Skip to main content
Hide Articles List

20 articles on this Page

CWRSY RHYFEL

Detailed Lists, Results and Guides
Cite
Share

CWRSY RHYFEL ADOLYGIAD YR WYTHNOS METHIANT Y MOR 1 OFRUDDION. DIFA BYDDINOEDD GERMANI. EIN LLYNGES A'l GrWATTH. PA BRYD Y DAW Y DIWEDD. Ychydig mewn cymhariaeth a fu y brwydro yr wythnos ddiweddaf; ac, ag eithrio ffrynt glann.au r Somnie yn I' frainc, ychydig a fydd dylanwad y brwydro hyny ar Gwrs y Rhyfel. Mae a fynno'r tywydd i raddau pell a hyn. Ax ol y rhew diweddaf mae y ddaear wedi myned yn rhy feddal i ddwyn baich symud byddinoedd, mae y ffyrdd mewn llawer man yn anrhamwyadwy gan laid a dwfr. Dengys hyn bwysigrwydd y gwaith y eoniodd Mr. Lloyd George am dano yn ei afaetSi yng Nghaernarfon, sef gwneud rheilffyrdd at was- unaeth y Fyddin yn Ffrainc. Mae adran ar- bennig o Fyddin Prydain yn gwneud dim ond gosod rheilffyrdd newvdd i lawr yn Ffrainc. Gosodwyd yr Hydref diweddaf rhyw dn chan r milltir ar ei hyd o brif linell rheilffordd. Teb- I yg fod hon yn- rhedeg y tu ol i'a Byddin ni yn Ffrainc. Ond heblaw honno gwnaed canoedd lawer o reilffyrdd yn canghennu o'r rheilffordd fawr hon i gyfeiriad ffrynt y brwydro. Yn wir gosodir rheiliau i lawr drachefn o'r cang- hennau hyn i'r gwarchffosydd eu hunain. Nod periteithi-wydd' a fyddai cue] rheilffordd i was- anaethu pob adran o r Fyddin, a phob cyf- undrefn o warchffosydd, a, medrai estyn y rheilffordd ymlaen i, ac ar. bob tir newydd a enillir gan ein Byddin. Mac cannoedd o chwarelwyr Cymra yn codi cerri g o chwarel- au Ffrainc at wneud y ffyrdd a'r rheilffyrdd angenrheidiol hyn. Mae gwaith i'r ffiib a'r rhaw yn ogyetal ag i'r cledd, a'r fidog, a'r fagnel. mew n ennill buddugoli&eth ar y gelyn yn y Rhyfel hwn. Mae adran arall o'r Fyddin. a honno fel y Hall yn cynwys llu o fechgyn Cymru wedi bod wrthi ers dros 'flwyddyn, ya gwneud rheil- ffyrdd i'r un pwrpas yn yr AlfTt. ar Ian y Mor Coch, yn Anialwch Sin. ar hyd ffordd yr anialwch." ac y maent heddyw yn brysur yn ,gwnend rheilffordd ar hyd ffordd y Philstiaid" tua Gwlad Canaan. METHIANT Y MOR LOFRtTDDION I Ond os cymharol dawel a fu yr wythnos I ar y tir bu yn ddigon prysur ar y mor. Dyma, fis cyfan bellach o vmosodiad didrugaredd sudd-longau Germani ar bob Hong o eiddo pob gwlad a feiddiil gerdded llwybrau y moroedd. Profodd yr wythnos ddiweddaf gywirdeb y rhagfynegiad a wnaed yn yr ysgrifa.u yn y "Genedl," v rhwymid Satan ar y mor fel ax y tir. Dechreuoddl yr ymosodiad gyda rhwysg a llwyddiant, udgenid o'i flaen, apllawenych- ai'r gelyn am ei lwyddiant. Eithr byrr a fu parhad y llwyddiant hwnnw. Eglurwyd yma yr wythnos ddiweddaf rai o'r moddau a gym- erir i dynnu colyn sarff wenwynig y sudd- iongau hyn. Hyspyswyd yn Nhy'r Cyffred- in fod deugain o frwydrau wedi cymeryd lie ar y mor rhwng llongau Pryd-ain