Skip to main content
Hide Articles List

5 articles on this Page

:Cymanfa Ganu,M.C. Lerpwl

DRWY LYGAD CAPLAN,. I

News
Cite
Share

DRWY LYGAD CAPLAN,. I \sej projiad y Parch. James Evans, H. A., wrth gyflawni ei genhadaeth rasol ymysg y milwyr Cymreig yn Ffrainc. Gartref y mae'?, Cap- Ian cu, ar hyn o bryd yng Ngimerdydd, yn ymadfer OV oruchwyliaelh feddygol y bu tani, a'i wyneb ar y i-tiacg eto gynted y bo'r' meddygon yn caniatau. Dy'fna'r gyntaf o'i 1 bedair ysgrif flasus ] ;0- LLITH I. Ofergoel y Prcn.-Pan oedd un o'r swyddog" ion mewn gwersyll yn Ffrainc yn canmol el ffawd wrth y cwmni, yuglyn a/hyn ac aralb archodd un o'r of i gyffwrdd a phren (" touchwood "). T.)byg y (;?od.ai hwnnw fÓd cyffwrdd a pi-ir.-iii vit •- ok >lwih rhag ystryw rhyW ysbryd dtwga cltu'onnycli troi ei ymffrost yn a ,ud Pe rhoddwn goel i'f ofecgool hon., ) >\ ■ < d? i raid irni grodu fod. rhyw gythraul wrth fy mhonelin pr,11 grybwyllais yn fy llith ddiweddaf mor dda gonnyf fod. fy iechyd cystal, ac i'r cythraul hyvtmw fyned allan ar ffrwst igynllunio sut i droi fy ymffxost yn wawd yng ngwydd eich holl ddarllenwyr. Sut byanag, ceiais fy hun yn fuan wedihynny dan ofal y meddyg, ac ar fy ffordd i "Blighty," chwod 1 yr India id am Loegr (ac v mae hwn yn un o'r slangs sydd wedi dod i arfor lied gyffredin yn ystod y rhyfel hwn) i fyned. dan driniaeth lew-feddygol. Da -gortnyf ddweyd. fod fy iechyd yn awr cystal ag erioed. -"tottchwoo(,I." wrth gwrs Diolchaf yn gynnes i'r eyfoillion a fu mor garedig f,g ymholiamdanaf, ac anfon eu dymuniadau da. Dim byd tebyg i brofiad i fynd at erchwyn drwg a^fw'riad.odd ddrwg imi, fo a ddigwyddodd yn hytre,cher j llwyddiant y gwaith oblegid wrth besio drwy'r ysbytai, cotais brofiad newydd, a fydd o worth amhrisiadwy i mi yn y dyfodol os yr Arglwydd a'i myn, canys yn ol y trefniant presennol, rhan o'm gWf.ith, pan rd yn ol, fydd gofalu am y milwyr clil a chlwyfus yn yr ysbytai. Ac o hyn allan, bydd yn haws i mi osod fy hun yn lie y dyn sydd ar oi woly, ti dirnad ei brudd-der a'i bryderon. Rhoddes fy rnyr ysgafn gystudd allwedd newydd i mi i iydy dioddefycld. Cwrddais a milwyr o bob rhan ymron ar fy ymdaith. Ar un Haw i mi, yn yr ysbyty cyntaf y bum ynddo, yr oedd gwr o New Zealand, ac yn y gwely ar y llaw arall gorwoddei Cymro, neb amgen Major R. Lloyd George, yntau wedi gorfod troi o'r noilltu am ennyd, a'i vrisg o'i ben i'w draed yn orchuddodig gan faw y ffosydd, ar ol bod yno am wythnosau mown mawr berygl. Yn yr ysbyty hwn y bu farw'r ddau Gymro glew Lieuts. W. P. Hinds ac E. T. Morgan a chatl fod ou boddrod yn y fynwent gyhoeddus yn ymyl, aoth Major Lloyd George a. minnau yno i edrych ar y fan fydd byth mor gysegredig i'w hanwyliaid, ac i dynnu ein hetiau mown parch a gwrogaeth i ddau arwr Cymreig a wnaeth yr aberth pennaf yn nydd cyni ou conedl. Golygfa a gyffyrddodd yn dyner A'n calon yd oedd gweled torchau o flodau hardd a nod- yn mewn Cymraog gloow ar bron bob un o honynt, yn datgan hiraeth ou cyd-swyddog- ion Cymreig ar eu hoi. Gras y Meddygon a'r Nyrsus.