyny er mwyn chwyddo maintioli ein Byddin a dim ond hyny. Os oes perygl i Brydain, dyna ydyw. Y Brwydro yn Ffrainc __I I Parhau i fyned rhagom o ddydd i ddydd I yr ydym ni a'r Ffrancod. a pharhau i gilio ) yn 01 y mae y Germaniaid. Ac eto, mae cyfrtowidiad mawr ac amlwg wedi cymeryd lie I yn enill a natur v brwydro. Pall eneiliodd y gelyn ychydig amser yn ol, er mai encilio o raid ac o'i anfodd a wnaeth, eto i gyd eneiliodd yn ol cynllun a baratoesal ymlaen Haw. Cludodd ei fagnelau mawr a'i gyfparpar trwm ymaith cyn y medrem ddod ar ei warthaf. Dinvstriai 00- peth na. fedrai gitido ymaith. Symudodd corfT ei fyddin ymaith yn ddistaw a llech- wraidd tua'r safleoedd newydd a baratoisai iddynt, g-,In adael ol-fyddin yn unig i ym- ladd 'goreu y medrent er ein rhwystro ymlaen. Ond erbyn hyn maR'Y' oil wedi newid. Wedi cyrraedd ohono y safleoedd y bwrli. d-i,gai efe eu dal, ac a baratoisid ganddo ymlaen llaw, safodd yno i'w hamddiffyn. Pan gyrhaedd- k-xld eiii blaen-fyddin yno cawsanit v velvil yno vn ei hon nerth—ond heb fod yn hallol barod. Ar waethaf yr anhawsterau a roisai efe n.r pin ffordd drwy ddifetha y ffyrdd a'r rheilffyrdd, chwythir y pontydd oil i fyny, a'r cyffelyb, llwyddodd ein peirianwyr ni i iMigyweirio vr oil mor gyflym fel v galluog- wyd ein gwyr ni i gadw yn dynn wrth sodlau y gelyn, ac hyd yn oed i ddwvn y magnelau mawr i'r ffrynt eyn bod y Germaniaid yn barod l n gwrthsefyi!. I iY eanlyniad yw ein bod eisoes wedi medd- j ianu pentrefi, a choedwigoe dd. ac ucheldir- oedd, y rhai y bwriadasai v Germaniaid i'w dal hvd yr eithaf yn ein herbyn. Fel y mae y garret glo ynsrhanol bw- nweh I)flll ffenestr, neu ddrws, nen bont, vn dal yr boll fwa, yn gadarn. ceir ambell i dre-f neu sa-fle yn llinell byddin yn faen clo ar yr hwn vr ymddibyima diogelwch yr oil. Os tynmr ymaith v maen clo. bydd yr oil mewn perygl (I syrtbio. Maen clo felly yn llinell Germani yn Ffrainc yw dinas St. Quentin. Mae'r I Ffrancod i'r deheu a ninnau i'r gogledd ym- ron amgvlchu'r ddinas, a,'r Germaniaid yn na.ra.toi I ffni. Dichon y bydd yn ein dwvlaw cvn yr ymddengys yr ysgrif bon yn y "Gen- edt." Manylir yn llawnach ar ganlyniadau hyn yr wythnos nesaf. i I Y Brwydro yn ASi I- I HwMh? hefyd vw Y MUe Mwrc? yn Asia, yn Mesopotamia a<" v?<! Ngwlad Can?n. Yn yn Ic'?,ln au hwynebau tua yr olif nito ein bech ei m?d?TM cyn i hir Ym Mooopotamia mae blacn-fyddm Rwsia ?'n b?M-n?vddiTi ni. v nai11 vn tetth?o o'r gogledd a'r HaH o'r de, erbyn hyn ymron yncrolwg eu gilydd-Gc fellv yn can y ffordd ar hyd vr hon v rhaid i fvddin Twrci oedd vn Persia, encilio. Mae y fyddin honno felly vn Ava thebyg o gael ei dal yn y trap. »

j AMERICA A'R RHYFEL MWYAFRIF…

Y BRWYDRO YN I RWSIA

YSTORTO BWYD. I

GWA S A NAETH Y MFTUilKD

! YMWEIJ A ^ LLONG I A WYR.

[No title]

NODION [ - GWLEIDYDDOL.

I PWY ^ 1'FWYAF ERIOED? I

I HYN A R LLALL.

Advertising

[No title]

J DlWLi D il HAi\-I 't' Lei…

IGWEINIDOGION A GWASANAETH…

Y GEIRIADU RON.

LLYTHYR AU AR Y SUL.