a iudd-long- au newydd Germani yn y deunaw niwrnod cyntaf ym mis hwefror eleni. Ni hyspyswyd pa nifer o honynt a ddinystriwyd—nid ydym am i'r gelyn gael gwybod; ca aros yn ei bry- dpr a'i dihr;ngo! ni colledig yw pob snddlong a ddaw allan o'i borthladdoedd. Effeithia hyny ar ei nyrfs yn fuan, a phan welir ddydd ar ol dydd, ac wythnos ar ol wythnos yn myn- ed heibio Alp, bl,ONCAU HBB DDYCH- ^ELYD. bydd llai o barodrwydd i yrru er- aill allan. a lIai o barodrwydd gan forwyr Germani i waanaethu ar y sudd-longaa. Ond mae nifer y llongau a suddir gan y gelyn yn dal i fyned yn lai o wythnos i wyth- nos. Pasiodd fwy nag un dydd yr wythnos ddiweddaf pan na suddwyd ond un neu ddwy o longau bychain yn unig. ac un dydd pan na suddwyd cymaint a chwch pysgota. AMERICA A GERMANI. I Mae tair Hong o'r Unol baleithiau a dwy o Brazil, ar y mor ar eu ffordd tuag yma fel nerr i'r gelyn eu suddo. Pe y'i suddid cym- erasai y gwledydd a nodwyd hynny yn gytys- tyr a thyhoeddi rhyfel gan Uermani i'w her- hyn. Mae yn bosibl fod Germani yn awyddus hyd yn oed ar y funud olaf, i beidio tynnu rhagor o elynion i'r maes i'w herbyn, a boa y Caisar felly wedi rhoi gorchymyn i hici n. 10 ymosod ar longau gwledydd amhleidgar, ac y geill hynny gyfrif am fod nifer y llongau a suddir ganddyut yn llai. Ond gan nad beth am hynny mae SlCitW Y DO fod' "nifer boddlhaol" o sudd-longau Germani wedi cael eu d'al neu eu dinistrio o fewn y pythefnoa di- weddaf. Mae yr Arlywydd Wilson wedi gyrru at Lywodraeth Awstria i ofyn am fynegiad clir ganddi o'i bwriad hithau ynglyn a'r sudd- longau. Os dywed ei bod am ymosod yn ddi- rybudd a diachos ar bob llong, fel y dywed- odd Germani y gwnai hi, yna torrir cysyll- tiad diplomyddol rhwng yr Unol Daleithiau ac Awstria. Mae yn wir yn bosibl y bydd hyny wedi cael ei wneud cyn y cyhoeddir yr ysgrif bresenol. EIN LLYNGES A'I GWAITH. I Yn awr y mae'r wlad yn dechrcu sylwedd- oli maint ei dyled i Lynges Prydain. lddi hi, yn fwy o lawer nag i'r Fyddin, y rhaid i ni ddiolch na oresgynwyd ein gwlad ni, ac na wnaed Lloegr a Ohymru yn sathrfa i fwyst- lilod Germani fel y gwnaed Belgium a Ffrainc. Yn wir i'r Llynges y rhaid i'r Fyddin ddi- olch am ei bywyd ei hun. Y ML) DIB YNA iiOiW)LAKTH EIN BYDDIN AK WAITH Y LL\ G E»S. (Mae yn bryd i'n Seneddwyr gOi eu lief yn erbyn yr adran hotmo o'r Wasg ?lan,? ac y? erbyn y cyfryw ym.hlit yr d, dau milwrol sydd vn dal i waeddi am rhagor 0 ?gyn i'r Fyddin." NID YN Y ???,'?YMA.E YR ANGEN MWYAF ,A_M DDYMO-N yn awr. Mae gan y Fydd- in el'???