Skip to main content
Hide Articles List

8 articles on this Page

I Y Crane.| i

Detailed Lists, Results and Guides
Cite
Share

I Y Crane. (Drama.) 'ACT I V. Cymeriadau: Martin Rhys, Parch. Morgan Lewis. Cymeriadau Neivyddiort: Dafydd Eiias, Huw Morgan, Rhys Dafis, Owen Owen, Oafydd Dafis, Siencyn Sicn, Huw Huws, Diaconiaid ac Aelodau Bethel. Colygfa li.: Mewn ystafeli yn nhy'r Capel neu mewn Festri. (Martin Rhys yn dod i mewn yn gyntar, yn cymeryd y brif gadair ac yn disgwyl yn bryderus. Tri ereill yn dod i mewn gyd a'i gi-lydd.) M.R.: Ry'ch chi'n hwyr, frodyr. Bafydd Elias: Cynnar yw hi yma rwy'n gweld. M.R.: Eich diweddalfwch chi sy'n i gneud hi'n gynnar. Huw Morgan: Shwd gall diweddarwch neb i gneud hi'n gynnar, gwedwch? M.R.: Wn i ddim shwd gall Dafydd Lias weyd i bod hi'n gynnar ag ynte chwarter awr ar ol yr amser. b < Rhys Dafls: Fe fydd yn well i ni beidio a dechre ymresymu ar y mater, ne mi fyddwn yma drwy'r nos. H. M:- Beth sy' i fod ymlaen yma heno ,"ewrdd eglwys, 4ie a allwn ni ddechre ca, mwgyn bach? M.R.: Na, na, cwrdd eglwys wedi'i gy- koeddi'n rheolaidd sy yma, a ma raid i ai fynd ymlaen a'r gwaith. Ar y rhai sy heb ddod mae'r bai na fysen nhw yma. Chi, wyddoch taw'r mater sydd i fod dan sylw heno yw'r safle anffodus Owen Owen (yn dod i mewn ac yn terri ar ei draws): Fues i'n aros tipyn wrth y drws yna. Odich chi wedi dech- re'r cwrdd yma'n rheolaidd trwy ddar- llen a gweddio? Chlywes i ddim o hon- •ch chi. M.R.: Wel naddo, frawd, roedd yr am- ser wedi mynd dipyn ymhell, a 'daliwn ni ddim bod yma drw'r nos, ond mi all pob un fod mewn ysbryd gweddi, a gobeith- io'n bod ni. Fel rown i'n gweyd, y mater sydd i fod ger bron beno yw Dafydd Dans (yn dod i mewn ac yn torri ar ei draws) Odi Mr. Lewis yn gwbod am y cwrdd hyn heno P M.R.: Ma'r cwrdd wedi'i gyhoeddi'ij rheolaidd. Os oedd e'n dewis mynd i Swrdd mor sydyn heb weyd i ble, nid arnon ni ma'r bai. A mater i'r eglwys yn hollol sydd i fod ger bron heno. Chi wyddoch am y safle anffodus Siencyn sion (yn dod i mewn) Rhowch 1 sly wed, Mr. Rhys, be sy gyd a chi niwn law. M.R.: Tysech chi'n dod i'r cwrdd yn I ferydlon fyse dim isie i chi afionyddn arna i. Wrthi'n rhoi'r mater ger bron own i. S.S.: 0 gwedweh chithe hynny, ond arosweh, ma 'na rywrai mas wrtli y drws yna yto, mi af fi i alw arnyn nhw miwn. i (Yn mynd at y drws.) Dewch miwn,, fro- iyr, dewch miwn. (Tri neu bedwar yri dod i mewn yn araf, y naill ar ul y llall, ^r mwyn difa amser.) D.E.: Cerwch ymlan nawir, Mr. Rhys, it pheidwch ag aros ar hanner ych araith yto er mwyn neb. Huw HlJws (un o'r rhai olaf a ddaeth- i i mewn): Gawn ni glywed be sy gyd a. chi mwn Haw heno? Dyw hynny ddim ond teg? H.M.: Bydd ddistaw. a thi gei glywed y* gynt. H.H.: Whara teg, frawd, dw i ddim wedi gneud dim mwstwr yto, nawr des i miwn. M.R.: Dyma'r mater mewn byr eirie-- y safle anffodus a'r cwrs unpatriotic, hynny yw, anwlatgar, ma'n gweinidog ni wedi gymryd ynglyn a'r rhyfel, a ma'n bryd i ni roi terfyn arno. Mae H.HJ/ Ymhwy ffordd, i saethu e ne'j j grogi e? Beth yw'r rheol ar fater fel Avn r 8.8.: I starfo nhw yw'r rheol, Huw. O.O: Pun ai cwrdd eglwys ne gort marshal yw hwn? M.R.: Ordor, order, nid