Hide Articles List

8 articles on this Page

YR HEDDYCHWR. <

News
Cite
Share

YR HEDDYCHWR. < & (Y PACIFIST). I (Gan MYFYRFAB). 'A A, vt. wedi gwneud dy feddwl i fyny, Cradoc "Ydvyf, Howell." 'Vr wyt yn galw dv huu yn Urydein- iwr. N(- ni (Idai I lielpii I allid(-Ilffylt (IY vvlad yn ei ehyfyngder!" "Gwvddost fy meddwl. Howell. Bu- aswn yn rhoddi y dafn olaf o waed fedd- wn i umddiffyn fy llgwbd. Ond y mae yn fater cvdwybod gyda mi na aUaf o wirfodd ymuno ag unrhyw alwedigaeth lie t y disgwylir i mi gymeryd bywyd fy nghyd-ddyn. Yr wyt yn ainddiffyn fy ngwlad trwy sefyll tros gyfiawllder a rhyddid a heddwch." "Yr wyt yn frawd i mi, neu ni oedwn dy alw yn shirker." Gwelwodd Cradoc gan deirnlad dwfn yngwyneb y cyhuddiad hwn. Wedi ych- ydig funudau i adfeddianu ei hun ateb- odd yn dawel, "Nid yw o un diben i ni gweryla ar y mater hwn. Rhan o dal y gwrthsafiad a gymoral yw cael fy ystyried yn llwfr- ddyn gan fy mrawd fy hun. Ond diodd- efaf hyd yn nod hynny cyn cymeryd safle I croes i fy nghydwybod" Teinilai Howell ei fod wedi myned yn rliv bell. Yr oedd yn gymeriad gonest, end o natur danbaid. Hoffaj a pharchai ói fnHYÙ trwy y cwhl. "Hold on. yr hen bal.nid oeddwn yn meddw I yn bollof yr hyn ddywedais. Nid wyf yn deall dv argyhoeddiadau. Ond Hi fuosst trioed yn llwfiddyn. id ang- hofiaf fyth i ti fy aehub o ddyfrllvd fedd pan dorodd y rhew danaf wrth chwareu llithro ai- vi, aforl. 13u bran i ehwi golli eleii bywyd." "Dyna ddigon Howell. A ryneeh i mi adael j chwi foddi. Y I' ydych yn ieu- engach na mi. Credwch nad yw gwrol- deb o gwbl yn gyfyngedig i un arddang- c Ar wahan i egwyddor buasai yn haws i mi ymuno fef chwithau na pheidio" "Wol eymerwch eich ffordd. A dy- weded rhywun air bach am danoch, mi a\ tarawaf i lawr." 'Ni raid i chwi wneud hynny. How, meddai ei frawd gan wenu at ei dan- beidrwydd. "Yr ydych yn ymuno a 'eb catI yfory Rendith arnoch. Hwyrach y deuwch adref wedi ennill y V C am achub bywyd." "Y\el gwnaf fy llgoreu" -iii(-,ddal Howell, a'i lygaid yn Ueithio. Gwasgodd y ddau ddwylo vn gynnes, 1 ac edrychodd Cradoc i fnv liygaid oi L. frawd. "O s byddwch fy eisiau, brysiai atoch, ond cael gwybod." "Diolch Cradoc, gwelaf eich bod yn trumps. Cymerodd yr ymddiddan uchod le mewn ystafell gysurus yn perthyn i amaethdv cyfrifol yn Sir Yr oedd v ddau wr leuanc yn frodvr. er fod saith ml' vn- edd rhyngddynt o ran oedran. Cu a ffyddlon ocddynt i'w gilydd, fel Dafydd a Jonathan. Tebygent i'w gilydd mewn pryd a gwedd, mewn ystum a rhodiant, ac yn Ilawer o'u harferion. Ond tra vi oedd Howell gyda'i lygaid gleision, clir, yn chwim a sydyn ci feddwl isyniiidiad, ac yn ysgafnach o gorff. ac