Skip to main content
Hide Articles List

3 articles on this Page

PA FODD Y BU?

News
Cite
Share

PA FODD Y BU? »/t^rtnn<jra'som olwg yn un o'n rhifynau di- VR, al ar y PETH a fu—y peth a wnaed yn Vmi, .ru yu yr etholiad diweddar, priodol p. et°> pa fodd y bu, pa fodd y gwnaed y T mae ateb yr ymofyniad yna angenrheidiol nag ydoedd y k'WriW' oherwydd Jbod gan ymhonwyr ys • Ql^nc(^ allan i'r byd wedi yr amser yr loll a!Tyd Jr Crthygl h?n°'. 1 goeghawlio yr y am y gwaith iddynt eu hunain, l nad oedd ganddynt y sail leiaf, mewn onedd, i adciladu eu twr o hunan-glod rth cldarllen y rhifyn diweddaf o'r ^wi1wJ 7 Liberator, teimlem yspryd Jonathan, mab Saul, pan e-y?ena(lur anynad a sarhaus-frwnt hwnw %dr11 t^Wr(^° yn atgas un diwrnod, am ei 'AJ °U<^e^ ar(^dercliog yn amddiffyn Dafydd. ^than aeth allan mewn digter llidiog,' t, 61 dd yr banes; ac nid ymddengys y tywysog 0 yieddug hwnw yn fwy tywysogaidd ac ytr^ ^niun ^gylohiad o'ihanes nag yn D* Canys drwg oedd ganddo tros ^th 'i, mec^ yr ysgrifenydd Sanetaidd. I 4yn 1 0(1(^vyd y gallu i yirddigio yn natur kJ 08 ymddigia yn wyneb trahausder ^edrK ,tac°0gaidcL Hona Golygydd y Cy- §oc • Seisnig a nodwyd, mai y Liberation a wnaeth yr holl waith yn ac mai iddo ef, y Golygydd, Caryel ^dd mewn gwirionedd y mae'r holl glod f^e<^US l^yw bapur ar Gynnrychiol- ^niru a gyfansoddodd ac a ddarllenodd rbynv gyfarfod, ryw bryd, mewn a waaet^ y gwaith. Yr oedd yn 'Na Cymry yn salcd yn y ?aPur }iwnw> 0j am adael eu cynnrychiolaeth Senedd- jjjj y cyfhvr yr oedd hi ynddo. Dywed 1>r Cymry oedd yn bresenol yn y cyf- }>ej. ^wnw, chwarae teg iddynt hwythau ^dd a y driniaeth chwerw a ye iddynt, yn bur ddiddig; ac iddi yn •^niad gad ei heffeithiau priodol arnynt, YDia o hyny oedd y ffrwyth a ddyg- Petl' etholiad diweddaf. Wrth ddarllen y N u hyn yn y coeg ymhomvr dirmygus, yr Cy^ Yu rhwydd i addef ddarfod i ni gael ein (}¡ I ddigter llidiog mewn gwirionedd, yn M {ellJ nes y taflcm y corgi- gyhoedd- (i°11 Haw mewn dirmyg. Gwnawn ni Y peth a fynom, rhaid i'r Sais gael ein :11, an dirmygu, fel y mae wedi bod wrthi ob achlysur, mewn gwahanol bapurau, yqe4 y blynyddau diweddaf. Edliwid i ni r th De .[ein cynnrychiolaeth Seneddol gyda I 'Ld dirmygus yn wastad ganddynt; ac an3Ser gwaethaf ami, yr oedd yn llawn stal ) yn ol cyfartaledd, ag ydoedd cynnrych- dw Lloegv. Yr oedd mwy na hanner y cui°lwyr Cymru yn lihyddfrydwyr yn etledd o'r blaen, nid oedd Lloegr un mym- O^Yi in • • • • II blaen yn hyn. Edliwiai ein har- Seisnig i ni, ein bod yn rhy ddistaw, hjjyg ddioddefgar, &c., ond pan y dechreuem d^o^yd a llefaru, dwrdient ni i dewi. Pan ft j, e^°dd y llythyrau at Mr. Gladstone ar W "Wladol yn Nghymru ymddangos 0 gwgai ein meistriaid arnom, amryw a'r dynsawd Carvel yn eu mysg, i ^Wf 311 a bod yn ddistaw, ac ymddengys t^Udrlv icldynt fFromi yn aruthr, na buasid yn de|j .au i'w hewyllys Ni ddylai y Cymro, 5^ i, symmud na bys na llaw, na throed 0 bQ^°^' ond fel yr archo ei Sais-feistr iddo f re^ur 0 hilgerdd Adda, y Sais yw y llH ^aerlhig ac annioddefol; ac nid yw yn ei enw yn gas gan bob cenedl y daeth efe erioed i gyffyrddiad a hi. y tt 80111 ^cnhadwr o India yn dyweyd, mai y i <1Wsedd a'r haerllugrwydd Seisnig tuag at Z, 0llon yn°, ydoedd yr achos gwreiddiol, y^0 yr unig achos o'r gwrthryfel ofnadwy ol ei fod, mewn gwirionedd, yn annioddef- a ^Wacd' ac felly y mae e^e yn m^ic,b fG e^°' hyd