*3 fwv c ddynion nag y medr hi roi gwalth ridynt Mae angen ein Llynges, em 1 Jynges Rhyfel a n Llynges Masnach, am ddymon yn fwy nag yw eiddo'r Fyddin hedd- yw. Ar y ddwy adran o r Llynges,'—adran Rhyfel ac adran Masnach—Y DIBYIsNA YN BENNAF EIN GALLU I OP-CIIFYGUR GELYN. Oni bae am y ddwy adran yma o'n Llynees (a) Buasem ni sydd gartref yn new, eisiau bwyd; (b) Buasai y Germaniaid wedi goresgyn ein gwlad-a chyflawnir ynddi vveithredoedd gwaeth nag a wnaeth yn Belgium. (c), Buasai ein Byddin ni yn Ffrainc WEDa GAEL EI GORCHFYGU. Y FYDDIN A'R LLYNGES. Ma.e (a) a (b) uchod o bosibl yn ddigon am. lwg heb imi egluro ymhellach. Ond mae dl- byniaeth y Fyddin ar y Llynges efailal yn gofyn sail- o eglurhad. I'r neb sydd wedi meistroli A.B.C.. rhyfol nid oes angen dweyd mai gofal cyntaf o phen. af maeslvwydd yw diogelu ";wlenydd" ei Fyddin, hyny yw y ddwy ochr allan. de ac aswy y Fyddin. Os hydd "aden" ("wing" neu "flank") y Fyddin yn agorecf i ymosod- iad gan y ge!yn, peryglir yr boll Fyddin. Di- ogelir corff a c-hnnol byddin gan y ddwv aden. Yn awr edrycher ar linell Byddin Prydain yn Ffrainc. Gorffwys ei haden apwy ar lan y Sianel; mae ei hnden ddeheu yn cysylltu a aden aswy Byddin y Ffrancod' ger Per- onne ar lannau'r Somme, ac mae aden dde- heu Byddin Fframc drachefn yn cyffwrdd eyffiniau yr Yswisdir. Yr unijr ffordd felly v geill y gelyn ymosod ar ystlys nini aden ein Byddin ni yn Ffrainc yw o'r Hianel. neu ar aden Byddin Ffrainc. drwy'r Yswisdir. Yr' "'af dybid oedd ym mryd y Caisar i'w wneud pan ga-sglodd y Fyddin fawr newydd ar gyff-j Iniau yr Yswisdir yn ddiweddar. Y bliona,f i ——— 1 oed.d bwriad, a nod, ac amcan holl ymdrech. ion Byddin Germani yn Hydref, 1914. ,Y pryd hwnnw aeth yn rhedegfa rhwng Byddin Ger- ¡ rmAB>;ddm Prvdain pa un ?r-ddwy fedrai fyned heibio i "aden" y Hall a chyrhaedd y tu ol i'w Byddin. Tonnau'r Sianel roddodd derfyn ar y rhedegfa. Ombai j™ v Sianel ealliai Byddin Germam y pryd hwnnw fod w^nr myned o'r tu ol i'n Byddin ni, ac wedi gwneud diwedd arni. Os. a phan, yr ymes- yd Germani eto ar Fyddin Prydain, yr un fydd yr amcan—cyrraedd glan y mor fel y niedro dorri cysylltiad ein Byddin a Phryd- ain. Gwyliadwriaeth diflino ein Llynges yn unig a. rwystrodd hynny hyd yn hyn; gwyl- iadwriaeth effeithiol a diflino ein Llvnizes YN UNIG a all rwystro'r gelyn i wneud hyn eto. I CYNLLWYN Y SUDDLONGAU. I uyna oedd un o amcanion mawr yrrigyrch gorffwyllog barbaraidd sudd-longaoi Germani y mis yma (Chwefror). Prin, efallai, y dis- gwyliai'r gelyn y medrai'r sudd-longau ys- gubo'r Sianel eu hunain. Np., yr oedd y cyn- lIun yn ymestyn ymhellach na hynny. Cynilun y Caisar oedd gyrru'r sudd-longau i For y Werydd, yn y gobaith y tynnai felly nifer o longau rhyfel Prydain sydd vn awr yn gwylio Mor y Gledd. draw i'r Wer- ydd i erlid y sudd-longau. Gwanheid felly y wyhadwl'laeth ar For y :Gog^dd, ac ar allj Tlvn Pry dam yno. Y DB galla.sai Llynges Germani ■ fentro allan eto i'r mor, a naill a'i gwne:ld rhuthr ? Sianel, gan beryglu aden Byddm Prydain yn Fframc. neu ynte lanio oyadm gref o Germaniaid ar