Skip to main content
Hide Articles List

18 articles on this Page

Rhys Dafydd Sy'n Deyd-

BEIRNIADAETII AR Y TRAETHODAU…

Y FEIRNIADAETIJ AR V FFUGCHWEDL-

News
Cite
Share

Y FEIRNIADAETIJ AR V FFUGCHWEDL- Daeth ;nH;) o gy fansoddradau ar y testyn i taw, a da yo'yw gvveied cyniier wedi ymgeisio. taw, a da Sdyw gw.er.ed cynjfcl' \Vedi j'Ulgeisio. Mae y gli o ysg'nfenu ystoriau, yr hon oedd gynt yn eiddo arbenig y Celt, wedi ei cbolli o'n I'l]'h bron yn gyfangwbi, yn araf a graddol iawn y inae yn dod yn ol i ni yn ei ffurf newydd I w. ° ysgrifeuu noiVlau, ac nid ocs yr un gencdl yn dlotach na ni yn y cyfeiriad yrnia. Mae rhai I yn duedocl i fyehanu y golf hon, ac yu wir, i wrtliod ei g:dw yn gelle gwbl; ond y mae, er hyny, werth a gallu yn pertbyn iddi. "Ysgrii'en- odd gv\r yn yr Ysijiaen nofel fu yn aehlysur i add y gyfundrefn hono a elwid Marchwriaeth (Chivalry), yr hon oedd wedi gwasanaethu ei dydd yn y caaol oesoedd, ond wedi dirvwio a I uiyned yn (rug hollo] yn nyddiau Cervantes a rhoddodd yntau ddymotl marwol iddo gyda'i nofel "Don Quixote." Dadlonodd nofelau Walter Scott hc-ryd hot! arwriaetb gorpheno] yr Alban mewn lliwia.u euraidd. Gwyn fyd na. chaed rbywnn i ddadn arwriaetb gorpheno] Cyinru yn yr un modd godidog, ac nid yd) III yn ddi- obaith na cbeir wi th woled ymgeifcwyr vn dod yn mlaiin fe! hyn yn ein heisteddfodau"; mae rhaid bod yn bnmtis yn mhob ceif, ond mae'r prentis yn dod yn feistr o'r diwedd. Dyma enwau yr ymgeiswyr yn y drefn y dcr- byniwyd hwy Ailtud," "Amour," "Mona Meurig," "Geneth." Maent i gyd yn fwy neu lai ffyddkn yn eu cyfansoddvadau i'r rhan o'r penawd, "Bywvd PentrefoJ ym Mon." Nid ydyw Mona Meurig, fcdd hynag, yn deal] fceth olygir wrtb frug. chwedl. Mae ffug-chwedl yn golyju'ri gynt-af I ac yn benaf vstori, ür.d nid ces gan yr ympeisydd yma ystori o gwb] i w ddweyd. lid ydyw ii,yd yn nod wedi rhoddi enw ar yr hyn mae "wedi yagrifenu; gcilw ef yn unlg "Bywyd Pentrefoi I ym Mon. Disgwyliem gae! ystori yn darlunio yD ei symudiadau ac yn nadbiygiad ei ehynieriad- au, bywyd pentrefo] yr ynvs, ond nid ydyw Mona Meur.]jj yn deal! sut i ddod a hyn oddiamgylch yn ei gwaitJi, at: nid ydyw effaith ei hymdrechion yn foddhaol- Mae Mona Meurig hefva vn an> ddifad o'r prif anbebgcr ar gyfer ysgrifenu frl1g. chwedl — n:d oes ganddi ronyn o ddarfeivdd. Mae eiaieu llawer iawn o ddesgrifiad noeth o dai a phersonau i ffurfio ystori o ddyddordeb cymedroi —rhywbeth sydd yn eich cadw rhag gofyn ar y Jjwedd i ba betb yr ysgrifenwyd y desgriliad, ac mae'r peth hwnw ar 01 yn llwyr yn ngwaith Mona Meurig. Gyda gwaith yr ymgeisydd sydd vn galw ei Imn Geneth yr ydym yn dod yn rc-i at y drych- feddwi o ffug-chwedl Er nad ydyw hithau wedi rhoddi penawd ar yr hyn rnae wedi ysgrifenu, <rf'ae Sa,iddi ystori i'w dweyd, ac hyd yn. nod "plot" o rhyw fath i'w ddadlenu. Mae wedi dewis adrodd ei chwed] yn y person cyntaf neu ar ffurf hunan-gofiant- Dulj gwan ydyw hwn oddigerth mewn Ilaw meistr, ao male vn hoff dduli gan y dechreuwr bob amser. Ond mae rhaid cael Daniel Owen arall cyn y cawn ddim yn y dull yma ddaw yn agos at "Rhys Lewis." Mae yn ddiameu fod ystori Geneth yn ddyddorol i'r prif