mater i gell- wer ag e sy gyd a ni mwn liaw. Ma'n gwlad ni mwn perigl—mwy o berigl nag y'n ni'n feddwl, faile; a nawr ma gen i benderfyniad fel hyn: "Ein bod ni fel eglwys ym Methel. Pentre'r Glyn, yn eeisio gan ein gweinidog ystyried yn ddi- frifol ei safle anheyrngar, am ein bod yn ystyried bod ei ymddygiad yn dwyn anfri ar y weinidogaeth a'r eglwys yn y lie, ao ymhellach ein bod yn ei rybuddio oni bydd iddo newid ei don a'i osgo tuag at y rhyfel a'r fyddin, y byddwn fel eglwys yn cymeryd i ystyriaeth y priodoldeb o beid- pri odolde c o, i)(,, d io a'i gyflogi ym mhellach fel gweinidog i »i." Yn awr, dyna'r penderfyniad, a does S.S.: Pwy sgrifennodd y pendei-iyriiad yna i chi, Mr. Rhys? Mi fydda i'n cyfri fflhunan vn dicyn o lenor, ond digon prin y byswn i'n gallu gneud hwnna, a rw i'n siwr na nethoch chithe ddim o hono fe'ch kunan. M.R.: Be sy a fynno hynny a'r mater? Ma'r penderfyniad yn rhesymol a theg. Chi wyddoch cystal a finne fod dynioa parchusa'r ardal yma yn edrych arnon ni gyd a dirmyg am yji bod ni'n godde i'n gweinidog fynd ymlan fel mae e. 'Dw i fy hnnan ddim yn leico'r syniad bod plis- myn n cal 'u hala i'r cwrdd i Bethel i glywed be sy'n mynd ymlan yma. S.S.: Sefwch chi, Mr. Rhys, ai nid cbi geisiodd gan yr awdnrdodehala plismyn yma.? i 0.0.; Mi fues i'n siarad a'r plismyn a roen nhw'n gweyd taw Mr. Lewis ni odd y pregethwr gore giywsom nhw ariod. M.R.: Mi all cyfrwystra neud nawer o bethe. u. S.S.: Gall wir! 6NI.R. Nawr, ry'ch chi wedi clywed y I penderfyniad. Rw i'n i gynnyg e'n ffuriiol or gader. Oes rhywun yn cIllo;" I R.D.: Wei, er mwyn mynd ymlan a'r II gwaith mi eilia i. Rwy'n gweld taw gofyn iddo styried ma'r penderfyniad, a neift liynny ddrwg yn y byd iddo, ag os na fydd e'n barod i styried, mi fyddwn I .i'n styried, a neifp hynny, ddrwg yn y byd i ninnau. M.R.: Nawr, pawb sydd dros y ——— ¡ S.S.: Mariner munud, Mr. Rhys, ma gen i ryw le i gredu bod Mr. Lewis ar y ffordd i'r cwrdd yma, dyina fe gyda'r I gair. (Pawb yn troi ac yn edrych yn nnn. Martin Rhys yn troi ac yn gadael y papur a'r penderfyniad ar y bwrdd.) I Dewch ymlaen, .Mr. Lewis, ma'n dda gyd ¡ a ni'ch gweld chi. I (Y Parch. Morgan Lewis yn mynd ymlaen yn syth' ac yn wrol at y gadair yr eisteddai Martin Rhys ynddi.) M.L,: Newch .chi gymryd cadair arall, Mr. Rhys (M.R. yn codi fel un wedi ei syrrdanu. M.L. yn gafael yn y papur oedd ar y hwrdd, yn edrych arno am eil- iad, yn ei daflii'n ol ar y bwrdd, a M.H. yn gafael yndclo'n bryderus.). M.L. (yn -eistedd) Eisteddwch, Mr. Rhys, mae gen i ryw bethau i'^ dwevd wrthocli chi. M.Rf: A odi e'n weddus, frodyr, i Mr. Lewis fod yn y gader ar i achos i hunan r Dau neu dri: Na, na! M.L. (heh gymryd arno glywed): Yng nghyntaf dim, ru V am ddiolch i'r brawd Siencyn Sion am anfon teligram i'm hys- b .ysu o'r cyfarfod hwn. Roedd hynny'n weithreel Gristviogo], ac ni chyll mo'i gwobr, frawd. S.S.: 0, ma llawer o'r eglwys yma wrth gefen y teligram yna, Mr. Lewis. M.L.: Gwell fyth, ma 'nghalon i'n llawenychu ii-i-th glywed. Yn awr, rwy'n gweld eich bod chi wedi bod yn ys- tyried penderfyniad o waith y Parch. Talmor Jones, gweinidog o eglwys a.c o enwad arall gyd a golwg ar 'y