draethau Lloegr. Yn Wlr fhwareuodd rhai yn y wlad hon yn i'w ddwylaw. gan alw ar yr awdur- dodau i yrru adran o Lynges Prydain allan i'r Werydd i ddal y mor lofruddion haerllug. Boddlon iawn a fuasai'r Caisar i golli pob sudd-long a feddai pe. trwy hynny, y gallai ddenu Llynges Prydain i lacio ei gwyliadwr- iaeth neu i leihau ei gallu ym Mor y Gogledd ddigon iddo ef allu mentro gyrru Llynges Germani allan. i Ond, fel y gwelwyd, cafwyd moddion eraill i gyfarfod yn dra effeithiol a pherygl y sudd- longau ym Mor y Werydd. Nid yw hyn yn J golygu na suddir llongau masnach ganddynt I yno eto; eithr gplyga mai methiant sicr a fydd yr byn oedd gan y Caisar mewn golwg fel yr eRlurwyd uchod. Gwelir felly mor hanfodol yw cadw i fyny nerth cyflawn ein Llynges Rhyfel a'n Llynges I Ma?na?h, ac mor anhebgorol angeniheidiol i ¡ hyny yw cadw nid yn uni? ddigon 0 griwian j i'r ddwv aden. ond DTOON 0 WEITHWYR N'ITYTOR nfWYDIANT sy'n cyflenwi angen- rheidiau pob adran o'r Llynges. DIFA NERTH BYDDINOEDD GERMANI. Soniwyd o dro i dro yn yr erthy^iau hyn fod nerfch milwrol Germani yn pallu. Metha rhai o ddarllenwyr y "Genedl" ddeall paham a pha fodd felly y mae Byddinoedd Germani yn dal mor lliosog, ac yn alluog i ymosod fel y parha hyd yma i wneud. Ceisiaf egluro trwy gyffelybiaeth. LLYN Y FELIN. Lie na bo cyflenwad dihysbydd o ddwfr rhedegog bob amser wrth law i droi rhod y felin, cronnir "Llyn y Felin," fel y ceir, pan fo gttlw, digon o ddwfr i droi y rhod dros gyn- ifer o oriau ag y bo angen. Weithiau cyflen- wir dyfroedd y Llyn gan nant fechan, neu weithiau ddwy neu dair, ac mae darpariaeth drwy yr hwn y gollyngir i droi rhod y felin y dwfr sydd eisieu, tra y gadewir i'r hyn nad oes ei nngen i redeg ymaith i'r afon. Deil y j Llyn ddigon o ddwfr at alwad cyffredin rhod y felin. Ond pe bae dwy felin yn ymddibynu ar yr un Hyn rhaid fyddai i'r naill neu'r llall ddioddef os na ellid chwyddo y cyflenwad dwfr yn v Llyn. Pe bae tair neu bedair melin, a phob tin a'i rhod yn galw am ddwfr yr un pryd rihaid fyddai cael un o ddau beth -naill a'i Llyn llawer mwy o faint, neu ynte ddarganfod rhyw ffordd i gael mwy o ddwfr i redeg yn barhaus i'r Llyn. Pe amgen, sych- ai'r Llyn yn y man-a rhaid a fyddai i rod pob melin sefyll. Pvna'r ddameg. Wele'r esponiad eto:— Llyn y Felin yw Byddin Germani, y Mel- inydd yw y Caisar. Rhod y Felin yw Ffrynt y Brwydro. Amcan y Melinydd oedd malu Ffrainc a Rwsia, ac yna os byddai ganddo ddwfr dros ben, malu Prydain wedyn. Tuagat hyn bu am flynyddoedd yn cronni dyfroedd Llyn y Felin, yn ychwanegu beun- ydd at rifedi ei filwyr. Yr oedd ganddo ddig- on o ddwfr wedi cronni i gadw'r ddwy rod, un yn Rwsia a'r llall yn Ffrainc.