gymeriad sydd yn ei hadrodd, ond nid ydyw o ddyddordeb oyfl'redinoi. Mae rhaid fod rhywbeth eithriadol yn nghymeriadau deuddyn cyn y bydd adroddiad tra "sentimental" o'u < arwriaeth o ddyddordeb i'r oyhoedd, a deu-ddyn digon cyffredin ydyw Gwawr ag Arthur Lloyd. Ychydig iawn o fywyd gwledig sydd yn dod'i'r golwg yn yr hanes; mae Gwawr wedi ymgoili gymaint via nghwrs ei charwriaetb i roddi i ni ond cip yma ag acw ar ei hamgylchoedd, yn olygfeydd nag yn bersonau, er, i farnu wrth yr ardal Hey trigai, buasai yn cael defnvdd ddigon- edd yn y ddau gyfeiriad; ODd mae fel wedi anghofio fod gryn gwrs o ddyddordeb yn aroa tu allan i'r byd carwriaethol, ac mae yr vmgoll- iad yma. o eiddo Geneth yn yr a.gwedd lion o'i hystori yn ei dalhi fel na we! arabedd na doniol- deb yn ddim o'i hamgylcb- Mae yn cvmervd ei hun ormod o ddifrif, ac yn ile setfyll tu allan i'w hystori a bod yn feistr arni, mae hi ei hun yn ca.el ei meistnoli gan yr ystori. Ma-e gwaith Amour, er iddo ysgrifenu ilai o gryn gwrs, yn rhagori yn mhob cyfeiriad ar yr eiddo Geneth. Mae ganddo yntau ystori i'w dweyd, ac mae wedi rhoddi enw ami ,i galw Y Gadair Wag." Mae yr ymgeisydd yma. yn rhagori ar yr oU mewn un peth, a hyny ydyw yn ei gyfeiriadau at natur. Mae y cyfeiriadau hyn o'i eiddo yn ymblethu'n naturiol gyda dj. gwyddiadau'r ystori. Nid vdvnt vn mel en hwrw i mewn oherwydd fod yr awdwr yn edmygu golygf a nedlduo; ac eisieu cacJ ysgrifenu deigrif- iad barddono!, a rhoddi darn 0" fine writing," ys dywed y Sais, i mewn. Gweiir y medr yma yn agoriad yr ystori, He mae Harri Shon yn dod i'r ty o'r caeau ar faehlud haul. Mae y cyfeir- iad yma at ei wen yn cilio oddiar ei wyneb "fel y cilia yr heuiwen oddiar y caeau, gan adael y tywyrob yn ocr ac anolygus," yn brydfertb a ebywir; ac mae y cyfeiriad mewn rhan arall at yr aderyn, ar ol iddo ganu ei gan fechan drist, yn sio bi hun i gysgu ar y brigyn noeth, yn nodyn tyner, ac yn y cysylitiad yn dangos yr agosrwydd sydd rhwng teimladac dynion ag agweddau natur. Ystori fer ydyw "Y Gadair Wag," ac mae yn tebygu i'r hyn olygir wrth y gair Seisnig "idyll." Ond nid ydyw yn idyll" berffaith, oherwydd mae yma gyffyrddiad o'r dramayddol hefyd sydd yn tlnu oddiwrth yr agwedd idyllic pur. Ac eto nid ydyw yn berffaith o'r ochr dramayddol ychwaith. Pan yn darllen hanes yr olygfa wrth fwrdd y wledd, li'o mae y gadair wag wedi ei gosod i ddisgwyl y mab afradlon, mae'r olj yn arwain i'r "climax" o ymddangosiad y cymeriad hwnw yn y fan, ond mae y darllen- ydd yn cael ei siomi, ac mae yr awdwr fel yn oo!li ei aiael, ac yn rhoddi attodiad sydd braidd yn afreidioL Mae ymddangosiad Ephraim hefyd yn rhy sydyn ao anmhenodol; nid ydyw fei yn gysylltiedig a'r ystori. Mae fel pe buasai yr awdwr wedi cofio fod eisicu gronyn o ddoniol- deb i ysgainhau y prudd-der, ac wedi ei fwrw i mewn ar ben y cyfan. Nid ydyw Ephraim yn angenrbeidiol i'r ystori, ac mewn ystori o'r fath yma nid oes dim ond yr byn sydd yn wir angen- rbeidiol i gael lie, ac yma y cawn yr hen ddiffyg sydd yn cael ei gwyno yn erbyn llawer i ysgrifen- wr ystoriau, y diffyg o'r gallu hwnw sydd yn eiddo y gwir nofelydd, y gallu i ddewis ei ddefn- yddiau ac