Hide Articles List

6 articles on this Page

Y LLYWODRAETH UNDEBOL.

TREF, GWLAD, A TI IRA MOR.

PEGGY LEWIS.

PWNC YR EGLWYS SEFYDLEDIG…

News
Cite
Share

PWNC YR EGLWYS SEFYDLEDIG PA FODD I YMDRIN AG EF. Cyhoeddir y pennodau hyn a'r erthyglau sydd i barhau, trwy ganiatad arbenig yr awdwr, y Parch. Thomas Moore, A.C., o The Established Church Question How to deed with it." Y cynllun a gymmerir ydyw dy- fynu, fel pennawdau i'r gwahanol adranau, ddadleuou (arguments) a ddefnyddir yn erbyn yr Eglwys gan ei gwrthwynebwyr, fel eu dat- genir yn eu bareithiau a'u hysgrifau, o ba rai y mae yr awdwr wedi cymmeryd nodiadau gofalus am amser, gan geisio eu hateb yn y modd byraf, egluraf, a mwyaf uniongyrchol. PEXXOD I. Nid oedd yr Eglwys yn bodoli cyn y I) hoy glad Protestanaidcl,Fel yna y dywed y rhai sydd yn anghyfarwydd a'i liaiies, neu y rhai sydd yn ei chamddarlunio yn fwriadol. Y tfaith yw, mae Eglwys Loegr, fel ag y mae n 0 ZD yn bresennol, mewn bodolaeth barhaus oddi ar gyfnod boreuaf ))ane.siactb Seise nig. Ni n wnaeth y Diwygiad i Hwrdd a'r hen Eglwys, na chreu un newydd. Nid oedd y Diwygiad zn Protestantaidd ond un o gynnifer o ddygwydd- iadau pwysig yn ei hanes a'i tueddai i'w gwneyd yr hyn ydy\ yn awr, y buraf oil o hen Eglwysi Cred. Diddymodd ei hundeb a Rhufain, a dygodd hi i gyssylltiad agosach a'r Wladwriaeth, ond fel banesyddawl Eglwys Loegr, gadawodd hi yn benodol yr un Eg- -n Z5 0 lwys. Nis gcllir dwyn unrhywiaeth (identity) y bresennol Eglwys Loegr a'r un oedd gynt yn n n rhy eglur o flaen meddyliau y werin, ac nis c gellir egluro ei hanes difwlch ym mhob plwyf yn rhy fynych wrth y plwyfolion hyd nes y deallant hyny yn drwyadl. Ei hesgobion, offeriaid plwyfol, a'i ehynnulleidfaoedd a aros- ent yr un. Un o'r ffyrdd mwyaf etfeithiol i e: luro y gwirionedd hwn wrth blwyfolion un- ri yw blwyf, ydyw gweithredu yn ol cyfar- wyddyd Arcliesgob Caergrawnf. Dywed ei "I y A rglwyddiaeth — "Ii a gynghorwn bob ZD I n periglor i fyned i'w gofnollfa. esgobaethoi 0 n Z5 (diocesan registry), a cliojtio yno enwau ac am- seriad yr bull olleiriaid a'i rhagflaenai oddi ar I yr amseroedd b'>rcuaf, ac yna gosod y rhestr hon yn addurnedig i fyny yn ei Eglwys ym y 71 mysg cofarwyddion ereiU fydd ynddi. Gwelais fy hun fuddioldeb y cynllun hwn. Megys y dywedodd Arglwydd Macaulay, gwnai rhestr fel bona begs ardderchog i liongian hanes- C5 In I iaeth wrthynt.' Gwn am ddwy neu dair o Eglwysi lie mae enwau eu hoffeiriaid wedi en gosod i fyny, gan ddechreu cymmerer gyda n 113 David, 1190,' wedyn William o ryw le yn Ffrainc, neu bentref yng Nghymru neu Loegr, 1200 Jolin, 1202,' ac felly yn y blaen, i lawr i'r flwyddyn 1883 ac ar derfyn gwasan- aeth ar ol gwasanaeth, yr wyf wedi gweled y bob1-yn wrywod, menywod, a phlant o am- gylch hon, gan ddarllen yr enwau gyda'r dydd- 0 ZD 0 ordeb mwyaf, a gofyn cwestiynau yn eu cylch. Ni thybiasent erioed fod yna gyfres hollol ddifwlch o weinidogion y Duw Goruchaf wedi bod yn llafurio yn y lie oddi ar pan sylfaen- wyd yr Eglwys hon yna, ac yn hir cyn hyny, ac yn cyflawnu yr unrhyw waith da ag oedd eu bugail hwy yn gyfiawnu y dydd hwnw. Ni 0 by wyr y werin-bobl ddim am egwyddorion syndaf 0 hanesiaeth eglwysig; gan hyny, pe gallem eu llenwi ag ysbrydoliaeth, buddiol fyddai i ni roddi iddynt banes yr Eghvys. ZD PENNOD II. "Mae Eglwys Locg)" yn Eglwys trwy Weithred Seneddol—Mewn un ystyr, mae yr hyn ddywedir uchod yn berftaith wir; mewn ystyr arall mac yn hollol anghywir. Yr ystyr mae yn