—yn troi am I chwe mis. Credai y bnasai wedi gorffen malu ymhen y chwe mis. Camgymerodd yn ddy- bryd. Daeth Prydain i'r maes, ac yn lIe dwy I ^d yr oedd tair. Gwelai'r Melinydd y rhed- ai holl gynnwys y Llyn allan os na chai rhag- or o ddwfr i'r Llyn. Cloddiodd ffos i ddwy afon arall-Twrei a Bwlgaria. Rhedodd dyf- roedd y rhai hynny i Lyn Germani. Ond cod- wyd rhodau newydd dachefn, un yn yr Eidal a'r HaJl yn y Balkans, a'r ddwy hyn yn galw am ddwfr fel y ileill. Yna codwyd rhod ar- all yn Rumania fel yr oedd chwech rhod yn galw am d<fwfr, ac yntau y Melinydd wedi darparu am ddim ond anghenion dwy. Ac eto mae r chwech rhod yn dal i droi o hyd. Pa fodd? Trwy dreisio rhyddid eraill. Rhaid oedd cael rhagor o ddwfr i'r Llyn, gan fod ffrydiau Bwlgaria a Thwrci yn dechreu sychu. Yr oedd ganddo yn aros dair 'ffyn- honell cvflenwad eto, sef- 1. Yr hen filwyr dros yr oed milwrol ar- ferol, a'r bechgyn ieuainc a ddeuant pan yn 18 oed yn naturiol i'r Llyn 2. Y dynion a arferid eu hesgusodi rhag bod yn y Fyddin—megys gweithwyr, siop- wyr, ysgolfeistri, etc. 3. Y dynion yn y gwledydd a oresgyn- wyd ganddo. Ni waeth gan y Caisar o ba le na pha sut—cael dynion i'r Fyddin oedd ei unig nod ef. Edrvcher ynte pa fodd v cloddiodd y Caisar y tair ffos yma er mwyn cadw digon o ddwr yn y Llyn i barhau i droi v chwech rhod. 1. Dechreuodd alw ers dros flwyddyn a. banner yn ol ar yr hen filwyr dros yr oed milwrol. Llynedd galwodd y bechgyn 17 mlwydd oed i'r Fyddin. Eleni mae wedi ?"? Y bechgyn 16 mlwydd oed i'r rheng- oedd. Drwy y moddion hyn en fodd dros filiwn yn rhagor llynedd ca eleni o bosibl dnchwarter miliwn. Ond svlwer mai BENT IT YC A ()'R DYFODOL Y MAE. 2 Rhaid oedd iddo wrth weithwvr er- aill i gymeryd lie y gweithwyr a yrrid i r Fyddin. Felly mae pob merch a gwraig yn I Germani yn agored i gael eu gorfodi i wneuthur gwaith dyn, modd y gall y dvn fyn'd i'r Fyddin. Am yr un rheswm y caethgludwyd y miloedd o Ffrainc a Bel- gium i Gemiani i weithio. ac y gorfodwyd carcharorion rhyfel i weithio yn lie y dyn- ion a alwyd i'r Fyddin. Ond danghosir mor brin yw y cyflenwad erbyn hyn gan y ffaith fod milwyr a glwyfwyd yn y brwydro llynedd. ac a gollasant glnn neu fraich, neu ^veithin.u v ddwv plun, YN OL YN Y FYDDIN HEDDYW yn gweithio y Mach- ine Guns—yr hyn a allant wneud ar eu heis- tedd. 3. Gorfodir y Pwyliaid (dvnion Poland) i yniuno a'r Fyddin. Ca'r Caisar dros fil- iwn a,rall oddiyno. L Ond erbyn hyn mae'r ffrydiau newydd hyh

I D1 W E PDA RAF.

Y SAITH BARNWR. ! Y S.A.ITH…

[No title]

DATGANIAD Y PRIF WEINIDOG,…

--- -GWAELEDI* TIRFEDD-I IANWR.

MARWOLAETH IY PARCH. Df.NiEL…

I SYR OWEN THOMAS.

Y MILWR GOR-I ,PHWYLLOG.

» DYRYSUR FFERMI WYR.

APEL I

.,. DIFLANTAD MERCH , FFERMWR.

I LLAI 0 BYTATWS.

LLADRATA SIWGR.

DAL TERFYSGWYR - GWYDDELIG.

TERFYSG MEWN MARCHNAD.

r CYNHILDEB A GWAS-I--TRAFF.-

MARW CERDDOR ABNABYDDUS.

- - - -_ -4 -PLA -LLYGOB.

CWRSY RHYFEL