Skip to main content
Hide Articles List

8 articles on this Page

CORNEL V CHWARELWYR.

Detailed Lists, Results and Guides
Cite
Share

CORNEL V CHWAR- ELWYR. YR AMSEROEDD PRESENNOL A'U CENADWRI AT FEIU- ION LLAFUR. (Gari Mr HARRI THOMAS, Llanberis.) Daeth y rJiyfoJ ag anhrrin ofnadwy i'r hyd, i bob cylcb vn ddiwabaniaeth. Y oedd y cyfnod cyn y l'hyfd yn gyfnod gweddol fywiog ym myd masnach a llafur. Yn ystod wythnos gyntaf y rhy- fel ceid Haw or o dditFyg gwaith (unem- ployment) yn bod, ond erbyn diwedd Tachwedd daeth pethau i'r un saflc ar cyfnod cyn i'r rhyfel dorri allan ac, yn wir, daeth yn llod fuan yn is Rlirewm da phnham. Tynwyd miloedd o Iwybrau arferol bywyd i'r fyddin, i gerdded llwvbrau dieithr a geirwon, He yn fuan daeth y byd i deimlo oddiwrth brindei' dynion. Yn wyneb yr amgylehiadati yna vaivii y Ilywodracth, drwy Mr Teii- nant. yn Chwefror, 1915; yn apelio fit y I'li,tid Liftir ilr U-ri(,Iehiii -ii, id(lynt ],,i(,io neu rvddhau dipyn ar reolau yr Fndeb; i'w ehlywed tuagat gyfalaf a Chyflogwyr Uafur ar iddynt hwy ildio peth o'u ha whati. Wedi dwv gynhadledd mac y penderiyniadau can- lynol yn dod allan:—(1) Fod yr Undebau Llafnr yn ymwrthod a rhai o'u rheolau, nou hawliau, dros dymor v rhyfel. (2) Pawb o'r Undebau ond yr A.S.E. yn toddlawn i gyflafareddiad gorfodol. (3) Addewid y Llywodraeth nad oedd hyn- yma i ymwneud ond a gwaith ynglyn a'r rhyfel. (4) Addcwid i adfer v sefyllfa yn ol i laftir. A dyma air yr addewid, dofier"That. the Government would IJraidd yn ainhendaut yw, ae yn goron ar y cyfan cawn y Munitions Act, 1915. Fe enillodd y Llywodraetli lawer drwy llyn, do., end fe gostiodd lawer i Lafur. Yr oodd yr oil o'r gweithrediadau vn-t yn "compliment" i Fndebiaeib, hynny vw. cydnabyddodd v Senedd mai gan yr Cn- :1 debau Llafur yr oedd yr allwedd i'r sef- yllfa ae i benderfyna CUT:, y dyfodo!. Dyna drcm ar bethau i fyny hyd yn byn I d yii Iii T'-ibyn hoddyw map yna fil a rrtwy o broblemau i'w dadrys deaH. a rhai y ill aid i wleidyddwvr, a Llafurwyr yn ar- bennig, en gwynebu yn y dyfodol. Ond, a ehymeryd gohvg gyffredinoi ar y wlad. credwn fod y ileith in u a ganlyn yn wir am fyd Llafur. I.-Fo(i swm yr arian dderbynir gan enillwvr eyliog yn v wiad wedi cynyddu. .-Fod y cynydd i'w briodoli i ych- wnnegiarl ariairnol HIll weithio caletneh a meithaeli. 3.-—Fod y cynydd yn y eyflog wedi eael ei gyfarfod gan gynydd yn y prisiau, gan hynny fod gwir gyflog (real wages) yn is. 4.—Xad yw pawb yn credu y ffaith hon, am fod rhai ardaloedd a thrcfi wedi manteisio iiuvv ar drau] eraill. 5- F°d rhaniad y cyfoeth cenedlaetliol (national wealth) ar y cyfan yn ffafriol i lafur. Dyna'r ;ef.vJlfa drefnidiol a llafurol m liyn o bryd. Fe gytunwn oil eibyn heddyw, ma.e'n dobyg, mai colled anaele yw y rhyfel, colled drefnidiol, gyindeith a<ol, ioesol, a chrefyddol. Ond mac yna ail-adeiladu i fod ar ol y dinistr viiit aT I gymdeithas, ac yr ydym am i Lafur- ar- wain mown adeiladu y Jerusalem UCH- vdd ym myd Uafur, gv.leidyddiaecl), a < hrefydd. Yebvdig sydd yn svlweddoli mai sefyJJfa gan yw cin sefyllfa laiur.d a diwydiannol ni beddyw, pobl yn ang- hofio wrth d(IPi-byii arian mawr am weithio a'u gwario draehefn mai myned i ddyled y mae'r wlad with y miliynau 0 bunnau yn bailiau.s, ac mai hwy a'u plant fydd raid eu talu, neu o'r byn liclaf f\ w dan y baich o ddyled aruthrol fydd yn ii-os ai-iloni ar derfyn yr alanas. jlac yna anahwsderau mawr yndaen. Dyma