wirionedd ydyw, fod llawer o weith- redoedd seneddol yn dal perthynas a'r Eglwys. Pa fodd y gall fod fel arall pan ystyriom er ys cymmaint o amser mae Eglwys Loegr mewn perthynas agos a'r Goron a'r Wladwriaeth, ac mae iddi hanes am dros 1000 o flynyddoedd ? Yr ystyr mae yn anghywir ydyw, mor bell ag y mae yn fynegol o'r syniad, fod yr Eglwys wedi ei chreu gan neu yn sylfaenedig ar weithredoedd seneddol. Wrth gwrs, nis gellir gwneyd un sefydliad daionus ynddo ei hun yn well neu waeth trwy gael gweithredoedd seneddol yn ei ftafr ond sieryd Angbydfl'urf- wyr gwleidyddol yn anil am weithredoedd seneddol mewn cyssylltiad a mateiion cre- fyddol fel pe bai rhywbeth yn niweidiol ynddynt. Fel hyn y siaradant rywfodd yn ddirmygus am Eglwys Loegr fel 11 Eglwys 0 ?71 Gweithredoedd Seneddol" (Act of Parliuaent Church)-, am ei Chredoau fel Credoau Gweithredoedd Seneddol am ei Gwasan- aethau fel Gwasanaetbau Gweithredoedd Seneddol. Nid yw y rhai sydd yn dweyd fel yna yn ystyried yn dda beth maent yn siarad yn ei gylcb, o blegid gwneir deddfau arbenig i, a iJieoleiddir Ymneillduaeth, gan weithredoedd seneddol; ca ragorfreintiau oddi wrthynt, ac mae yn ddarostyngedig i, ac o dan eu rheol- aeth yn union fel yr Eglwys; ac i brofi hyn gwneir y statements canlynol, y rhai nis gellir eu (,wi-tlibroa Drwy yr awdurdod roddir iddynt gan weithredoedd senecidol :-], Ca Ynineillduwyr leoedd i'w capelau. 2. Eu sicrhau at addoliad crefyddol a'u cofrestru i weinyddiad priodasau o fewn terfynau pennod- edig. 3. Amddiffynir hwy rliag aflonyddwch yn amser yr addoliad cyhoeddus. 4. Pan wedi en sicrhau at addcliad, mae eu capelau a'u gwaddoliadau yn l'hydd oddi wrth weitli- rediad y "Charitable Trusts .i.ls." 5. Mae eu capelau yn rhydd o drethoedd plwyfol a threthoedd y Goron. 6. Ni chaniateir cynnal cyfarfodydd ynddynt i addoliad crefyddol gyda drysau cauedig. 7. Os rhoddir eu trust deeds mewn ymddiriedaeth, gofynir eu bod yn cael eu cofrestru yn y Court of Chancery. 8. Gall Dirprwywyr yr Elusenau appwyntio ymddir- iedolwyr newydd o dan eu trusts. 9. Mae y senedd, yng nghyd a'r Ilysoedd cyfreithiol, yn meddu ar awdurdod i ddeongli a rhoddi ystyr derfvnol neu benodol i'r athrawiaeth osodir allan yn eu trust deeds. Trwy gyfreithiau seneddol y gweinyddir priodasau ac y gwasanaethir mewn angladdau gan weinidogion Ymneillduol. Hbyddheir hwynt oddi wrth ddyledswyddau swyddi dinesig, nid fel dinasyddion cyfFredin, fel y dywedir wrthym yn fynych, ond yn eu galwed- igaeth fel gweinidogion Ymneillduol. Yng ngwyneb y ffeithiau hyn, pwy a wad fod gweinidogion Ymneillduol, nid yn unig yn eu galwedigaeth fel dinasyddion cyfFredin, ond yn eu galwedigaeth grefyddol a'u cymmeriad fel corfF o weinidogion Ymneillduol, yn cael eu cynnorthwye, eu cyfyngu, a'u rheoli yn eu haddoliad crefyddol a'u swyddau gan gyfreith- iau seneddol ? Heb law hyny, yng nghyd a rhoddi gweithredoedd seneddol neillduol yn eaniatau rhagorfreintiau o'r fath i Ynmeilldu- wyr, mae yn flaith fod pob gweithred seneddol a. basiwyd er niwed Eglwys Loegr mor bell a hyny yn weithred seneddol yn ffafr yr Ym- neillduwyr. Ac hefyd, trwy weithred seneddol y ceisia Ynineillduwyr attal opiniynau cref- yddol Eglwyswyr, eu hamddifadu o'u man- teision crefyddol, a chymmcryd oddi wrthynt eu grasol freintiau etifeddiaethol, ac hyd yn oed i ddinystrio eu Heglwys Genedlaethol, yr ZD hon nis sefydlwyd trwy un weithred seneddol. (I'w barium.) Crugybar. Ankllvoi*.

CYNNADLEDD FFERMWYR GLAN TEIFI.

CLOSYGRAIG.