on^ chyfoder yn ei erbyn, C^1 f. 3X0 yn ddannedd, cyn y gellir kyd arno. Y mae y Gwyddel C«tc{0 hyny er's talm, ac y mae yntau yn 20 ') ilt Q 1 l' Gwyddcl yn awr fe wna bob peth el> ac i'w wlad, wedi iddo weled na 111 ir efe mo'i sathru ganddo tan ei draed. Yr ydym ni, y Cymry, wedi iddo ein sarhau a'n dirmygu, yn cymeryd y cwbl yn ddistaw, ac y mae hyny yn peri iddo yntau fyned rhagddo waeth-waeth. Y mae yr elfen Seisnig hon yn gref yn llywodraeth ein gwlad, ni fyn hi symmud un gorthrwm nac anghyfiawnder, nes y cynhyrfo y bobl hyd at fin gwrthryfel. Ni chlywsid eto air o son am ddadgysylltu a dadwaddoli yr Eglwys yn Iwerddon, mwy nac yn Nghymru, oni buasai i Iwerddon derfysgu a bygwth gwrthryfel; o herwydd bod Cymru yn dawel dan yr un trawsedd yn hollbl ac yr oedd yr Iwerddon, ni sonir byth air am ym- wared iddi hi. Y mae hi'n dawel, gadawer iddi. Y gwir yw, nid yw Mr. Gladstone ei hun, wedi codi yn uwch yn ei syniad na hyn eto, fel y profai ei araeth yn Ormskirk yn ddi- weddar. Y mae amser tewi Cymru wedi myned heibio bellach; y mae hithau wedi dechreu llefaru yn groch hefyd, a hi a lefara yn uwch eto; y mae ganddi dafodau a allant lefaru yn groew trostiyn y Senedd yn awr. Ewyllysiem roddi ar ddeall i'r Liberator a'i Olygydd, y buasai cynnrychiolaeth Cymru y peth ydyw heddyw, pe na ddodasai y Libera- tion Society, a Carvel Williams, wadn eu troed ar ei daear hi erioed. Yr oedd meddwl a chydwybod Ymneillduwyr y Dywysogaeth yn oleuedig ac arg'oeddedig ar bwnc y dadgysyll- 0 ny tiad o'r blaen ac yr oedd egwyddorion y pwnc hwnw wedi eu dadleu a'u taenu yn ein mysg i raddau helaeth, cyn i'r byd erioed wybod am enw Edward Miall. Yr oedd meddwl y werin yn barod ond eisiau amser cyfaddas oedd arno. Yr oedd y pwnc o ddadgysylltu a dadwaddoli yr Eglwys yn Iwerddon, yn bwnc a darawodd galon Cymro, nes ci gwefreiddio trwyddi, yn fwy felly nag y gwnaethai un pwnc gwlad- yddol arall, ac heblaw hyny, cafodd allan ddynion wrth fodd ei chalon, o honi hi ei hun, i ddyfod allan yn ymgciswyr am ei chynnrych- iolaeth yn y Senedd, a'r ddau beth hyn J n nghyd a'i cododd allan fel un gwr yn mron o Gaergybi i Gaerdydd, ac nid eisteddodd i lawr nes sicrhau buddugoliaeth ei dynion. Dyna'r C, y fel, a'r modd y bu, ac y gwnaed, yr hyn a wnaed yn Nghymru, gwaith a fuasai wedi ei wneud yr un mor effeithiol, pe na buasai yr un Carvel Williams wedi ei eni i'r byd erioed. Ni raid i'r gwr hwn ond edrych gartref na wel pa mor agos yw tewi at ei enau. Paham na buasai ef a'r Liberator wedi goleuo ac ar- gyhoeddi sir Lancaster, ie, a phob sir arall yn Lloegr yn mron, sydd yn yr un cyflwr a hi ? Onid yw siroedd Lloegr yn gyffredin yn Dory- aeth trwyddynt, ac yn mhell, yn ddirfawr ar ol i Gymru mewn gwybodaeth a barn ar bwnc mawr gwladyddol y dydd! Methodd y Lib- eration Society yn Lloegr, er cynnyg lawer gwaith, a gwthio eu harwr anrhydeddus, Ed- ward Miall, (pob parch iddo ef,) i mewn i'r Senedd ac nid ymddengys yn debygol y gall hi wneud hyny yn fuanchwaith; ac ni ryf- eddem na raid i ryw bartho Gymru gymmer- yd y gorchwyl o'i ethol yn gynnrychiolwr iddi mewn Haw, a llawen fyddai genym weled hyny, canys mewn gwirionedd, y mae ei eisiau ef yn y Senedd. Gadawn y Sais a'r Saeson ar hynyna yn awr; gyda llawen gydnabod bod eithriadau anrhydeddus i'w cael yn eu plith, i'r yspryd a'r cymmeriad yr achwynem arnynt.

Y BALLOT.

LLYTHYR Y MEUDWY.