Hide Articles List

12 articles on this Page

NODIADAU YR WYTHNOS.

EMLYN.

--[DIOGELIR POB HAWLFRAINT.]

News
Cite
Share

[DIOGELIR POB HAWLFRAINT.] PWNC YR EGLWYS SEFYDLEDIG: PA FODD I YAIDRIN AG EF. PENNOD LVI. C C MAE ANGHYDFFURFIAETH YN EANG A RH YDDFRYDK;, TRA MAE EGLWYS LOEGR YN GUL AC ASIIAEL. ¥ n-ae Eglwys Loegr yn gyn- nefinol a cliael ei chamddarlunio a'i sarhau ond nid yw camddarlunio a sarhau yn cyfnewid I ffeithiau. Y fFaith ydyw, fel y tystia hanesydd- iaeth, dylai Anhydffurfwyr Cynnulleidfaol osod y culni a'r anhaeledd maent yn briodoli i Eglwys Loegr with ddrws eu blaenafiaid Anghydffurfiol. Yr oedd cynllnn (ideal) trefn lywodraeth Cyn- nulleidfaoliaeth o'r dechreu, fel yr erys eto, yn anfeidrol gulach nag eiddo yr Eglwys Babyddol, yr Eglwys Genedlaethol neu'r Eglwys Blwyfol. Yn yr Eglwys, neu Ddinas Gristionogol Dyngar- wch sydd gan y genedl, neu'r plwyf, y mae pob dyn fel dyn yn ethllledig i aelodaeth mae pob dyn fedyddiryn dyfod yn aelod gweithrcdol. Nid yw dinesyddiaeth (citizenship) yn yr Eglwys yn rhyw ragorfraint bendefigol o'r hon y mae mwyaf- rif o drigolion y wladwriae«.h a chymmydogion rhyw bhvyf i gael en cau allan fel pe baent ddy- hirod nid rhagorfraint gyfyngedig ydyw i ben- diHg.nth (aristocracy) o etholedigion," fel y deil y s^ctau Califnaidd, neu fel y deil y sectau Irefnyddol, i bendefigaeth o'r"gwir ddychwel- ediinn." Dinas ydyw ag Y m'1e ei hesgobion a'i hoffe riaid wedi cael eu hawdurdodi i wahodd pob enaid i'w dinesyddiaeth (citizenship), ac i'r hon y mae pob creadur yn weithredol yn myned i mewn drwy yr ordiiiliad o fed ydd. Nis gall neb ag sydd wedi astudio yn fanwl a chywir ddechreuad eglwysig Annibyniaeth o fmscr Elisabeth hyd gyfnod yr ymrafaelion rhwng y Brodyr Anghydffurfiol" a'r Presbyteriaid yng Nghymmanfa y Duwinyddion yn Westminster" fod mewn unrhyw ddadl mai achos dochreuol ym- wahaniad yr Indipendiaid o Eglwys Loegr oedd fod yr Eghvys lawor yn rhy eang, l'hy dirion, rhy ryddfrydig, rhy hael, rhy gymmydogol, yn am- modau ei haelodaeth. Yn ofer yr edrychwn gydag unrhyw un o'r sectau am y goddefgarwch (tolerance) a'r caredigrwydd ddengys Eglwys Loegr bob amser i'r rhai wahaniaethant a hi. PENXOD LV n. MAE ANGHYDFFURFIAETH YN* WAHANOL I'R EGLWYS Y MAE WEDI SEFYLL DROS ODDEFIAD (tolerance) POB CREDO. Y mae y cyssylltiad g,A e'thredol rhwng Anghydffurfiad a goddefiad," medd y Saturday Review, "yn aros yn bennod anysgrifenedig mewn hanesyddiaeth grefyddol Seisonig." Nis gall ymchwilydd gonest, diduedd beidio gweled oddi wrth yr ysgrifall ddaeth lawr i ni o'r amseroedd hyny, fod Richard Hooker lawer yn fwy goddefgar na'r Annibynwr Robert Brown, ac