ngwein- idogaeth hi yma S.S.: Ond wedes i wrthoch chi, frodyr, taw nid Mr. Rhys 'nath y penderfyniad I yna! Talmor Jones, ie wir w. Dyna fe'i hunan, ie wir, w. M.R.: Ma'r penderfyniad yn fynegiad o deimlad gore'r eglwys a'r ardal, anwir- .dd yw gweyd taw penderfyniad Mr. Tal- mor Jones yw e. Cofiwch beth fydd jtwrmod y penderfyniad yn i olygu i chi! M.L.: Fe fydd yn golygu, maen debig, oich colli chi o'r eghusP M.R.: Bydd, a llawer eraill. M.L- A chi fyddwch yn ymaelodi yn Hermon P M.R.: Mater i fi 'n bersonol yw hynny, Mr. Lewis. M.L.: Wel, ma croeso i Hermon o hon- '.Itch chi, a mi fydd yn ddrwg gen i am Hermo, feI ,ma'n ddrwg gan 'y nghalon i am Bethel yn awr. R.O.: Ry'ch chi'n rhy ddrwg, Mr. Lewis, yn insyltin. H.M.: Hiar, hiar, cofiwch Mr. Lewis taw ni sy'n eich talu chi! M.L. Mi fyse'n fain iawn arna i pe bae pawb mor brin a chi a Mr. Rhys yn 'u cyfraniadau, ond mater arall yw tiynny a mater dibwys iawn. Y peth y carwn i alw sylw Mr. Martin Rhys ato yw hyn, mae'r penderfyniad weles i ar y bwrdd yn yr un llawysgrif a'r ewyllys a wnaed yn nhy Gwenni Huws pan oedd yr hen wraig ar ei gwely angeu ac heb wybod beta oedd yn ei wheud, a'r llawysgrif honno yw llaw-ysgrif y Parch. Talmor Jones. M.R.: Celwydd. Pwy .fusnes sydd gan Mr. Lewis i ddod a phethau fel hyn i mewn i'r eglwys. M.L.: Ry'ch chl"it ddiacon ym Methel, Mr. Rhys, a miie'ch ymddygiadau chi'n rater o bwys niawr i'r.eglwys. (Yn tynnu amien iawr o'i boccd.) Yn awr, frodyr, dyma ewyllys ola Gwenni Huws, hen aelod ffyddlon ac aiinwvl o'r eglwys hon ewyllys a wnaed ychydig ddyddiau cyn iddi fynd yn wael. M.R.: Gyd a chi ma-e'n debyg ar ol iddi fat-w 1 M.L.: Fe'i gwnaed, frodyr, gan ddau foneddwr o fyddin yr America sydd yn y I wlad hon, hen' ffrindiau annwyl i ddi- weddar wr Gwenni Huws ddaeth vma'n unswydd i'w gweld'hi. Ry'ch chi'n cofio am danyn nhw yn y lie. Fe adawson i gryn swm 0 arian iddi yn y ty, ac fe fydd yn rhaid i Mr. Martin Rhya, gyfrif am y rhai hynny eto. M.R.! Odich chi am 'y ngweud i'n  lleidir ? ¡ M.L. (heb gymryd arno glywed): Chi welwch fod yn yr ewyllys hon lawer am amgylchiadau Gwenni Huws. Mae'n gadael y eivbA-1, i Elwyn Ifan, sydd yn awr | mewn carehar 1 oherwydd cydwyobd M.R.: Conchy! M.L.: Mae'n debyg yn ol yr ewyHys. hon mai efe a dalodd rent y ty il Gwenni er's rhai bjynyddoedd, a bod y teulu wedi bod yn garedig iawn iddi, Fe ddywed yr ewyllys bod y cwbl, oedd ganddi yn y ty—hen gelfi deri gwerthfawr—i fynd i Elwyn Tfan fel cydnabyddiaeth o'i dyled i'w haelioni serchog ef iddi hi er's b'lyn- yddoedd. Diolch iddo ef yr oedd wedi eael cysur yn ei chartref ei hun heb eis- iau iddi fod yn nyled neb arall o ddim. M.R.: Roedd ami bunnoedd lawer o 4dyled i mi. M.L. (eto heb gymryd arno glywed): .Gwelwch bod yn yr amlen yma nifer dda o nodau punt a adawyd gan y bcneddig- ion a nodwyd gyd a'r ewyllys i Elwyn Ifan fel cydnabyddiaeth am ei haelfryd- edcl ac yn dymuno arno barhau yn ei of at fcyner am vr hen wraig. M.R.: Tilit'i' dyled hi i fi ddylsen nhw. (I barhau.)

! Mr. Lloyd George. I

[No title]

[No title]

! Y Glowyr a Threth yr ! _leewiii.…

I ley Cy' mdeithasau.

CAPEL BETHEL, LLANSAMLET.

DY009 ADUR EISTEDDFODAU, etc.