Skip to main content
Hide Articles List

15 articles on this Page

[No title]

[No title]

[No title]

[No title]

[No title]

[No title]

-._-------------___--__ Y…

News
Cite
Share

Y GOHEBYDD GWIBIAWL. Y BHODYR JONES. PENOD III. Yr oedd fy nhad yn gelfyddwr diwyd, yn of gweitbgar, yn mhentref cauedig Llanyfronfraith, yn nyffryn ffrwythlawn Cwm-y-dryw, oddeutu pum' milldir o dref fawreddog Craig yr Eryr—pa dref sydd borthladd cyfleus yn swydd Gaerfyrddin. Ei enw oedd Jesse, Enw fy mam ydoedd Jemima. Yr oedd fy nhad yn hoff iawn o'r egwyddorau J.J., canys bu pob un o'i wyth plentyn yn llawenhau yn y prif lythyrenau yma, a hwy a enwyd yn neilldnol Jeremiah, Jonah, Jethro, Jonathan, Jeroboam a Jephtha. Fy chwiorydd a enwyd Judith a Janet—ag fel y dywedai fy nhad, gallem nodi ein henwau a'r un llythyrenau, a byddai y rhes o'r J.J's yn fath o fyddin bwysigyn y pentref ryw ddiwrnod. Myfi ydoedd y "cyw melyn olaf "-yr ieuangaf o'r holl deulu-ac anwylyn fy mam dyner. Cyn i mi gyraedd fy wyth mlwydd oed, bu angau yn arfer ei bladur yn y teulu, a dygwyd ymaith dri o'm brodyr, ac un chwaer--fel ar ddechreu fy hanes gwirioneddol, yr oeddym yn bedwar o blant, moriachus a chryfion, a ddymunai rhieni hoffus i edrych arnynt—sef Jerry, Jethro, Janet a mi. Nid oedd fy nhad yn ddyn dysgedig, o'r braidd y gallai ysgrifenu ei enw ei hun. 0 ganlyniad yr oedd cadwraeth cyfrifon yr efail yn pwyso ar ysgwyddau fy mam, yr hon oedd y fenyw hynotaf yn y cylchoedd. Ei dydd- lyfr a'i gorsaf-Iyfi: oeddynt gynwysedig o amryw estyll pinwydd, ar ba rai y gosodai mewn arwydd- luniau sialc (pa arwyddluniau oeddynt greadig. aethau ei ymenydd ei hun) y gwahanol symiau oeddynt ddyledus oddiwrth y gwahanol gwsmer- iaid. Yr oedd fy mam ar yr un pryd yn benaeth ar siop fechan yn mha le y byddai yn gwerthu siwgr, blawd, haidd, te, a chwyr gwenyn, hoelion clocs, triagl, sebon a phils Morrison. Byddai y siop yn adnabyddus drwy y gymydogaeth fel siop Jesse "—tra yr oedd yr efail o dan raglaw- iaeth fy nhad yn adnabyddus dan yr enw Efail Jesse." Yr wyf yn cofio o'r goreu uwchben drws y siop ryw sign anferth, y llawr wedi ei baentio yn ddu, ac ar y llawr hwnw lythyrenau melynion mawr- ion, a fyddent yn tynu sylw pawb a aethent heibio. Yr oedd y darlleniad yn Saesneg rywbeth fel y canlyn :—JESSE JONES, lisenced deeler in tee flower and tybacco, redymendasies, train oil, gimlets, and testaments, coffee, and all other sorts of carpenter's and shoemaker's tools, and other implements of usbandry. N.B.—Horses' shoes and carridges and carts repaired as good as new. Farriery and the strangles cured." Ein siop ni a'r efail oeddynt ganolbwynt cleceion a chlebren yr holl ardal, a byddai fy mam drwy arfer diwydrwydd a chynildeb, yn alluog i roddi swm o arian o'r neilldu yn flynydd. ol. Ei phrif ofal oedd ei dymuniad i roddi i ni ysgolheigiaeth fel ag y byddem yn alluog i gym- eryd em lleoedd fel aelodau cyfaddas mewn cymdeithas, ac yn abl i lywyddu y fasnach a'r efail pan y byddai hi a'r hen wr yn rhy egwan i edrych yn fanwl ar ol elw y ddau sefydliad. Yr oedd fy mrawd henaf, Jerry, wedi bod am rai blynydclau o dan ofal y Parch. Morris Reea, yn Ysgol Gadeiriol Pompren-y-gog, ac am ei ddysg byddai fy mam yn talu dwy geiniog bob wythnos, a byddai Jerry yn awr ac yn yman yn cludo i'r meistr haner chwarter o dybacco coch Franklyn & Co. Pan ddarfu fy mrawd Jethro a minau gael ein henwau wedi eu cofirestru ar y llyfr, yr oedd Jerry yn mhell bell yn mlaen yn egwyddorau elfenol ffynon glodfawr gwybodaethau prif ysgol Pompren-y-gog. Bu i fy mrawd a mi wneuthur cynydd gweledig, a chyn y, buora lfwyddyn o dan addysg y Proffeswr Rees, yr oeddem yn medru darllen yn lied lew, ac yn alluog i ysgrifenu llaw