Hide Articles List

22 articles on this Page

IN o it i XDTit .i

IAWN I DAFARNWYR. j

CYNHAUAF 1916. : - t

SUDI)0 llong-AGER. t

CWRS Y RHYFEL. i

News
Cite
Share

CWRS Y RHYFEL. i s Jadolyqiad YR WYTHNOS I I I Y CRl AM HEDDWCH. f ————————— ———————— r ELN DYLED IE AMERICA. I BETti MAE Y RHYFEL YN El ttOSTIO i I CHWI A MINN All. Till PHARTiNEfi GWAN GEKMANI. t IACHOS Y CADFJilDOCr OWEN THOMAS. I Dau bvvnc mawr yr wythnos yng Ngbwrs ) v liiiyfel a fuunt y eri am Hedclweh. a'r dadleniadau gwarthus a geir yn Adroddiad y Llys Milwrol arheamig fu yn ch\ij"o i mewii I i achos y Cadfridog Owen Thomas. Cyutpr- wn ynghyntaf. I ACHOS Y CADFKIDOG OWEN I THOMAS Gwrwied syhv ar hwil di-oioii, e:&oes yn vr ysgrifau hyn. Ceid rhai yn ddigon gwann eu rfydd i amheu a i doefch a fu codi yr heiynt gnvytit o gwbl. Ofnent y rhaid fod rhyw btetli ymhell o'i ie yn haras a gwaith y Ca.d- fridog Cyinreig pig N^ihumel cyn y ouasai y SwydUfa Ryfei yn ei Kymud. Aeth ami i i ddyn cyhoeddus, a mwy nag un Cyngor cy- hoeddus yng Nghymi-u mor bell :i dweyd mai mater milwrol yn unig ydoedd, ac na fuas- ai y Swyddfa Ryfel bytih yn meddwl am ddi- I swyclldo y Cadfridog heb fed digon o aohos ganddynt yn ei erbyn. "Trust ffie War Office'' oedd y eri gd.n y bobl yma. Xid oedd- eiit yn ys k-r,.e d fc? d cnt ynystywxl fad cymeriad a buddiannau Cenedl y Ovmry yn gydrwymedig a.g eiddo Owen Thomas ed hun yn yr achos. i Cyfiawnhawyd ymddiriedaeth Cyirru yn Owen Thomas. Mae ei gymeriad personol a gal wedi gaethol wedi cael eu clirio yn hollol gan Adroddiad Swyddogol y Llys Vinchwil- iad arbennig a benodwyd i holi i mewn I'f ehos. Siomwyd v sawl a fynnent vmddir- ied yn nhegwch a doethineb yr awd'm'dod?u milwrol, ac yn arbenig yn A;-g!wydd Freneh 1 (Syr John. French, gynt), a Syr John Cow- ans, gwyddog uehel yin y Swyddfa Ryfel. Dengy-fi Adroddiad Swyddogol y blys fod Ar- gIwydd French, Syr John Cowans, a'r Swyddfa Ryfel wedi gwnend cam a'r Cad- fridog Cymreig, ac wedi troseddii rheolau swyddogol cydnabyddedig y Fyddin wrth wneud, oiid bodd'[<Yna'r Lilys yn unig ar ang- hymerradwyo yr hyn a wnaethant. Grcsyn na fuasai yr oil o'r tystiolaeth-tu a gafwyd yn yr ymchwiliad wedi cael eu cy- (hoeddi. Dichon v ceir hwynt eto. Ond mae'r Adroddiad Swyddogol ynd'do ei hun Yon cynnwys dadleniad gwn.rthue o'r modd y gweithreda rhai o'r swydililogion milwrol uch- el. Pe caem yr holl dystiolaethau gallai yr ymddanghosai rhai o'r 6wyddogion milwrol hyn me-wnvaeth goleuni fyth. O.nd fel y mae, dengys yr Adroddiad y-n- ddo ci hun mor waihanol yw syniad Oyirwu ac eiddo milwyr wrth ei galwedigaeth, am yr hyn y dylai Byddin Prydain fod. Er i Gymru yn aiddgar ac yn selog wneud ei rhan yn ardderchog i godi Byddin Gymreiig, eto, amlwg yw oddiwrtfh yr ad'rodd'iad hwn mai arall yw ania/nawd y Cymro ac arall vNv anianawd v Sais. Rhaid oedd fod svniadau, da 1: a dan, a dyheadau Owen Thomas fel Cym- ro yn gwrt-hdaro yn erbyn syniadau, daliad- all 'a dvheadan Philistiaetih