fod yr Archesgob Land lawer yn llai anoddefus na'r Presbyteriaid a'r Annibynwyr gwahanedig Anghydffurfiol unasant i'w lofrnddio Y mae Dr. John Owen, yn ei draethawd dydd- orol ar Oddefiant," yr hwn a ddododd wrth yr argraffiad printiedig o'i bregeth o flaen Ty y Cyffredin, Ionawr 31ain, 1608, yn dweyd fodyr "heddynad" yn rhwym "o syrnmud allorau, datluniau Pabyddol, a phob peth tehyg, temlau y Tyrciaid, a gwasanaeth-lyfrau esgobion. Gwaith yr ynadon ydyw peidio caniatiiu unrhyw leoedd cyhoeddus i addoliad gau a gwrthun, ac hefyd ddinystrio pob ymddangosiad ac arddangosiad allanol o'r fath wasanaeth ofergoelus, eilunaddol- gar ac annerbyniol." Yn yr attodiad i un o'i bregethau blaenorol o flaen Ty y Cyffredin (Ebrill 29ain, 1646), fe wnaeth y sylw crafT, "Nis gwn am unrhyw un fyddai yn ymdrechu o ddifrif dros oddefiad Y mneilld uwyr na fyddai felly ei hunan na neb fyddent dros eu diddymiad na fyddent eu hunain o'r gred sydd yn ffynu." Pe byddai Annibynwyr y ddwyfed ganrif ar bym- theg wedi brwydro dros oddefiad y Pabyddion, yr Eglwyswyr a'rCrynwyr, gellid goddef eu meibion yn y bedwaredd ganrif ar bymtheg i ymffros-io. Ond hyd yn oed ganrif yn ddiweddarach na hyny, bron o fewn cof dynion sydd yn fyw yn awr, yr oedd y symad Ymneillduol am oddctiad mor gul a hunanol ag oedd yn 1646. Hawlient oddefiad iddynt eu hunain fel Ymneillduwyr gan yr Eg- lwys Genedlaethol, ond nid oeddent yn hawlto goddefiad i'r rhai feiddient anghytuno a hwynt- hwynt eu hunain. Yn 1772, gwnaeth twr o wein- idogion Ymneillduol ddeisebu y senedd yn erbyn goddefiad rhyw Ymneillduwyr ereill oeddynt yn gwahaniaethu a hwy eu hunain. Cywilyddus, fel y geill ymddangos i Ddadjyssylltwyr—er fod hyn mewn perffaith cydgordiad a hanes Ymneill- dnaeth yn nheyrna3iad Siarl II. a IagoII. —yr oedd plaid y llys breninol, Cyfeillion y Breiiin," yn gweithredu gyda'u gilydd, tra yn Nhy yr Ar- glwyddi, Esgob (Green o Lincoln), ac yn Nhy y Cyffredin, Edmund Burke, Heygwr eglwysig, oeddynt arwyr blaenliaw goddefiad a rhyddid barn. Ni ddylai dynion duwiol a dysgedig," I meddai Esgob Green, "gael eu distrywio a'u carcharu am y trosedd o bregethu i wrandawyr wnaent wrthod pob gweinidogaeth ond eiddo y rhai hyn. PENNOD LVIII. "NI Fr-, ANGHYDFFURFWYR ERIOED YN ERLID NEB FU YN GWAHANIAETHU A HWY. MAE ERLIDIG- AETH WEDI BOD YN NODWEDD ARBENIGOL O EGLWYS LoEGR.Fe wnai dalenau hanesyddiaeth ddweyd yn wahanol, Digon yw dweyd yn y fan hon i'r Ymneillduwyr, ar ol pasiad y "Five Mile Act," yn weithredol ddeisebu fod iddi gael ei rhoddi mewn grym, nid arnynt hwy eu hunain, y rhai ag oedd eu diogelwch wedi ei sicrhau gan Ddeddf Goddefiad, ond ar y rhai