Skip to main content
Hide Articles List

3 articles on this Page

O'R DE.

News
Cite
Share

O'R DE. [GAN HESGIN.] Yn Eisteddfod Abertawe. DDYDD lau-dydd y cadeirio—y bum yno. Dynia y bedwaredd Eisteddfod Genedlaethol i mi fod ynddi. Eisteddfod y Rhyl, 1892, oedd y gyntaf, pan ranwyd y goron-neu o leiaf y wobr a'r anrhydedd—rhwng lolo Caernarfon a Ben Davies. Eisteddfod Llan- dudno, 1896, oedd yr ail pan enillodd Cor Llew Buallt y brif gystadleuaeth gorawl, gan wado fel y dywed pobl y De yma, gor Merthyr, dan arweiniad Dan Davies, a chor Dowlais, dan arweiniad Harry Evans. Yr wyf yn credu mai V oedd y cyntaf yn Uythyrdy Llandudno y prydnawn hwnnw yn gyrru pellebyr o'r canlyniad i ffrindiau yng Nghwm Rhondda—yr oeddwn i yn gwybod am holl short cuts y dref. Ond er anfon brysneges iddynt, gwrthododd my nabs a chredu yr hanes-they thought I was having them on-gan mor anisgwyliadwy oedd canlyniad yr ymdrechfa. Eisteddfod Aber- pennar. 1905, oedd y drydedd. Yr oeddwn Wedi myned yno gan feddwl gweled cadeirio ond yn lie hynny, yr hyn gefais i oedd clywed yr Athro J. Morris Jones yn darllen y feirniad- aeth, ac nid wyf yn cofio i mi fwynhau darllen beirniadaeth gystal gynt na chwedyn. Dyna lIe 'roedd J.M.J. gyda'r Ilais mwyn treiddiol y mae'n berchen arno yn dweyd y drefn wrth y cystadleuwyr druain, mewn brawddegau caboledig cyrhaeddgar gynhwysent eiriau oedd yn mynd i'r byw, ac yn clwyfo fel brath cleddyf. Neb yn deilwng oedd y dded- fryd, a chadair wag oedd y canlyniad. Yr oedd ei weled a'i glywed yn dwyn ar got i un eiriau Capten Marryat :—" The mildest mannered man that ever scuttled ship or cut a throat." Ond eu torfynyglu wnaeth o, er hynny. Cyrhaeddais Abertawo mewn pryd i gael golwg ar yr Orsedd ym Mharc Cwmdoncin yn y bore. Yr oedd yr olygfa yn uii i'w chofio. Yr oedd anian ar ei gore i lan ac ar lawr yr haul yn siriol wenu, a'r awel fwyn yn sisial yn y gwyrddlas lwyni, ac yr oedd torf anferth yn amgylchu'r meini. Oddifewn i'r cylch yr oedd y graddedigion yn eu gynau gwynion, glas, a gwyrdd,—yn ol eu graddau. Ond nid arnynt hwy yn neilltuol yr oedd llygaid y dorf, ond ar y cwmni o Lydawiaid oeddynt yn bresennol yn eu gwisgoedd cenedlaethol. Caraswn fod yn feddiannol ar ddigon o allu disgrifiadol i roddi rhyw fath o idea l r boneddigesau am lun a lliw eu dillad, ond rhaid I mi foddloni ar ddweyd fod y rhianedd Llydewig yn eu siacedi wedi eu trimio ag edafedd aur a'u capiau gwynion yn yn bropor anghyffredin. Gwnaeth Dyied, fel Archdderwydd, ei ran yn ddigon dethe- but he doesn't look the part, somehow-y mae yn rhy ifanc yn un peth nid oes dim o fusgrellni patriarchaidd Clwydfardd, nag urddasolrwydd pendefigaidd Hwfa o gwmpas Dyfed. Y mae yn chwim a disymwth yn ei symudiadau, nes gwneud i un feddwl am ring-master mewn circus. Pan oedd yr urddo yn mynd ymlaen, nid oedd yr ymgeiswyr llwyddiannus yn ddigon sionc ar eu traed i'w foddio. Dewch ar unwaith, dewch ar "nwaith," oedd ei orchymyn, nes gwneud i mi ofni bob munud glywed rhai o'r Saeson yn y dyrfa yn gwaeddi Don't you jump, Joey< Yr oedd un peth ynglyn- a'r Orsedd heb fod Wrth fy modd o gwbl-yr oedd yn gylch o arngylch y meini ddwsinau, os nad cannoedd, o reserved chairs. Credaf na ddylid caniatau hynny. Gadawer ini gael o leiaf un man cyfarfod lie nad yw dyfnder pwrs yn hawlio'r blaen. •5E Yn y Babell aeth popeth heibio'n eithaf cyfforddus. Y peth