rai olionynt: (1) Owestrwii y ddavi ryw ym myd llafur. (2) Derbyn y gweiili- wyr yn ol (hynnv d(liiN-) i'iv hen oruch- wylion. (3) Arisierwydd y byd trofn- idiol a niasnachol. (4) Cwestiwn i)erth. ynas y crefftwyr a'r rhai heb fod yn giofftwvr. (5) Adfer yn ol i*i- ht'n yllfa yn ol addewid y Llywodraeth. Mae pob un o'r materion hyn yn deil- wng () sylw manwl I-w y ddylai arwain yn y gwaith lr>vn o wynebu y cwe.stiynau hyii ? Pwy ond arweinwyi Llafur. Cofnvn rhnid i Lafur fod yn fcarod l barotoi ar gyfer y bore ded- wydd h'/nnw pan dyr v wawr ar fyd heb ryfel rr" a welir heddyw ynddo; ond credun yr un pryd y bydd y bore hwnnw yn fore y bydd rhyfel arall yn dechreu, ac a fydd yn fwy o Armagedon hyd yn oed na'r un bresennol. Khyfel drefn- idiol. 13ydd y ddau hen elyn, cyfalaf a llafur yr cyfarfod ar y maes i ymladd bnvydrau ofnadwy cyfalaf a llafur. I wyneb yr amgylchiadau yna iliaid wrth ibyw ddelfrydau uehel, ac yrnddengys mi fod pob Undebwr iawn yn ddel-rydwt I (idealist). Rhaid iddynt fod yn y gym- deithas am ell uod yn credu mown gwneud v byd yn well i eraill a'u diJyn- <Y\\îll' ,u, U ent, ac hefyd rhaid iddynt fod y i-i birod ¡ i Inm ye y storm. adwy o fiaen Undebiaetli, a yiioddir prav. i ar I i' N,ddloiidob yr aelodau. ac ie bi ofir a fydd yr Undeb yn ddigon cryf i wynebu yr ymgyrch ai peidio. V frawddeg, gan- lynol wna'r tro i I udebau Llaiur: ''Grweiihiwch allan eich jacuawctw Tiaotl- eicii Luiiain." Pabam y dyv.edvas hynny ? 3Iae bancs yn proii mai gwaotls- af pob Senedd a T.lywodraeLh y jnac meibion Llaiur wedi gael. ac maent wedi cyrraedd i'r man lie maent heddyw drv. ymladd bob cam o'r ffordd. Ae yi) ol pob goiwg ni eheir dim .sylweddol yr OP^ yma chwaith Iteb ymladd. Mae un peth yn berlfa ith sicr, a iiynny yw fod adfei pethau i'r byn oeddynt yn 1914 yn gwb: amhosibl. pendertynu pa un :11 gwell ai gwaeth fydd pethau yn dibynu ar fcibion Jlafur, oherwydd hwy yw y gallu cryfaf yn y wlad, fel y gwelodd un gwr awgrymu yn gynil ycbydig wytinios an yn ol wrth geisio gosod i-;ylfeirii y Naiioiial Party i lawr. Yugwyneb y ]>ethau byn, rhaid i weitiiwyr goiio am y pethau canlynol: 1 En bod yn gwynebu ar y dyfodol yn unol ell hunain. Gclyniaeth a chen- figcn brodyi' sydd i raddau helaefh yn cyfrif am fod C'lmn wedi colli ei hanni- byniaetli. Ac i'e golla meibion llafui I hynny o annibyniaetli maent wedi oi j lwyddo i'w en nil! yn y goriTennol os y bydd yna la^ver o ymgecru ar dadleu yn ou plith. 2. Hhaid i weithwy?- nahaniaetlui cyd rJnnlg eyflog a gwell amgylchiadau. neu roddi ar ddeall i'r byd beth feddyli/ wrth gyliog byw, a. ltiynu ei gae]. Ptiac gvrneud ymchwiliad i banes am^vlchiadai. byd Ilr.itir yn y gorlfenno! yn dangos yn rgWir i»mi mae nid yr arian bob a,nu>ej- yvv Vl* ;I'i' •'a^gwiii y gytmen," ond yr ;imgylc!iiad- au dan La Tai y gweithir. a'r byn cllii gael yn gyfnewid am yr arian. Ycbydig ga(? ] vn 9 mae'n ddiau o cbwarelwyi- wvr drwy bi-of?  iad beth yw cy?op; byw,—bod mae y i-han lwvaf ar byd y blynvddau. ac beb eiioed gael. cyfle i gevdded vn svlli yir ystyr y byd i'r gatr. 3. Hhaid i Undebau Unfur gndl" ell hypbryd gwerinol yn fyw, i'r pwrpa^ rhaid i'r aelodau gael 1Ia w yn y mater- ion, a. ehymeryd mwy o ddiddardi b yn eu Hundeb 4. Rhaid'i Jjndcbau Llafur benderfynu eti ]lei,[ roI y cyf I ryw. Alae y Senedd evbyn byn wedi t'lï cydnabod fel rhai c'r bywyd cenedlaetliol Faint ycliwaneg raid i lafui1 abcrtlm ei U)\vync?