Militariaeth y Sais. Ksponia hvri la wer o'r dirizelwcb sydd vncrlvTI a hanes Bvddin Cymru—a'i dilead. p:¡,. elo y Rhyfel heibio 'bydd gan llymru Tvwbot-Ii i'w ddweydl wrth y sawl sy'n gyf- rifol a.m ladd Byddin Cymru, ac wrth y sawl a safasant yn ddifater pan oedd y Kvcl'd- in yn cael ei difodi. Y CRI AM HEDDWCH. Er gw rthod o Lywodraeth Pi-ydain gym- táryd ei hud-ddenu gan wahoddiad Pharisie- ¿¡¡ood Gel-mani i Gynadledd Heddwch, codi yn uwch uwch y mae y cri am heddwell ym- hob gwlad-ruc hyd yn oed yn Germ am ei hun. Daw cyfyngder Germani yn amlycach o'r naill ddydd i'r llall. Er holl ymffrost ei thywysogion milwrol nid oes neb a. wyr yn well na hwy mor gyfyng yw ar y boblog- aJeth gartref ac ar y Fyddin ar y maes. Er chwytiin ohonynt fygythion a ehelanedid am wrthod o lionom eu cyfarfod ar eu tir hwy mewn Cynadledd EDeddweh, gellir bod yn (1.ra sicr y ceisiant eto agoshau atom am heddwch. TRI PlIAETNER GWAN GERMAN! i Pedwarawd yw gelynion Prydain yn y Rjhyfel—ac o'r pedwar nid oes erbyn hedd- 1-w, ond un y gellir ei gyfrif yn gryf, a Ger- mam yw hwnw. GAvemiaid bellach, ac yn II myned yn waarnaclh wannach yw y t-ri arall -Awst;ria, TNNi-ei, a Bwlgaria. Aiiae y tri. 1 hyn yn fivy awyddus am heddwch nag ydyw I Germani ei hun, ac am resymau amlwg a digonol. Gvvel Ymerhawdwr* newydd Awstria mai aihannu a cholli rhan o'i deyrnas a wna efe I os pery y rhyfel lawer yn hwy. Mae ang- hydfod cartrefol ac eiddigedd cydrhwng y gwahanol gwhtedlloedd a gynhwyeir yn yr Y'merodraetli, eisoes yn petii pryder i'r awl- I mdodau. Os na thawekir yr anghydfodau 1 'hyn yn fuan, ant o ddrwg i waeth, ac yna. G-wel Brffliin Bwlgaria fod' ei orsedd, ef mewn perygl. Y munodd ef a Germani yn y Riiyfel yn y gobaitih y caffai ei goroni ax ddiwedd y Rhyfel yn 1 sar y Balkans. Mae v gobait-h li-wiinv, eisoes wedi diflannu. Mae ei Fyddin yn cael ei difa o ddydd i ddydd ym mhoethder y bi^vydVo o Lob tu iddo fel y todda'r etira ar y brvndau yng ngwres haul, Ebrill a Mai. Gwel Twici y hyOid yn rhaid iddi ffarwelio yn gyfangwbl ag EWTOp. gan golli oboni Gaer Cystenyn—ols na fedri hi "gyiuno a'i g w i*th w yri ebwr ar frys." Yr wythnw ddiweddaf hysbysodd Twrci y byd ei bod hi yn cyfrif ei hun yn rhydd oddi- wrth Germani, ac yn fiefyli ar ei gwadnau ei hunan. Dyma un o ganlynia.dau union- gvrchol "nodyn heddwch" Germani. Yn y nodyn hwnnw1 cymerai Germani arni fod ganddi hi yr haw! i b?ndtn'tynu tynged ei chyngreinaid. Hysbyswyd Tsar y bodd- lona'r Ca lsar i Rweia gael C'aer Cystonyn a r j DardaneLs os boddlonai wneud heddwch yn awr. Ofna'r- Twre felly y ceisia Giesrmani gadw ei phen ei hun yn y CN-t-iind,el) Hecm- wch drwy abert.hu ei Chynghreiriaid. j YR YMGYRCH YN RUMANIA. Eglura y fFeitihiau uchod yr ymdrech ofn- acIwy inae Germani yn ei wneud yn awr i o]'e,yn yr oH o diriogaeth Rumania. E?'Yehpr ar y map, a gwelir paham. Mae dau gvmhelliad' cryf i hyn, sef Ofn ac Uchel- (laii "Yrnliell,.ad ervf I lin-ii, sef 0',111 ae Ucliel- to