Hide Articles List

18 articles on this Page

DEONIAETH LLEYN.

DOWLAIS.

I-LLANDIGWYDD A CHAPEL TYGWYDD.I

LLANELLTYD.

News
Cite
Share

LLANELLTYD. Nid yn fynych y gwelir crybwylliadau o'r lie uchod ar dudalenau Y LLAN Saif pentref Llan- elltyd ar lan afon Mawddach. oddeutn dwy fill- dir o Ddolgellau, ar y ffordd sydd yn arwain i Drawsfynydd mewn un cyfeiriad, ac oddiyno i'r Abermaw mewn cyfeiriad arall. Y mae y Ile. ar gyfrif ei sefyllfa iachus, ei fynachlog henafol, ei adnoddau mwngloddawl cyfoethog, ac yn neillduol ei amrywiol olygfeydd Rwj-nol a rliamantus, yn iitdyniad i ganoedd o ymwclwyr yn ystod misoedd yr haf. Hynodir trigolion y pentref a'r gymjrdogaeth oherwydd eu hir- hoedledd, ac nid rhyfedd hyny, gan fod lleoliad y pentref y cyfryw fel y ceir yma gyfuniad hel- aeth o wynt iachusol mor a mynydd. Ar adegau neilldtiol ymwthia llanw'r mor i fyny at bont Llanelltyd, a dywedir pan nad oedd cyfleusderau trafnidiol fel y maent ar hyn o bryd, yr arferid mordwyo llongau bychain o'r Abormaw i fyny at Faesygarnedd, o fewn oddentn haner milldir i'r pentref. Pe yn feddianol ar y ddawu briodol, gofod a ballai i ni ddisgrifio y golygfeydd ysblen- ydd a welir oddiyma. Mynyddoedd uchel- dremiog, gyda'r Gadair yn ymgodi fel brenliines goruwch iddynt oil, a welir ar bob llaw. Llawer o'r mynyddoedd hyn a wisgant olwg ysgytbrog, eraill arucheledd tawel, llcthrau pa rai ydynt yn ami yn orchuddiedig gan lwyni prydferth ogoed; y dyffryn hardd, gyda'r Fawddach yn RraI ym- estyn ac ymledu yn ei chyfeiriad tuar ni(' )r, sydd wedi bod yn destyn edmygedd llu o ymwelwyr o dro i dro. Y mae un ysgrifenydd galluog wedi cymharu yr olygfa a geir oddiyma, wrth edrych i gyfeiriad yr Abermaw, i un o'r golypfeydd goreu a fedd Switzerland. Eglwys y phvyf a gysegrwyd i St. Illtyd. Tebygol ydyw iddi gael ei hadeiladu mewn cyfnod boreuol, gan fod yr olwg arni yn henafol. Er yn hoff o lienafiaeth, braidd nad ydym yn tybied y dylid cael adeilad newydd vmti bellach, neu y dylai yr un bresenol gael ei kadgyweirio. Y mae yr hen fynwent sydd yn gysylltiol A hi wedi ei llanw, ac y mae darn eang a dymunol wedi ei gysegru a'i ych- wanegu ati. Ebrwynd y plwyf ydyw y Parch. Morris Lloyd. Y mae efe yma bellach er's amser maith. Nid heb achos y gwnaed cyfeiriad at weitbgarwcli y g\vr yarcliedig niewn rhifyn diweddar o'r LLAN. Y mae drwy oi fuchedd ddiargyhoedd, ei ymroddiad diflino i .Y waith ei Feistr, yn deilwng o edmygedd. Dy- munwn ar i'w ymdreehion gaul eu coroni A ben- dithyNef. Hen fynachlog y Cymer neu y Vanuer a saif o fewn yehydig ganoedd o latheni ar y dde o bont LlanelHyd, ac er nad oes yn aros o koni ond rlianan o'r inurinu, eto. tra yn syllu arnynt. teimlem fod rhyw anldeciiog- rwydd yn perthyn iddynt. Dywedir idili ei sefydlu yn y flwyddyn O.C. 1198 gan Gruffydd a Meredydd, Arglwyddi Moirionydd. y rhai oeddynt feibion i Cynan, mab Owen G.vynedd, Tywysog Gogldll Cymru. Fel eruiil o'r un natur. diddymwyd y fynachlog gan Harri yr Wythfed oddeutu y flwyddyn 1.J3<). M te y di- weddar Mr. Wyun, o Beuiarth. yr hwn oeild yu liynafiaethydd gwycli, wedi sylwi nr v cyffe yh- rwydd mawr sydd yn bod rliwng cynllunwaitk y fynachlog hon ynghycl ag eglwys Llannber. ger yr Abernuiw, i adeiladau Eglwysig boreuol yr Iwerddon. ac yn casglu oddiwrtk hyny, <;an fod Osborn Fitzgerald, neti fel y'i gelwid weith- iau Osboru Wyddel, wedi dyfod drosodd i Gymru yn y cyfuod yr adeiladwyd y rhai hyn, ac mai drwy ei ddylanwad ef y dygwyd aruvnt nod weddion a neillduolion adeiladau Eglwysig yr Iwerddon." Mewn cae yr ockruekaf i Henwrt, hen balasdy y Fychaniaid, saif olion gwer.^yllfa a cbastell a elwid gYllt Castell y Cymer. Mae y llith wedi rhedog yn faith cyn i ni gael sylwi ar amryw bethau pwysig eraiil. yn euwedig y mwngloddiau aur bydenwng sydd yn y gymyd- ogaetli. Os yn dderoyniol yenvck, Mr. Gol.. addawn anfon ychwaneg oddiyma yn fnan eto.

LLANDDOGET.

TALSARNAU.

Y DANCHWA YN MHWLL ;11Y MORFA.

CLADDEDIGAETH FICER LLANWONNO.

CYNYDD IAITH.

CYSTADLEUAETH GWENER Y GROGLITH,…

YMDDISWYDDIAD ESGOB BANGOR.

HELAETHIAD "Y LLAN."

NODION 0 DDEONIAETH Y RHOS.

LLANGEITHO.

MERTHYR TYDFIL.

ABERHONDDU.

DOLGELLAU A'R AMGYLCHOEDD.

SIARS ESGOB TY DDEWI.