i'w blendio, i'w cymysgu, yn un cvfan gorpheno dig, ac mae cymaint o fedr yn cael ei ddang-os, yn yr hyn mae yn ei wrthod ac yn yr hyn mae yn ei dderbyn. Ma.o W.J.S. yn tara.w nodyn newydd. Hyd yn liyn yr ystori sydd wedi cael y lie blaenaf gyda'r ymgeiswyr, ond yma j pentref ydyw'r mvvy.if pwysig- "Y Pent re/ Ue ganwvd fy Mam" ydyw penawd yr ystori hon. Dewisa W.J.S. yr un dull a Geneth i adrodd ei ystori, ac nid ydyw yntau ychwaith yn meddu liaw ddi- gon oywrain i ddefnyddio'r dull yma yn llwydd- ianua. Fel y dywedwyd eisoes mae vn angen- rheidiol ar feistr yn y gelfyddyd i ysgrifenu nofel ar dduU hunan-gotianfc. Nid oes gan yr ymgeis- ydd yma fawr o ystori i'w dweyd. ac mae wedi efelycbu "Rhys Lewis" yn ei diwedd prudd. Ond ma y pentref yn cael ei dde&grifio yn dyner ac yn gywir gan un sydd yn amlwg yn ei garu. Mae yn yr ystori amryw gyffyrddiadau "realistio" sydd yn dangos oydymdeimlad yr awdwr a'r dyn wrth ei ddiwrnod gwaith, y dyn gydd yn cadw'r byd i fyn'd. Dengys helyd ei wybodaetb o'r tTaith nad ydyw cynwr ein pentrefi yr hyn ddylent fod gyda golwg ar ddarpariaeth ar gyfer cysdr a lies y bobl sydd yn byw ynddynt, ao mae ei ddigter yn erbyn y rhai sydd yn gyfrifol am hyn yn gyliavvn a chywir. Mae yr .agwedd yma o'r ystori yn arwain y darlknydd i i'eddwl am y nofelau hyny ysgrijcnwyd, inegis CaLan F'ewyrth Twm" yn achos y caethwas, neu y nofel "Alton Lo<ke," yn mha un y ctiaia Charlos Kingsley enill cydymdoimlad y oyhoedd yn achos y rhai oodd yn d-.oddef oherwydd ysgeleider y "sweatin.g system." Ond wrth adrodd cam y pentrefwyr mae W.J.S. yn anghofio mai ysgrifenu ffug-dbwedl y mae, ac fod dod ag enwau personau yr ydym oil yn admabod, a gwneud cyfeiriad at rhyw amgyichiad penodol megis yr eisteddfod hon er engraifft, yn grocs i boll reoiau y golf ac yn dangos tipyn o ddiffyg darfelvdd yn yr awdwr- Mae c;;m.eriadau y penta-ei hefyd, er yr oli gydymdoimlad a'r tynerweh mae yn ddangos yn ei ddesgrilad o honynt, yn aros braidd yn gys^odol. Nid oes llawer o arabedd yn ei ddull o ysgrifenu ychwaith, er ei fod yn awr ac yn y man yn taflu dogn o'r digrifol i mewn, a gadewoh i mi sisial yn ei glust yn y fan hon am iddo beidio eyffwrdid a desgritio gwaith ty megis golchi diliad, lieb ofyn cyfarwyddid rhyw ferch sydd yn ei ddealk—nid ydyw pob un, wrth gwra, fel mae gwaetha modd. Mae wedi syrtliio i gamgymeriad dybryd mewn un man yn y cyfeiriad vma. Nid vvyf am ei egluro yma, ond cynghoraf ef i roddi ei ystori yn agored ar tudalen 19 o flaen y ferch hono o'i gydnabod sydd fc] y dywod-ais yn deal I petbau o'r fath, a gofyn iddi beth sydd allan o'i le yn y desgrifiad geir ar y ddalen. Ond er y diffygion a nodwyd, mae swyri yn hanes "Y Tentref lie ganwyd fy Mam." Mae yr ystori yn darlien yn rhwydd drwvddi; nid oee bylchau ynddi, ond, mae'r naill ran yn llithro inn-is yn esmwyth a naturioi i'r llall, a'r cyfan yn gadael ar ol argiaph hyfryd a dymunol ar y meddwL Un ystori sydd genym eto i syIwi arni, a mae hon yn dwyn v benawd "Nanno," a'r ffugenw Ailtud. Mae yr ystori yma yn eymud mewn un man o Sir Fon i Sir Forganwg, ac nid wyf yn gallu penderfynu pa un ai Deheuwr yn gynefin a'n hynys sydd yn