yn dalach na Cradoc, vr oedd yr olaf yn fwy eyd- nerth. a'i lygaid, er yn dyner a byw/vn cynnwys dyfnder teimlad oedd yn cael ei guddio gan ei dawelwch Amddifaid oeddynt o dad a mam. Ond tra y dev isodd Howell droi allan i'r byd a threio ei siawns fel ysgolfeistr. nivgodd Cradoc ei awydd fel fferyllydd gan aros weithio y flarm er mwyn cadw cartref i'w dwy chwaer. Cawsent rieni crefyddol. Ond tra y tebygai Howell i'w dad, yr hwn a dafhvyd oddiar ei farch ac a ladd- wyd, cymerai Cradoc ar ol ci fam-tan-d, õvys, a chryf. Yn ei oi-lati liaiiiddenol cymerai i fyny yr astudiaeth 0 feddygiaeth, ac enillasai I amryw dys-tysgnfau yn ei alluogi i weini gyda'r doctor Fel ffnvyth ynn-oddiad ei dad a'i ffydd- londeb yntau llwyddasai y ffarm, ac yr oeddynt n.ewn tiefyllfa gysurus a dibrvd- er. Gallodd gvflogi gweision i gadw pethau Jllewn trcfn tra y parhai of gyd- a'i efrydiau. Ni ddaeth gair oddiwrth Howell am rai wythnosau Yr oedd cvn y rhvfei wedi gwasanaethu fel Volunteer. A buan y cafodd saffe fel Isgapten. Yr oedd gan ei deulu berffaith ymddiried yn ei onest- rwydd. Ond ofnent rhag i'w fyrbwvll- dra a'1 zel ei yi t u i berygl diangcnrhaid A rlivw ddiwrnod gwiriwyd eu hofnau, oblegid daeth nodyn .sw^ddogoi yn hys- bvsu ei fod wedi ei glwyfo tra yn arwain ei filwyr i ennill rhvw frvn. Jlawr y tri.-txwii a'r ymgynghori ar yr aelwyd adref. Ond ni chymerodd lawer o amser i Cradoc benderfvnu. Cyflwynodd ci hun ynglyn a'r Groes Coch, a chafodd gyfle i gael ei anfon trosodd yn ddioed. J Wedi peth trafferth cafodd hyd i'r ys- byty, lie gonveddai ei fiawd Dan arolygiaeth y meddyg, gwelodd fod yn rhaid cyflawni gwaith Uaw-feddvgol. a thorri braich Howell i ffwrdd. Dioddef- odd y driniaeth gystai allesid disgwyl. A chvchwynodd wella yn fuan. Ond yn an- ffodus wrtli gyflawni ei waith cafodd Cradoo wenwyniad i'w waed. Ni fedllyliodd ddim am y pctli Aeth ymlaen a'i waith i weini at' ei frawd. O'r diwedd gorfu id<lo ildio a chymeryd i'w Gwnaoth v meddyg yr oil a allai Ond gadowsid y dnvg i gerdded yn rhy bell. Un diwinod bythgofiadwy yn banes Ho well, safai with wely ei frawd yn syllu I trwy ei ddagrau arno yn marw. Symudai gwefusau Cradoc. "Fe wnaothom eiii i-lian ill dau, Howell "Do," meddai Howell, a'i galon yn ym- rwygo, "ond ti a ragoraist." Mewn gardd fechan yn agos i un o bentrefi anrheithiedig Ffraine y mae yna fe-ddrod bach. Wedi dynesu ato gwelir yr hysbysiad syml :— 'Er Cof am yr Heddgarwr." "Mi a ymdrechais ymdrech deg." .00

WRTH WELED EIRA AR FRYN- I…

Y CYMMRODORJON A'R PRIF WEINIDOG.

DAN Y GROES

MEDOYGINIAETIf NATUR. i -I--…

TEYRNGED WLADGAROL!

IMARW MISS GEE, DINBYCH.

Advertising