—O'm rhan i, nid yw'n bosibl dweyd gormod am y trefn- iadftu a'r ddarpariaeth ar gyfer y cleiflon a'r clwyfodigion. Gel lid ysgrifonnu cyfrolau rha- mantus ar waith y meddygon a'r nurses a bechgyn y R.A.M.C. a Chymdeithas y Groes Goch. Pan goflwn mai ychydig feddyliodd am ryfel fel hwn, ac fod rhif ei glwyfedigion mewn llawer brwydr ei hun yn fwy na rhif yr holl fyddinfyddaiar y maes ers llawer dydd, y mae'n syn fel y mae'r meddygon wedi per- fieithio'r trefniadau, a chyfaddasu ou hunain i gwrdd a'r angau. Pan glwyfir y milwr yn y ffos bydd meddyg wrth law i rwymo ei glwyf- au, ac yn ei gynorthwyo nifer o fechgyn y Ii.A.M.C., sydd, rai ohonynt, bron mor fedrus ag yntau i rodd i first aid. Cludir y truan ar ystyllen esmwyth i'r Field Dressing Station, lie y trinir y clwyfau gyda phob darpariaeth bron wrth law. Yno bydd Motor Ambulance i'w gludo'n dirion i'r ysbyty, rai milltiroedd y tu ol, ac allan o gyrraedd y gynnau. Yn nesaf bydd tren ar y rhoilffordd neu weithiau fad ar y gamlas i'w gludo yn ol i'r base. Ac nid tren neu long gyffrodin mohonynt, eithr ysbyty ar olwynion neu ar y dwr, gyda phob darpariaeth a chysur ?ymron a* geir mown ysbyty. Os bydd yr adferiad yn debyg o fod yn hir, gyrrir ef trosodd. yn un o fadau'r Groos Goch i'r wlad hon. Or foment y daw dioddefydd i'r ysbyty cyntaf, daw dan ym- gelodd y Red Cross Nurses. A pha both a ddy wodai amdanynt "Ouid angelion gwas- anaothgar ydynt hwy wedi ou hanfon i was- anaothu or mwyn y rhai a gant eu clwyfo ? Mwy na hyn, disgYl,na'r milwr claf nou gIwyf. us i ddwyIo rhai o feddygon mwyaf medrus a galiuog y Deyrnas, obJegid y mae llu mawr o feddygon btaemf y wlad all an ar y maes, Cefais brofion amryw o hyn ar y ffordd. 0 farw ifytff.'—Yn yr ysbyty y bum ynddo wedi cyrraedd Rouen cyn dod trosodd, dy- wedwyd wrthyf mai dim ond dau fu farw yno or agoriad y lie fisoedd yn ol, a bu'r ddau hynny farw'n fwy o flinder y daith i lawr. Chrela.is swyddog a glwyfwyd yn oin rheng- oedd. ni. Pan adawodd y ffos, ychydig obaith oedd gan nob ohonorn yr arbedid ei fywyd. gan faint ei glwyfau, eithr yr oedd yno ar wellhad, ac erbyn hyn yr mae wedi dod tros- odd i un o ysbytaiy wlad hon. Eisteddwn ar y verandah un bore yn disgwyl y llong a'n cludai trosodd. Yn fy ymvl eisteddai milwr a glwyfwyd yn Loos. Wodi ei glwyfo, bu raid iddo ymlusgo drwy'r aos or osgoi y gelyn gyda'r Caniyniad i'r math gwaethaf ar wenwyn fynd i'r elwvf, nes anobeithio am ei einioes. Daethai ei wraig trosodd, a bu wrth ei woly am fisoedd. Un waith ar ({dog y bu dBll operation, a dwy waith bu'r moddyg glew bronrhoddifynv. Daliodd eibriodyn ddi-ildio wrthorsedd" y "Meddyg Gwoll," p., rhyng- ddynt &chubwyd y truan megis ysglyfaeth o balf angau ei hun. MNvy na hynny, achub- wyd pob aelod iddo, gydag yn unig ychydig anystwvthter yn y pen glin. Y Saboth cyn i ni ddychwelyd, yn ol, ymwelodd Mri. Lloyd George a Bonar Law a, ni. Pan glywodd Mr. Lloyd George fod Lieut. Hinds, mab oi gvfaiil Mr. John Hinds, A.S., yn gorwedd yn yr ysbyty, aeth yno i'w welod". Wedi deall ei gyflwr, gyrrod.d ar ei union i Paris, a dychwel- odd gyda dau o'r prif feddygon yn y ddinas Eithr wedi iddynt fwrw golwg drosto, addef- ent nad oedd ganddynt ddim i'w wnoud yn wahano] i'r hyn a wnaod eisoes gan feddyg yr ysbyty ei hun. A'r meddyg hwnnw arydd ei wasaxiaeth i bawb a ddaw j fewn i'r ysbyty. Nodaf y pethau hyn am eich bod yn darllen yn barhaus yn y papurau am hwn ar llall yn marw yn ou clwyfau, ac efallai fod. llawer tad a mam a phriod yn meddwl y gallai y dynged fod yn wahano] pe buasent hwy wrth law. Gallaf eu sicrliau, mor bell ag y mge fy sylw- adaeth i yn mynd, y gallant fod yn dawel eu meddwl na oilyngir yr un bvwyd yn ysglyf- ?oth i'r bedd cyn bod h«n allu a medr y meddygon, a thynerwchy chwiorj'dd, wedi eu .nic(!