oeddynt yn gwa- haniaethu a hwy. Yr oeddynt mor annoddefgar at y Sosiniaid a'r Undodwyr ag oedd eu tadau at y Clynw r. Fel y dyd Burke allan yn eiaralleiriad (paraphrase) gwawdlym o ddeiseb yr Ymneilldu- wyr Yr ydyi yii dyiiititio am i chwi beidio grddef y dyuilln hyn, o blegid na iltit mor belled a ni, er ein bod ni yn dymuno cael ein goddef- y ni nad awn mor bell a cliwi. Ein gweddi i'r Ty Anrhydeddus hwn ydyw eu bod i gael eu taflu igarchar os byth y nieiddiant dd'od o fewn pum milldir i dref gorfforedig, o herwydd eu bod yn gwahaniaethu ryw gymmaint a ni ar bwnc o athrawiaeth. Yr oedd yr ymddygiad yma yn hollol gydweddol a'r traddodiadau Ymneillduol. Gwnaeth Leonard Busbergytuhell Iago I. i wa- hardd esgobion a duwinyddiou ereilI i ddefnyddio y tadau yn eu hysgrifiadau ymddadleuol, ac i'w hattal trwy. orchymmyn breninol i ddyfynu unrhyw awdurdod ond y Beibl. Mae y cais syn a rhyfedd hwn i'w weled yn yr ysgrif "Plea for Liberty of Conscience," roddodd o flaen y brenin a'r senedd yn 1614, yr hon a ail gyhoeddwyd yn 1646 gan yr Ymneillduwyr pan oeddynt yn ym- drechu yn erbyn y Presbyteriaid arglvvyddiaethol. Mae Busher yn goatyngedig fynegu i'w Fawr- hydi" "y byddai yn ddiogel i ganiatiiu 1 bob person, ie, hyd yn oed i Iuddewon a Phabyddion, i ysgrifenu, dadleu ac ymresymu, argraffu, a chyhoeddi nnrhyw beth yn cyffwrdd a chrefydd os na fyddant yn dol ag un o'r tadau yn brawf dros eu pwnc." Tybiai ef y dylid ar unwaith sefydlu trwy gyfraith nad oedd neb i gadarnhau eu crefydd na'u hathrawiaeth drwy y fadau, a thrwy garcharu, llosgi ac alltudio." Yn ftûg- sancteiddiol ychwanega, Yr yclwyf, drwy gym- horth Duw, o'i Air Sanetaidd wedi gwneyd fnangell o ii nyntu bychan a'r hon y gellir gyru yr anghrist a'i weiuidogion allan o deml y Goruchaf." Arferai y Presbyteriaid a'r Inde- pendiaid," yn ol yr hunan-gofiant.ydd Crynyddol, guru y Crynwyr a'u Beihlau A oedd Leonard Busher am i'r hrenin lago a'r senedd, er mwyn goddefgarweh a rhyddid barn, i ddefnyddio ei ffllllgell" Ysgrythyrol yn y modd gweithredol hyn at Abbott, Andrews, Hooker, Laud, a'r holl ergobion ac offeiriaid Seisnig I Y mae yn an- hawdd gweled sut y gallai unrhyw gymhwysiad o'r ffllllgeIl Ymneillduol hon yru yr ofteiriaid Seisni Pllhii o'r deml, oddi eithr iddi gael ei chymhwyso drwy weithred ddaduyssylltiol neu ddadwaddoliadol gan y senedd nen gan preroga- tive breiniol.* (Pw bcirhau.) Crurfybar. A. S. THOMAS (11 Atiellydd Gwêl y Saturday Review, Medi laf, 1883, i u(I. 283-4.

[No title]

ADGOFION AM LLANGYNNWR.

CAPEL CYNFAB.

--ABERBANC.1

LLANDYSSIL.

FELINDRE, PENBOYR, A'R GYMMY-DOGAETU.

ER PARCHUS GOF

ER SERCHUS GOF

[No title]