Skip to main content
Hide Articles List

5 articles on this Page

Hawliau Cymru a'r moddI i'w…

Detailed Lists, Results and Guides
Cite
Share

Hawliau Cymru a'r moddI i'w cael, I I Program Deniadcl.— Ffrwythau Ymreolaeth I Tir, Rbeilffyrdd, Glofeydd, yn eiddo I i'r Werin. UN o angheniott an-ilycaf vi, oes yng Nghymrn j'w gweled yd d craflE ac arweinydd dewr. Pan el y Rhyfel heibio, ac y daw'r wlad yn rhydct o gad.wyni milwriaetb, byrtd y Werin yn ail ddeehreu anesmwytho. Mae'r Werin yn bar* od i symud ymlaen, ond cael ohoni rywun i ddangos iddi i ba le i fyned, a'r ffordd a •ddylai deithio tnag yno. Mae Mr. E. T. John, yr aelod poblogaidd dros Ddwyrain Dinbych, newyd.d roddi mynegiad o'r pwys mwyaf ar y mater mynegiad svdd yn haedthi cael yr yst,yriaeth mwyaf manwl a phwyllog gan bawb sy'n caru lies Cymru. Ychydig amser yn ol, cynhaliodd Cyngor TIafi-ir Gogledd Cymru ei gynhadlodd flynyddol yn y Rhyl, a phasiold nifer o bend erfyniad aii ar rai o bynciau'r dyd.d yn eu perthynas a buddian- nau Llafur. Gyrrwyo eileb o'r penderfyn- iadau hyn i'r Aelodau Seneddol, ac mewn Hythyr at yr ysgrifennydd ,Mr. David Thomas, mewn atebiad i'r pend erfyniadau hyn,y rhydd Mr. John arweiniad doeth i'r genedl. Dyma sylwedd y pend erfyniadau a basiwyd gan y 1. Grwrfclidystio yn erbyn gwaith y Lly w oC: raeth yn atal yr ac -c aliaa ademl i'r Undebau Llafur o'r gyfran a ganiateij o dan Ddeddf Yswiriant o'r hyn a delid gan yr Undebau mewn Budd i'r Diwaith. 4. Hawlio iawn i Filwyr a Morwyr a rvdd heir oherwydd afiechyd. 3. Hawlio ugain miliwn o bunuau 'r ftwyd d yn fel rhodd oddiwrth y Llywodraeth at » ddarparu tai priodol i'r gweithwyr. 4. Codi salon Addysg pan el y Rhyfel heibio. 5. Cenedlaetholi'r R'ieilf¥yrdd.][drwy iant ar delerau teg. 6. Sefydlu Daliadau .Dy<j'. ain yng Ngh) TurLl i'rJMilwyr Cymreig. Wele'n awr gyfieithiad o ateb Mr. John, a ddanfonodd yr wythnos ddhveddHf i Mr. D. Thomas, Ysgrifennydd y Cyngor :— Auuwyl Syr, Diolchaf i chwi am eich llythyr dyddiedig y 9fed, yn amgau eileb o'r penderfyniadau a basiwyd gan. Gynhadledd flynyddol' Cyngor Llafur Gogledd Cymru. Tra y dichon fod llawer y gellid ei ddweyd o blaid y gwahanol awgrymiadau, ymddengys i mi mai'r olaf o'r peno erf..),-iiiad au iinig un sydd yn meddu ysbryd;aeth arbennig Gymreig. Fel mater o ffaith, mewn cyd. weithrediad a'm cyd aelod au dros Gymru, cymerais beth trafferth i wasgu ary Weinvdd iaeth mcr ddymunol fuasai sefydlu un o'r Gwladfeydd Daliadau By chain bwriadedip- yng Nghymru. Ond y mae yindriniaeth yr holljfafcer yn druenus o annigonol. ae angen inawr am gvnlluniau eang a fo'ndarparu am arloesi tir gwyllt, ptannu coed.wigoedd, a dat. b\ygu Amaethyddiaeth u gyffredinol. Gol- ygai hynny wneuthur Cymru yn wahanfod- aeth gydnahyddedig, yn deddfu ac yn gweini yddu ei rnaterion ei liunan. Byddai polis- o r fath yn sicrhau gweDiant amlwg yng nghyfhyr Gwerin Cym ru. Cytunaf a chwi na ddylid mewn unrliyw fodd leihau dim ar y ddarpariaeth ar gyfer ysaw] a fo all an o waith; ond y feddyginiaeth oreu a fyddai hyrwyddo bywiogrwyrld gweithfacu