cyntaf wnaf fi bob aniser mewn Eisteddfod fydd rhoddi crap o gyfri ar yr arwyddeiriau. Yr oeddynt yn Abertawe yn Ilu mawr—ond ar ol edrych o gwmpas am dipyn, I found it at last sef un Wedi ei sillebu yn anghywir. Dyna lie 'roedd y frawddeg Dan Nawdd Duw a Dangnef yng nghongl dde y llwyfan, ac o fewn hyd braich i Dafydd Morgannwg u Cafwyd sbri ryfeddol gyda seremoni 1'riodas y Cledd," a chyflwyniad y faner i r Llydawiaid—a banner hardd anghyffredin Ydyw hi hefyd. Pan ddeuwyd at y cadeirio, yr oedd y Pafiliwn eang yn bur agos i lawn. A phan ddarllenwyd y feirniadaeth gan Dyfed gan gyhoeddi Mayflower yn oreu, gwydd- ern fod cadeirio i fod. Rhoddodd y Cardiff Brigade fonllef o lawenydd pan welwyd mai y Parch. T. Davies (Bethel) oedd y buddugol. ^n o'r rhai mwyaf gwylaidd a diymhongar dan haul ydyw Bethel, ac y mae pawb Cymry yng Nghaerdydd yn llawenhau am ei lwydd- iant. Nid yw mewn un'modd yn anadna- byddus fel ymgeisydd Eisteddfodol, y mae wedI ennill bedair gwaith o leiaf ar gywyddau yn yr Eisteddfod Genedlaethol. Pan arwein- id ef i'r llwyfan gan y ddau brifardd, dyna rywun yn gwaeddi o Sir F6n y Babell (fel y "bycjd pobl Ffestiniog yn dweyd), -^wy yw e, Gomer ? (Gomer Lewis oedd Yn arwain). Y Parch. Thomas Davies, gWeillidog y Bedyddwyr yng Nghaerdydd," ebe Gomer, gyda phwyslais ar y Bedyddwyr Pwy yw ?" meddai rhywun o'r ochr arall. Dwed wrthyn nhw, Pennar," ebe Gomer. Thomas Davies, gweinidog yr efengyl yng Nghaerdydd," ebe Pennar gyda phwyslais yr efengyl, nes oedd y dorf yn siglo gan chwerthin wrth weled Gomer yn cael y gwaethaf am unwaith. Y peth mwyaf hyawdl a ddigwyddodd yn ystod y dydd, yn fy marn i, oedd yr olwg ar 5?eth fach—aelod o Gor Plant Panteg. Yt oedd y genethod ereill i gyd mewn gynau S^ynion, ond hithau i gyd yn ei du. Pregeth ^distaw iawn oedd hi, ond fe gyrhaeddodd Salon miloedd yn y lie. Dweyd am amdo g"'Yn 'roedd y gwn du C6r Plant Canton ddylasai fod wedi cael y Wobr gyntaf, ac fe fuasent wedi ei chael Jefyd onibae am Lerpwl Ond hidiwch efo, r,iae Caerdydd wedi cael coflaid led da rhwng popeth. Ond beth ydyw'r mater ar Ogledd Cymru ? eithrio rhyw hanner dwsin o wobrau, yr •^Wntw sydd wedi cipio popeth—am ganu, ^"eithio, traethodi, a barddoni. Lie mae beirdd y Gogledd—Bryfdir, Eifion Wyn, ac ereiU ? Mae'n rhaid i chwi dynnu'r gwinedd 0 r blew ne fe fyddwch ar ei hoi hi'n gyfan- gwbl. A ydych chwi wedi sylwi fod yr oil r coming men ym myd Barddas Cymru yn ft°wthiaid ?—Gwili, Dyfnallt (y bardd coron- °8), Gweledydd, Cenech, Alva, ac ereill. Mae'n dda gennyf allu dweyd mai Eistedd- Abertawe oedd yr Eisteddfod Genedl- e^hol fwyaf Cymreig y bum ynddi. Cym- raeg oedd iaith y llwyfan Cymraeg oedd iaith y rhan fwyaf o'r corau plant Cymraeg oedd iaith y beirniaid (ac eithrio y Saeson). Yr unig beth y carwn gwyno tipyn yn ei gylch oedd y diffyg ystyriaeth ddanghosid tuag at wyr y wasg. Gan nad oedd un o bob deg o'r ymgeiswyr ar y testynau llenyddol yn ateb i'w henwau, byddai yr arweinwyr ymhen rhyw hanner awr wedyn yn dweyd yn ddigon swta, Perchen y ffugenw Hwn-a- Hwn ydyw Mr. So-and-So," gan adael i'r reporters druain chwalu a chwilota ymysg eu notes er gweled beth andros enillodd Hwn-a-Hwn." Dyma awgrym i Eisteddfodwyr Llangollen Dylech apwyntio rhywun yn un swydd i ddarparu rhestr gywir o'r buddugwyr ar gyfer gwyr y wasg ar ddiwedd pob cyfarfod. --0--

Eisteddfod Abertawe.

Advertising