Skip to main content
Hide Articles List

20 articles on this Page

Advertising

Nodion Amoethyddol, &e.

[No title]

[No title]

[No title]

[No title]

[No title]

[No title]

Masnach Yd yr Wythnos.

; Plas Newydd yn cael ei Adgyweiric…

Y Prifathrw Edwards a Choleg…

Annibynwyr Mon.

----LLE GENE&IGAiEJEH: Y PRIF-FAUDD…

News
Cite
Share

lNid ydym yn gyfrifol am syntadau em yoheb- wyr yn y golofn hon. I LLE GENE&IGAiEJEH: Y PRIF-FAUDD GORONWT OWEN. Syr,N-id, ydwyf yn rJdigon hen i gofio gem Goronwy, ac nid- oes genyf fias ar daeru o barth- cywirdeb tradclodaadau "Brodor Arall," gan yr ofnwyf fod olynia-tla greadigol lawer yn perthyn i'r hen ffydd dradii»)diad'ol. Ond cymeraf y fan- tais yn awr i ddwyn ar gof i luaws edmygwyr y bardd, a fuont yckydig Aynyddau yn ol yn y plwyi. yn cynhal.arwest goSatlwriaothol iddo, gan addaw wrth ymadael yin.weLed: a ni yn fuan draehefn i'r un amcan. Yn mhiiili y lluaws yr oedd y Parchn. W111. Pritchard., PeatrautK; Deiniol Jones, .J- Bvans-Owen,, Anchro^os, etc. Onid ellir cael cyf- j arfod arall eleni,. fr^yr i Na ddigied Mr Prit- chard, Pentracth, wrhyf am awgrymu iddo ef fod yn drefnyd(lia Beth a ddywed beirdd Mon ar yr acho.v'} Marian. Morwyllt, Mon Wil- liams, O. Trevor Williams, loan Mon a'i frodyr, Min-y-dwr,. Meilir,. Machraeth, Mechellydd, etc. Onid ellir cael arwest deilwng o Goronwy yr haf nesaf ger hen. egLwya ei blwyf genedigol, yr hon am y tymhor byr y b41 yn gweinidogaethu yncldi Î —-Ydwyf, et/j. HEN FRODOR. Syr,—Yr ydwyf wedi sylwi gyda pheth dyddor- deb yr ohebiaeth sydd wedi ymddangos yn ddi-, weddar parthed) Gorenwy Owain a man oi enedig- aeth. Yh- y dyfyniad a gyhoeddasoch wedi oi godi o bapyn yn Ngliaerfyrddin, edrychaf ar "Rhos Goch" yn; glir fel eamgymeriad argraphyddol, a phrin v tybiaf ei frod wedi dvfod oddiwrth awdwr yr erthygl dan sylw. Fodd bynag, cyn rhuthro i'r wasg; yr wyf wedi aros i weled yr hyn fyddai gan rai o"ch darflenwyr niferus i'w ddweyd ar y 1 mater. Mae "Hn Frodor," yn eich rhifyn am y 9fed cyftsol, yn hollol gywir gan belled ag y mae fy ngwybodaeth. i yn myned, sef nad yn Ysgubor.-i Ronwy y gaitwyd Goronwy, ond mae g-anyf bob rheswm dros ddweyd ei fod yn camgymeryd pan y crybwylla M'a;u Goch. Gallai fod tad Goron- j wy wedi ymadael i'r ty hwnw ar ol marwolaeth ei wraig; fod a fewn terfynau posibilrwydd. Mae yn i dda genyf sylwi oddiwrth lythyr "Brodor Arall" ei fod yn dinystrio y gosodiad yma, a'i fod ynj priodoli Tanyddinas fel lie genedigol Goronwy, i pa le yr adeg hono a gydiai Ty'nygamdda, pa ffaith y tybiaf y gallaf ei hategu yn foddhaol. xr oedd fy nhaid o ochr fy mam (y Parch John Richards, yr hwn yn ddilynol a symudodd i Lan- erchymedd ac a fu farw yno yn 1832) yn gurad yn Llanallgo o 1785 i 1799 yr oedd ef yn ddyn o gyrhaeddiadau llenyddol uchel, yn hynafiaethydd a dsearegwr o gryn allu, ac yr oedd yn alluog i foddio ei hun mai yn Nhanyddinas y ganwyd Goronwy, ond yn ei adeg ef nid oedd yr un o'r teulu yn byw yno, ac mewn effaith nid oedd dim yn wybyddus am danynt yn