(? eu cyduabr/J? Tuodd i gyf firiad K?'?ithrpdiadau g?icidyddni (poli tical action) sydd i'w ga.nfod y blynvdd- oedd hyn. Cofiwn hob fmscr fod bvd o Wahaniaeth cydrbwng gwladwriaetli a ohymdeithas, Mae cymdeithas yn byn na gwladwriaetli, ac is.wasanaetligar yw pob Seredd i fod. gofi, e', di-led- swydd xuagat y cyhoedd, fe allant gae eu temtio i fynd i gyfaddawd a chyfalaf, ac a frndu y cyhoedd sydd yn defnyddio y nwyddau gynyrcliir. Gwell i Lafur am. ddiffvn y cyhoedd (consumers), mae eyf aiaf yn ddigon cryf i auiddiilyn ei hun, a 'does neb wyr bvnny drwy brofiad yn AvelJ na Llafur. Mae yr oil o'r petijiiii yna, ni gredwn, yn anhebgorol angenrheidiol er galJuog: ) Llafur i ddal ei dir yn wyneb y ibmw Y b () I d(liv,, fiiiisiiacli wedi yr do y rhyfel hwn heibio. Beth fydd canlyniadau riiyiel hir a llwvddian- f.v(ld (:,Itll vlll-(i(tau a'r do.?barth g??i?h- iol. Dyma hwv: Cvfiogau isei, tiethi uehel, ansicrwydd gwaith a byw, rhyv. lywodracth goimesol hanner milwro] yn y g^veitlifeydd, a thlodi yn y cartfen. Dyma y ftrwyUiau cinverw en bias i fcdil yn y dyfodol. Dylai meibion llafur bwysleisio cyfrift-ddeb yr unigol i werin- Ij-wodraeth lafuraw!. ??Uadd an) addys" am?'yodfcn ddynoIynddinaKo'r aHi? fedaidd, addysg wna'r plant nid yn well Poiriannau i gynyrchu evfoeth, mae yna onnod o hynny wetii bod. ond addysg a'u gwna yn ddynion a merehed llawn ystvr y geiriau, a dyiiia wnailf well dineswyi hefyd. Dysgu defnyddio y gallu gwleid- yddol i'r pwrpa.s goreu. 3lae angen llai gwron-addoliad gvrleidyddol yma. nydd wedi dini.strio cin gorffennol, a rowv 0 egni i'w roi ar waith i godi cymdei'thas, liero'i gilydd. Rhaid i Lafur wrth ar- weinwyr, wir, ond gofaled am ar- weinwyr doeth, deallus, a phwyllog. Nid dynion ddywed bethau hyaivdl ar hvvfan- nau gwlad yn gymaint. ond dynion wvi y ffordd oreu i'w cheixlded. 3Tae gwerin hcb arweinwyr doeth a phwyllog yn waeth a plicryclach na Llywodraeth or meso] Deriaidd. Brwydro caled mac chwarehvyr wedi gael ar liyd y blynydd. au, ac mae yn dobyg nad ops odid yr un do s t )ai,t!i it dosbarth o weithwyr yn y wlad Medi di- oddef cvmaint oddiwrth effeithiau y rhy- fel, a chyn y rhyfel ran hynny. Y mac yn warth i ^areiddiad fod yna lawer o cbwarelwyr ieuainc, yu arbrnnig gwyr ieuainc, yn dechreu magu plant, wedi troi eu gwyncb i'r fyddin am swllt yn y dydd ag arian eynhaiiaeth y Lh. «'odraeth i'w gwraig a'u plant aUl l'i fed yn talu ?-ii -Ila l ti yn well iddynt. mae vna lawer o son am reoli v bwyd. Raid i cluvarehvvr Ari'on ddhn oini cael 1 (Idl-i olliii cael ond gresyn na ddoi rhooil'r bwyd a mwy j'w plant yn y dyfodol, a. byderwn y bydd ebwarehvyr yn !y\v i'w dyJedswydd- au yn cy,sylltiad hwn. Fe oiala eu hysgriiennydd egniol a da, Mr U. T. Jones, ls-i'eolwr y Bwyd, na chant gain mae'n sicr, a dylai y chwarelwvr yn y sir lawenliau ei fod wedi ymgymeryd gwaith, a bod yn fw-, parod i'w gynortli i wyo, a dal ei fveichiau i fyny, nag i' feirniadu Alae jiendrrFynu natiir a chymeriad y dyfodol yn liwyjaw gweith- y Os mai gwaeth fvddant, ac mac yn rhaid iddi fod yn llawer gwell neu lave' gwaeth, ar ieibion llafur bydd y-bai, mae yr ailwedd i well byd yn eu dwvlaw buy. Parhawn yn ffyddlawn i egv.yddoiion Fudebiaeili, a mynwn ndael y byd yn well ily rhai a'n dilynant nag y cawsom 3ij d.

j LLECHI A TILES. J-

IY CERDYN SIWGR. I

.PESWCH BRONGIAL • GRYCNI.…

———————————— DAN Y GROES

j GAIR AT BAWB.

I Y GVVLITH. I-

IilSUDD IACHUSGL DAIL CARN…