ysgrifenu'r hanes, ynte Gogleddwr yn gynefin a'r De. Oa yr olaf mae wedi anghofio ei dafodiaJth i rhyw raddau, ac yn arferyd y gair "taw" yn He Hmaj" bron drwy yr oil o'r ystori. Os y cyiitai, mae wedl dysgu llafar gwlad y Gogledd, ond yn methu anghofio y dull yma. o arfer "taw" yn y cysylltiad a nod- wyd. Buasai y Llithriad yma yn argoefi rhaj eraill tebyg, ond nid ydynt yn digwydd, a mae tafodiaith y Gogledd yn cael ei arfer yn gyson a'r oyrneriadau. Mao ystori Ailtud yn fwy eang yn ei ffurf a'i syniadau, ac hefyd yn v modd y mae wedi ei gweithio allan, na'r un o'r lleili fu dan sylw. Mao yr awdwr yn deall yn well sut i "adeiladu" yston, a cheir yma ddechreu, oanol, a diwrxld. Saif cymeriadau y dynion allan yn egiur a chlir, er efallai fod ychydig o ormodiaith yn uaej ei arfer wrth dynu darlun Spareer. Ond wile gwr a mab yr Henfwth, ay teulu i hyfedd hwnw yn ddyddoroi i'r eithaf, ac-yu ddiau yn ddariuu cywir wedi ei dynu oddiwrth wrthryohau byw. Nid ydyw'r awdwr, fodd bynag, wedi bod mor bapus gyda'i gymeriadau bony w aid d. Cymeriad gwan a chysgodol ydyw Nano, arwres yr ystori, hyd nod. Mae yn rhy dda, yn rhy berffaith, ac heb ddirri o'r peth hwnw elllir gan y Sais yn "charm —nid ydyw'r gair Cymraeg swyn yn goiygu'r un j>eth o gwbi, &r ftml y nod. wedd yma yn perthyn yn arbenig i ferohed Cymru. Ma,) yn debyg fod dynion yn tfurlio t dryolifeddwl am rhyw ferch berffadh fel Nanno, yr hon sydd mor anhawdd dod o hyd iddi ag ydyw dod o hyd i'r dyn pertfaith hwnw sydd gan bob mercb icuanc o flaen ilygaid ei meddwL Dywedir fod y cymeriadau gwrywaidd dde,pilir yn y nofelau ysgrileriir gan ferched bob amser bron yn anghy wir, ar un modd y rhai benyw- aidd ddesgribr gan ddyn.on, ac nad ydvw y aiJ! ryw yn alluog i dynu darlun cywir o'r llall, ac efallai mai dyma v rhr-swm fod NalJno i mi tnor debyg dJelw. Mae ychydig o duedd i or'iwio i'w ganfod yma ag acw yn ngwaith Ailtud, ac yn enwedig yn ei ddesgi ifiadau o hc-lvntion enwadol y lw-ritrcf. Mae yi- arddui! ar J oyfan yn egiur ac esmwyth, end inae yr awdwr wedi bod yn dra diofal gydag arnsenad v ferf. Mewn un frawddeg efallai y bydd yn y presenoJ ac 31) I y nesaf yn y gorphenol. Wrth restru rhagoriaethau y&tofi W.J.S. a rhagoriaethau ystori Ailtud, mae eiddo'r n<j!! a'r I ball, er yn dra gwahanol, yn ein tvb ni yn gyfartal. Mae darlun W.J.S. o'n bywyd pen- trefol yn fwy tyner, yn fwy swynol, ac efallai yn fwy yr hyn olygir wrth y gair "ideaJist-kv" ond ar y Ilaw arall mae mwy o vyru fui vstori, ac hefyd yn nesgrifiad y cymeriadau vn ngwaith Ailtud, a pho buasai galluoedd y nail] a'r Jjall wedi eu cyfuno buasem yn cael ystori berffaith bron. I" e I Igin fod un yn colli '.la.ll yn rhagori, a/r llall yn rhagori He mae'r naill yn colli vr ydym yn barnu W.J.S. ag Ailtud yn gyfartal ac yn ihanu y wobr riiyngddvnt WINNIE PAliRY.

Rheolwyr Lleol Y sgolion Mon.

IrR RHAI A FVNANT FOD YN DDOETH.

Anghysondeb y Dadgysylltwyr.

- PARLYS PLENTYN.

[No title]

TOMENYDD IIENAFOL CYMRU A…

ENGLYN BUDDLGOL AMLWCH.

UNDEB GWEITHIOL I WEITHWYR…

Family Notices

[No title]

Advertising

"RITCHIE PIERCE."

Advertising

ECZEMA YN VMOSOO AR DEUlU…

Llythyr at y Golygydd.