y gymydogaetb oddi- gerth drwy glywed. Fodd bynag, yr oedd hen y wyr yn byw yn ei amser ef y rhai a adnabyddent Goronwy fel bachgen, ac a ymbresenolent yn Eg- lwys Llanfair pan yr oedd Goronwy yn gofalu am dani fel curad am yr ychydig wythmos5tu y bu yn gweinyddu ynddi. Gwnaeth fy nhaid nodiad go- falus o'r ffeithiau hyn yn ei bapyrau, y rhai yn anffodus a ddiflanasant ac a oeddynt ar goll adeg ei farwolaeth. Cafodd fy nhad, fodd bynag." lawer o flynyddoedd cyn hyny ganiatad i'w dar- nen, a darllenodd ei ddesgrifiad o <3y Tanyddinas, yn mha le yn ddiddadl y ganwyd Goronwy, "circa" 1722. Yn ddilynol cfodd fy nhadgadarnhad ihyn gan William Jones, yr hwn a breswyliai yn Tyn- rhos, ger Pantybugail, a'r hwn a adnabyddid yn well wrth yr esiw William Sion Rhwydwr, a'r hwn hefyd a aeth gyda fy nhaid yn un o'i ymwel- iadau a Tanyddinas. Cafodd fy nhad hefyd gad- arnhad o hyn gan Owen Jones, Minffordd, neu Owain Mathafarn. Gall ymddangos yn hynod ryfedd i ni yn y dyddiau hyn nad adawodd Goron- wy unrhyw grybwylliad o'i ieuenctyd.. Yr wyf wedi methu darganfed ei fod hyd yn nod yn crybwyll enw cyntaf ei fam, neu faint o blant oedd gan ei rieni. Yn ei lythyr o'r America, dyddiedig Gorphenaf 23ain, 1767, i Lewys Morys, crybwyll a am farwolaeth ei frawd Owen, yn Nghroesoswallt, ac ymhola a oedd ei chwaer Sian yn byw yn Mynydd Bodafon o hyd. Tueddir fi i gredu mai yn mhlwyf Llandyfrydog y ganwyd mam Goronwy. O'r hyn lleiaf mae y dyfyniad canlynol a gopiais o lyfr y plwyf yn bur awgrym- iadol:—"Owen Gronow, o blwyf Llanfair, a briod- wyd a Jane Parry, Chwefror 12fed." Mae "en- try" arall awgrymiadol iawn yn yr un llyfr, sef 1740: —"Elizabeth, merch anghyfreithlawn Owen Gronow, o Margery Hughes, gweddw dlawd a gladdwyd Medi 4ydd." Tybed mai hwn oedd tad Goronwy! Os mai e, rhaid ei fod wedi symud efallai o Rhosfawr i'r gymydogaeth hon, yr hyn all roddi cyfrif o'r wybodaeth wan ellir ei chad am y teulu o gwmpas y lie hwnw ar ol i Goronwy setlo yn Lloegr. Yr wyf yn cofio yr hen Rhwyd- wr yn dweyd wrth fy nliad fod rhyw gweryl yn bodoli rhwng Goronwy a'i dad, a phan y gweini- dogai y blaenaf yn Eglwys Llanfair ni wnaeth un- rhyw ymholiad am ei dad, na hyd yn nod grybwyll ei enw. Yr oedd torf o Eurychod yn byw yn Bacha, ger Llanerchymedd, tua diwedd y ganrif ddiweddaf, a phosibl eu bod yn ddisgvnyddion c Owen Gronow. Mae "Gwalchmai" yn ei "Enwogion Mon" yn amlwg wedi gwneud camgymeriad trwvadl pan y priodola y llinellau canlynol fel wedi eu cyfeiib gan y Bardd Ccch i Goronwy- "0 b'le mae'r daith hirfaith hon 0 geisio mawn, goesau meiiiion." Yn mhellach, prin y gallasai fod yn bresenol, fol y dywed, pan yr oedd Lewys Morys yn trefnu dillad Goronwy i fyned i'r ysgol, gan fod y ddau wedi eu geni yt un flwyddyn, sef 1722, a'r adeg hono, ond rhyw ddeg neu unarddeg mlwydd oed eu dau.—Ydwyf, etc., Llandyfrydog. WM. LLOYD.

---------AT MR W. JONES, BODYNOLWYN.

HEOLYDD CAERGYBI: DOSBAHTH…

HJEOI,, CAiERGYBL

-jGoleufryn.

[No title]

Penodi Oloro i'r Tnadon yjj.…

Pigion o'r " Drych."