Skip to main content
Hide Articles List

20 articles on this Page

eirtio1:t ?t' t1.)elt.

Y DYN ODDIALLAN A'R DYN ODDIMEWN.

Y CYNHAUAF.

PABYDDIAETH YN NGHYMRU.

ANGLADO Y PARCH. THOMAS HUGHES,…

-___âffau.

CORRIS.

ABERDYFI,

MAWREDD.

CYFRAITH BRATHIADAU CWN.

ABERYSTWYTH.

DOLGELLAU.

ADDYSG GANOLRADDOL MEIRION.

PENOD YR ENWOGI Ji\

News
Cite
Share

PENOD YR ENWOGI Ji\ CADIXTO GARCIA. Nid annyddorol nac anamserol o bosibl. fydd ychydig- o hanes y gwr uchod, sydd wedi cyraedd enwogrwydd yn'y cymeriad o arweinydd neu benaeth y gwrthryfelwyr yu Cuba. Brodor o Cuba ydyw Garcia, ac mae yn awr oddeutu 60 mlwydd oed. Ym ddengys mai bywyd caled fu ei ran fel Insurgent, a bod hyn, yn ogystal ag iddo fod droion yn garcharor politicaidd, wedi bod yn foddion i chwerwi ei ysbryd, ac i weitho allan o'i natur ei dynerwch cyntefig. Yn nyddiau boreuaf ei ymdrech gyda Spaen, dywedir iddo arfer llawer o dynerweh a charedigrwydd tuag at y Spaeniaid a gym- erid ganddo yn garcharorion. Dilynwyd ei ymdrechion gan lvvyddiant arbenig. Anfonodd y Spaeniaid allan o'r naill dref ar ol y llall. Yn fuan, dyrch- afwyd ef i'r swydd o Brigadier General, ac am ysbaid, bu yn dal y swydd o Brif Gadlywydd yr Insurgent Forces. Oddeutu diwedd y flwyddyn 1873, ymosodwyd arno ef a rhyw ugain o filwyr, gan 500 o filwyr Spaenaidd. Wedi ymladdfa ddewr a'r llu anghyfartal hwn, yn hytrach na goddef cael ei ddal gan y gelyn, saethodd Garcia gynwys llawddryll i'w enau, a syrthiodd ymysg ei gyfaillion lladdedig. Cariodd y Spaeniaid ei gorlf marw (fel y tybient hwy), mewn llawenydd a rhialtwch i Mansanillo ond er eu syndod, deallwyd nad oedd wedi marw; ac yn fuangwellhaodd yn hollol. Carehar- wyd ef yn Valencia hyd 1877, pryd y rhydd- hawyd ef, ac yr ymsefydlodd yn Efrog Newydd. Pan y torodd allan y I rhyfel, bach,' fel y gelwir ef, ymddangosodd Garcia ar y maes unwaith eto; ond cymerwyd ef yn garcharor yr ail waith. Arbedwyd ei fywyd, ac anfonwyd ef i Madrid, gan ganiatau iddo fesur o ryddid, er na chaniateid iddo ymadael a'r wlad. Yr oedd o dan arolygiaeth yr heddgeidwaid. Enillai ei fywoliaeth drwy roddi hyfforddiant mewn Ffrancaeg a Saesneg. Ond yn 1894, pan y dechreuodd y cynwrf yn Cuba, profwyd nad oedd Garcia, er ei alltudiaeth, &c., ddim wedi newid ei anianawd. Er taflu dieithrweh, lledaenodd y stori ei fod ef bellach am dreulio gweddill ei oes mewn tawelwch a heddwch yn Madrid. Yn fuan ar ol hyn ffodd yn nghanol y nos, a chaed ef drachefn yn Efrog Newydd. Yn 1895, ceisiodd ffurfio ymgyrch i Cuba ond aflwyddianus fu. Ni ddigalonwyd ef gan hyn. Parotodd agerlong arall, ond cyf- ryngwyd gan Lywodraeth Washington. Cymerwyd Garcia i fyny. Rhoddodd yntau feichniafon am ond cyn dyddiad ei brawf yr oedd ef wedi tirio yn Cuba. Cyhoeddodd broclamasiwn chwyldroadol i'r perwyl a ganlyn at y Oubiaid Mae miloedd o ddynionyn ehwyddo ein rhengoedd ac agorir drysau y dinasoedd i'n byddinoedd, oblegid mae y bobl yn casau gormesiaeth y Spaeniaid. Os na agorir drysau y dinasoedd i râ, bwriadwn fyned trwyddynt trwy waed.' Wrth anerch y fyddin, dywedai, Fyddin Werinol, mae eich hen Gadlywydd wedi dyfod i farw wrth eich ochr os yn angen- rheidiol. Na foed i neb encilio hyd nes enill annibyniaeth-rhydd am byth, neu ymladd am byth nes d'od yn rhydd.' Byth er hyny, mae Garcia wedi bod yn ymladd a'r Spaeniaid yn Cuba. Ei brif orchestwaith oedd cymeryd meddiant o Guaimaro yn Rhagfyr, 1896. Ar ol ymos- odiad am 12 diwrnod, cymerodd feddiant o ddeuddeg o amddiffynfeydd y naill ar ol y llall, gan ymlid y gelyn, y rhai a geisiasent loches mewn hen eglwys yn nghanol y dref. Ymosododd ar y lie hwnw gan orfodi 300 o swyddogion a milwyr i roddi eu hunain i fyny iddo. Ymunodd Garcia a'r Americaniaid tu allan i Santiago, ac ymgynghorwyd ag ef am gynllun y gad-ymgyrch gan y Cad- lywydd Americanaidd.

UNDEB DOLGELLAU.

TROSCLWYDDIAD CWEINYDDIADAU…

ABERMAW.

CWMNI Y CAMBRIAN.

LLANGELYNIN.

YSGOL SIROL MACHYNLLETH.