yn helaethach yn yr ardaloedd gwledig a gweithfaoi, fel ag 1 alw am holl T ni a gweithgarwch yr holl boblog- aeth. Ar wahan i'w ddrygau eraill. golyga bod allaa o waitli wastraff diwydia nol. Hycleraf fod y teimlad yn ftynnu yn dra chyffredindi y dylai a pawb fo'n dioddef mewn ,i echyd tra'n gwasanaethu dan y faner, gael iawn digonol. Mae'n hollol eglur fod cwestiwn darparu tai addas yn un Sydd yn galw am sylw dioed—yn enwedig yng Nghym- ru, lie y dylifa poldogaeth fawr i'r ardaloedd glofaol a gweithfaol, ac oherwydd natur gyn oesol y ddarpariaeth a geir mewn ardaloedd gwledig. Mewn perthynas ag addysg, ma'r polisi o gwtogir hyn a werir yn y cyfeiriad hwn yn alaethus o gamsyniol. Yn y cygylt- iad Intll petli i'w fawr ddymuno yw fod. i'ch Undeb chwi aphob corff a fo'n hawlio siarad dros Werin Cymru, yn sylweddoli posibiliadau yr argyfwng presennol yn Addysg Cymru. Mae'r rhai sy'n gyfrifol am wemyddu addysg ganolraddol ac uchraddol yng Nghvmru yn orawyddus i dd vyn y cyfleusteraii addysg presennol yn llwyrach i gyrraedd yr holl hobl- ogaeth. Mae addysg elfennol yn rhydd ers talm. RhwYdd y gallai C3 rnru gael y fraint o arwain yn y gwaith o wneud vr Ysgolion Canolraddol, ac o bosib, Colegau'r Brifysgol, hefyd yn rhydd. Nid wyf mewn unrhyw fodd yn gwrthwynabu Cenedlaetholi'r Rheilffyrdd ar amodau add as, yn wyneb clatblyg"alau dyfodol. Ond yng Nghymru, yr angen mwv- af yw hyrwyddo'r ffordd i sicrhau i'r cyhoedd berchenogaeth y tir, yn bennaf drwy eangu gweithrediadau'r Cynghorau Sir ynglyn a. Daliadau Bychain. Wedi hynny gellid sicr- hau meddiant o'r glofeydd. Dyiai'r rhai hyn ddod yn eiddo Gwladwriaeth Cumin, ac yn bend ant nid yn eiddo y Deyrnas Gyfunol. Pe y perchenogai Cymru ei thir a'i glo, yna bycldai ei rhagolygon cyllidol a'i safle yn eithriadol o ffafrioL-Yr eiddoch yn bur, EDW. T. JOHN." Sytw.—Rhwydd gwelecl dnvy'r lythyr uchod fod Mr. John wedi astudio'r holl gwestiwn yn fanwl a thrwyadl. Gwelir mai "sylfaen ei gynllun i wella amgylchiadaugwerin Cymru yw Ymreolaeth i Gymru." Mae mo r gryf ar hyn ag ydoedd. Mr. Lloyd George ar ddeehreu ei yrfa, Deil i gredu yn gryf mai drwy Ymreolaeth Gynghreiriol (Federal Home Rule) yn unig y gellir setlo dyrysbwnc y 1.xr_n.Jr1. .J.n -Y' T 1.1- .1'1 Y -ly vvuaraewx i setlo'r cwestiwn er holl ymd rechion diweddar Mr. Lloyd George, fod Mr. John yn gweled ymhell ac yn graff. Prin y mae angen at- go^fa'r darllenydd ddarfodi Mr. John a'i gyd. aelodau o Gymru lwyddo i orchfygu'r Ltyw odraeth yn Nhy'r Cyffredin ar y cwestiwn o sicrhau Tir yng Nghymru i'r Milwyr Cymreig. Beiir Mr. John gan y Gorfodwyr eithafol am ei fod yn gwrthwynebu Gorfodaeth Filwrol. Ond efe gafwyd ymiaenaf o ba.wb n yr vmdrech i sicrhau hawliau milwyr Cymra, tra y ceid amI i Orfodwr yn ploidleisio yn crbyn. Wrth eu ffrwythau yr adnabyddwch h wynt." Dengys absenold. eb Aelod au Llafur Cymru o'r rhaniad yn y Ty yr angen am well oyd ddealltwriaeth rhwng y Blaid Gymreig a'r Blaid Llafur yn y Senedd, ac yn yr ethol. aethau hefyd.

0 Lofft y Stabal.i' I-

YSUFELL Y BORDD

I AR GIP. I

Advertising