fras. Erbyn hyn yr oedd Jerry wedi cwblhau ei addysgiaeth, ac yr ydoedd y Proffeswr wedi parablu fod Jerry yn un o ryfeddodau y brifysgol, yn alluog i wneuthur ei ffordd yn y byd. Yr oedd y ffaith yn cael ei dal i fyny fel esiampl i fechgyn a merched y plwyf. Yr oedd yr ysgol, cofier, yn athrofa gymysgedig, yn cynwys meibion a merched. Yn awr cymerodd le graddeg mawr- eddog Jerry yn y byd; sef galwedigaeth. Yr oedd fy nhad yn gadarn yn ei anogaeth o'r sledge a'r eignion, tra y byddai fy mam yn daer yn ei hanogaeth o'r siop, yr hon oedd wedi helaechu ei therfynau i dipyn o galico, a chanfas, a rhib, ao felly yn y blaen, ag i ba sefyllfa yr oedd J errylynar. benig mewn addasrwydd, canys bu ar enyd wedi cael ei surffedi trwy orlenwi ei enau & melusion. Yr oedd yn awr yn brawf yn erbyn temtasiynau dichellgar siwgr,currants, a thriagl. Ond ni fynai Jerry naill a'r counter neu'r eignion. Yr oedd ef wedi bod yn darllen hanesion morawl Paul Jones a Columbus, ac ni wnaethai dim y tro iddo ond canlyn yn eu llwybrau hwy; ac ni fyddai un cymhelliad yn alluog i'w ddwyn i fabwysiadu un galwad aralll; i'r mor, ac i'r mor yn unig y mynai hwylio ei gamrau. Ac felly, un boreu cymerodd fy nhad ef i Graig-yr-Eryr, a phrentisiodd ef i Cadben Harris, ar fwrdd y brig Y Golomen Wen," a ffwrdd a Jerry. Darfu i Jethro a minau fyned yn mlaen yn lied gysurus nes i mi gyraedd fy neuddeng mlwydd oed, pan y darfu perthynas i fy mam dalu ym- weliad a phentref ei enedigaeth. Yr oedd fy ewythr yn wr bonheddig cyflawn, gwerth ei fil- oedd. Edrychai yr holl ardal i fyny ato, a thalent gymaint parch iddo ag a wnaethent i'r Squire ac Offeiriad y plwyf. Yr ydoedd yn feddianydd ar rodfa laeth (Milk Walk) eang yn y brifddinas, a thrwy osod ychydig ddwfr i wneuthur y ilaeth yn flasus, darfu iddo grynhoi cronfa anferth o aur ag arian. Ar ei ddychweliad i Llundain cymerodd Jethro gyd ag ef i wneyd ei ffortiwn. Yr oedd fy mrawd y pryd hyn yn ysgrifenydd da a buan, ag fel rhifyddwr yr oedd wedi meistro ei Rule of Three, Practice, a Vulgar Fractions, ag mewn agweddau eraill yr oedd yn lied ddestlus. a'i ddaeareg wedi rhoddi iddo y wybodaeth fod llefydd yn y byd ynmhellach na Llundain. Yr oedd yn ramadegwr da, ag yr ydoedd wedi gweled Esgob byw, ac wedi bod yn siarad ag Archddiacon. Wedi bod yn y brif-ddinas am fyr amser cafwyd sefyllfa iddo yn un o'r siopau mawrion: ag felly yr oedd ar frig y don i fawredd. Yr oeddwn i o hyd gartref: yn awr yn y siop yn gwrandaw ar holl gleciau ag enllibau y gymydog- aeth, ag yn y man yn eu hail-adrodd wrth y oryts oeddynt yn arfer ymgynull yn yr efail. Yr oedd fy nhad bob amser yn fy nghyhoeddi i yn hurtyn pendew, canys yn fy-myw nis gallwn wneuthur hoel; er fy mod wedi bod yn ymgeisio ae wedi onill droion mewn ymgystadleuaethau yn yr Eisteddfodau lleol, byddai fy nhad bob amser yn rhagfynegu y buaawn yn troi allan yn benbwl. Dyna," meddai, dyna Jerry pan yn ddeg oed gallai wneuthur hoelion a'u morthwylio, llafnau ag oil, sawdl a blaen, ar wadnau par o esgidiau. Pan yn ddeuddeg oed gallai Jethro droi set o bedolau ceffyl gystal ag y gallwn i fy hun. Ond am Jephtha nis daw i'r un daioni, yr wyf yn sicr o hyny. Beth, yn awr yn bedair-ar-ddeg ac yn methu gwneuthur hoel; bah yr wyf yn sicr na ddaw byth iunddaioni." Yr oedd masnach fy mam wedi cynyddu i raddau helaeth erbyn hyn; cafodd iy siop ei mwyhau a'i phrydferthu, ag' yr oedd holl o wragedd a merched y ffermwyr amgylchynol yn uchel yn eu canmoliaeth o siop newydd Jesse," ag i wneuthur y sefydliad yn fyw cymeradwy byddai dau neu dri o'r commercial travellers yn ".gwneuthur galwadau chwartorol. (I'w barhau.)

[No title]

[No title]

[No title]

[No title]

[No title]

[No title]

[No title]

[No title]