Yr ofn yw y daw iluoedd Rwsia fel llif- eiriant drwy Rumania, gan vsgubo Bwlgar- j ia. ac vna vmlaen i Dwrci a C'haer Cy^tenyn. Yr amdddffyn, goreu yn aml yw vmosod. Drwy vmosod yn awr ar Rumania pellheir os na svmudir yn hoUol y perygl i Rwsia ores- gyn Bwlgaria. Edirycher eto ar y map a gwelir mai darn bychan iawn o arfordir sydd gan Bwlgaria ar y Mor Du. Bu'r Dobryja oil yn eiddo I iddi—ond yn Rhyfel y Balkans ychydig flyn- I i-i; ol cyfnerixld Rum.-ujia y Dobi vja oddiarni. Uehelgais Ferdinand Brenin Bwl- garia yw cael ei wneud yn Tsar y Balkans, a ineddiiiJiu oh4yiio iannau r Mor Du hyd vn )dessa, jiojfthladd mawr y gwenith. Os medr Mackensen yn awr oie-'sgyn yr oil o Rumania, gan yrru'i" Rweiaid a'r Ruman- iaid yn ol, ynghyntaf d'Ol'i yr Afon Sereth, ac yna dros yr Afon Pruth, yna bydd y ilonnl yn gynmarol rydd ac a-gorod- i'w Fvdd- :n deithio yniiaen tua Odessa. I BRWYDR FAN\'H Y SERETH. I' Tra yr wyf yn ysgrifenu y llineWau h\-n mae BJ wydr 1"aw.r y S'ereth yn cael ei hi-m- ladd. Pendei-fyna'r frwydr hon dynged RlI- uni a a Bwlgaria. Os evil RwsIa, J'na. geill I, Maektmjsan godi aindd'itfynftydd a ehloddio gwarchffosydd yno a'i ui%,nai yn anhawdd os naid yn amhosibi, i Fyddin Rwsia wed'i ei hadgyfnerthu, adenniir v !:e. Arhosai Ru- mania felly yn Haw y g;.t).n, a byddai Bwl- garia mewn diogelwch. Ar v Haw arall os colli Villa Germa.ni ac j ennill wna Ewsia ym Mrwydr y Seretli, yna gwag a diwerth i Germanffydd" yr holl fudtd. i ngoliaethau a enillodd hyd yma yn Rumania, Canys, yng nghyflawnder yr ameer byddai j Byddin Rwsia wedi cae! ohoni adgyfnerthion, I fd d.fr(wdd yn cranni y tu 01 i'r a.rgae nes llilddynt drwy eu pwysau d'orr.i'r argla-wdd a I gol'lifo'r gwastadedd odditanodd. Cadger felly lygad ar ddatblygiadau I Brwvdr Fawr v Sereth. ) t EIN DYHED I'R AMERICA. I 1 Toimlad cyntaf Haver yn y wlad yma yd- I Otddi fod Cenadwii yr Aiftywydd Wilson yn j ymyriad aoigharetdig a buddiianau Prydain. j Ceisiodd y Wasg Jingoaidd greu anghydfod I rhyngom ag America mewn canlyniad. Dylid i curio fod a fynno elw peraonol perohenogion till ai papuraiu yn y wlad hon a pharhad y RhyfoL. Golygai cyhoeddi heddwch fod gob- I aith eu helw hwynt yn diflannu. Gyda'r cyfiyvv nid yw gwaed gwiriom yn cyfrif ond megys dim o'i gymharu a gallu pentyrru cyf- I oeth- Erbyn hyn yr ydys yn gweled mai mantais ac nid aiifiiittii6 i'r wlad hon oedd Cenadwri yr Ariywydd. I Ceisia Germani beidio amlygu eu hamcan- ion hi- yn y Rhyfel, na'r telerau ar y Phai y bd-dai yn barod i gyhoeddi heddwch. Ceis- i ia'1' Ariywydd Wilson gan yr holl wledydd I Bydd yn ymladd i nodi yn glir bietfli yw y nod sydtd ganddynt i gyrchu ato wrtih bar- hau y Rhyfel ymhelfech. Yr ydym ni yn barod i wneud hyny. Nid yw Germani. 