('ygoit, P.- t'?ivner",cli weoi oli Gehenna?r Ysgarthion.—Un o'1'rhyioddod. au mwyaf ydyw'r gwahaniaeth rhwng ioehy (I y milwyr yn Ffrainc i'r hyn ydoedd yn No Affrig. Collwyd cannoedd o 'fywydau yno gan y typhoid, oithr y mae mor brin yn Ffrainc a'r froch wen. Y mao cyfartaledd iechyd. y milwr yn Ffrainc gymaint arall yn uwcli nag eiddo'r gweithiwr cyffredin yn y wlad hon. Cymerir y gofal mwyaf 0'1' dwr a'r bwyd. SyMiudir pob budreddi ymholl o'r gwersyll, a Hosgir yn tan. Bydd gan bob-gwersyll ei Gehenna i'r diben hwn. Trefhir i bob milwr gael bath gynted y daw gllnll or ffos- ydd., ac i newid, eitiollddillrc] isal Dyma rai o'r rhosymau paham y mae'r fyddinhoddyw yr iachaf a mwyaf calonnog a fu erioed yn cario arfau i faes y gad. Ar fy ffordd cwrddais amoddyg a fu dr?y'r rhyfel yn y Dar- danels. Fel y gwyddoch, bu collodion dir- fawr yno drwy aRechyd yn unig. Eithr tystiai liwn toct y meddygon wodi gwneud eamre mor fras i adnabod. anochydon dieithr y parthau hynny g'r achosion ohonynt a'r modd i'w hosgoi, fel, pe byddai raid brwydro dan amgylchiadau cyffeiyb etc, y byddai cyfartaledd yr afiechyd lawer yn is na'r hanner. Ymjfrostio yn nodau'r Armagedm.—Yn yr ysbytai yr ooddom yn ddau ddosbarth, fel vr awgrymais, y claf a'r eiWyfus," fel y'n dos- berthir yn ami yng ngwoddian y saint. Y gofyniad cyntaf a giffoin, fel rheol oedd Gawsoch ehÙ.ih clwyfo ? "8 sylwais fod gan y gofyniad effaith bur wahanol ar y ddau ddosbarth. Rhyw deimlo'n swil yr oodd y clpf, a bron cywilydd arno o'i efiochyd. Eithr gwelid wyneb y clwyfowg yn diSgleirio, Deallais yn well nag erioed, ystyr ymffrost yr Apostol Paul pan (iaflei yr p.dnod honno i ddannedd ei wrthwynobwyr ar ddivvedd vr Epistol at y Galatiaid "0 hyn allan na flined nob fi canys d wyn yr ydwyf yn fy nghorff nodau'r Arglwydd Iosu." Yn y ewinn i yn d od trosodd gydp, n i yr oedd, Ysgot- yn a deimlai'r gwahaniaeth hwn rhwng y claf f/r clwyfus," ac a benderfynodd ddod dros ei anhawster yn y modd canlynol Yr oodd wodi bod allan yn y ffosyddyv brwvdro'u galed. ond wedi dianc hob arp,£; oithr rhyw i ddiwrnod. disgynnodd shell yn oi ymyl a thaflwyd of i fyny ryw ugnin troodfedd (ni wn i ddim pcla i-in ai ar y ffordd i fyny ynteu ar y ffordd i lawr y bu iddo ei mosur hi, ond hf-wdd gennyf ei grodu, gan rym y pethau hyn), ond y syndod fu iddo ddisgyn i'r llaWr yn gyfan, hob fod un aelod iddo wodi ei dorri, ond ei fod wodi ei ysgwyd yn fawr, ac yn dioddef oddiwrth shell shock, fel y'i dych- rynnid gan lais ad.oryn." Gallwn feddwl fod yehydig fisoedd yn y trenches gyda phrof- iad un a gipiwyd i fyny "folly at'hynny, yn ddigon o destyn ymffrost i ddyn am weddill ei oes. Ond taimlai'r Ysgotyn yn anfodlon nad. oedd marc arno, oblegid moddai wrthyf Y mae gennyf fi glwyf ar fy nghoes." "Pa le y cawsoch of ? obwn innau. Eb yntau, Rhyw sergeant bongleraidd adawodd i'w wn syrthio yn y ffos, ac aeth y bidog i'm coes. Ond,"ychwanegaiyn gyfrinachol, "ni raid dvi, eyd pan afadrefrhagornad y Germans a'i gwnaeth Peidied neb a rhyfygu cyf- ieithu hon, onite dichon mai dan glwyfau hob fod yn made in Germany y dychwolaf innau y tro nos-if Gwelaf fod y llith hon wedi myned. yn rhy faith cyn i mi gaol dweyd dim o hanes y bechgyn yn y ffosydd. Y tro nesaf ni awn hoibio iddynt yno.

Advertising

YSMFELL Y BEIRDD

Advertising