06 gwrtiiyd Getrmani nodi eu hamcanion, dengys i'r cenhedlioedld ambleidgai, mai rhagrith yw j ei chri am heddwch. Os mynega ei hamcan- f ion i?haid i'r rhai hvnv fod vn rhesymni— I' neu ynte cyll Germani unrhyw gydymdeim- lad' a ddichon fod gan wledydd amlhleidgar a hi. I, Ond gyda hyn da yw cofio maint ein dyl- ed ni i'r America am ein llwyddiant hyd yma yn y Rhyfel. EgliUr i'r neb sy'n dilyn yr vsga'ifau hyn yw mai Rhyfel peirianwaith o bob niath-gyqinati mawr. shels, eyfarpar, etc., yw y Rhyfel hwn. Mae haearn, a dur yn bwysicach hyd yn oed na dynion yn y Rhvfe1. Pa le ynte y buasem ni heddyw oni bae am y cvflanwad diddifredd a ga.wm o'r Ameri- ca o arfau o bob math i'n milwyr? Pe bae ¡ yr Unol Dalmethau wedi cloi ei gweithdai a chau ei phorthladdoedd i'n herbyn ddeehreu | v Rhy-fel, a ninnan mor brin ag oeddem o ) arfau rheidiol, tra Germani wedi casglu y I fath gvflenwad anferth o honyrnt ar hyd y j blynyddoecM, buasai'r gelvn wedS ein toechu. | Y llle;af peth feHy a fedrwn wneud yw gwran- do yn barebns ar yr hyn "ydd gan America I i'w ddweyd. a rhoddi tteVid cwrtais i gen- adwri yr ArlV-wydd. j COST Y RHYFEL. I Beth mae y Riiyfel wedi, ac yn ei gostio, i chwi a mÜmaa? Xid wvi yn son yn awr I' am y colli gwaed anwyliaid aj faes y gad, nac am y erogbris a godir, yn ami yn ddi- raid, a in angenrheidiau bywyd. oDd goiyn yr ydwyf a yw y darllenydd ernoed wedi ceisio sylwedaoli anferthrwydd y gost o gario y RhyfeJ ymlaeu r Mat Mr. E. T. John, yr ae-iod (lix>:i Ddwyrain Dinbyeh, newydd' roi y ffigyrau synfawr i'w etholwyn'. Weilfe- gryti- hourb byrr ohonynt:— Fe gyot y Riiyfel i Biydain Fawr yn unig am y rivvyddyn gyliidoi baesenol ddwy fil o filiynau o bunnat (,OOO..OOO,OOOp). Mae y ffigiwr, yn y wedVl yna, yn anani- gylhedadwy. Dyrry Mr. John hwynt mewn moddr symlach a mwy dealladwy. Mae y Rhyfel am y flwyddyn hon yn umg yn costio mwy na deugain punt aT gyfer pob gwr a gwr.iig, pob mab a merch a baban yn yr holl deyrnas. Ar gyfer pob teulu o hump o bersonau 0'01- yga y RhyfFl ddyled am y flwyddyn honS-11 unig, o dixis ddau gant o bunjnau. Pa nifer o deiiiuoedd yng Nghymru sy'n derbyn 200p mew n t/i'wyddyn Er pan ddechreuodd y Rhyfel hyd ddiwedd y flwyddyn gyliidoi bre^enol (Mawrth 31, ¡ bycld traul y Rhyfel i Brjdain Fawr > yn unig yn ddwb! y fficyrau uchod, sef droi Op y pert ar gyft-r pob person yn y deyrnas i hon o'r baban diwrnod oed hyd' yr hen wr j pedwar llgain miwydiù a thnJr" hynny. Gol- j yga ddyled o d''r? '4?Wp ar g,der pob tenlu o j bump o bersonau yn y d'rna.s. Heb leihau J dim o'n zeJ dros gvfiawnder, na'n brwdfryd- ) edd am anmil buddugoliaet-h, gwna'r ffigyr- J au hyn i bob dyn rhesymol ymbwyHo oyn j parhau y Rhyfel anr un dydtd ymhell- | ach nag y hydd rhald. I

MAGU IEIH YN TALU. j

j EIR A y Y CAUCAISUS.- I

I Y CAD FIJI DOG OWEN THOMAS.I

I I RlTAI. I

j ATAI. Y DDIOD YN RWSIA.-…

- - - I I LI.ElIIAD TROSEDDAU.…

RHEOLFP GWENITH INDLAIDD.

I COSTAU'R RHYFEL. I

Y W LAUWRIAETH A'R DDIOD.…

II I ANGHYDFOD Y BLAID LAFUR…

j FFYNON GWENFFREWI. -I

CHWARELWYR I FFRAINC.I

APEL AT AMAETH" WYR MEIRION.

iDIWEDDARAF.

-.-..-.-_- - DENG MIL 0 ACERI…

NODION 0 FON.

---I'CYMRU AC ACHOS OWEN THOMAS.