Skip to main content
Hide Articles List

21 articles on this Page

Y GYMANFA FAWR YN MANGOK.

News
Cite
Share

Y GYMANFA FAWR YN MANGOK. [GAN BIN GOHEBYDD ARBENIGOL. ] A • goh gals y Gwir Anrhydeddus Dad yn Nuw, Es- Sangor, ymgynullodd lluaws mawr o wyr a o bob gradd a sefyllfa i Neuadd Penrhyn, ^liuas Bangor, ddydd Mawrth, y 12fed cyfisol, i ,8egfIlg*10ri ^>0^1 a ddylid wneud i attal rhwysg y rS kei'eticaidd, ac i amddiffyn yr unig wir gj, ^an G-atholig ag oedd yn awr yn siglo, ac jj y^chwelyd, trwy ymosodiadau y giwed haer- S hono. y^rwyd y gadair gan yr Esgob ei hun, yr hwn agoriadol a ddywedai fod ganddynt dri fod • l w ystyried. Yn gyntaf, yr hyn a ddylent fodd a^> yr hyn oeddynt; ac yn drydydd, pa ^dylent ym^odi °'r oeddynt, i'r hyn a Wrth fivl-a/ dylai D W1 ar yr hyn a ddylent fod, dywedai y yr hen f rwy yr holl wlad fod yn perthyn i deulu eni an?* Dylai pob plentyn a enir, gael ei ail- Jn faT.ei dwfr eantaidd yn y bedydd, ei yateeeisio iiys w\yn ei chatecism apostolaidd, a chael ei deb G,i- ° yn allan gan ddynion o ddawn a duwiol- .amhe^°l; dylid adeiladu mwy o eglwysi yr enwadau; a chynnal y gwasanaeth ynt yn amlach nag a wneir yn awr. o-n ar Vr oeddynt yr oedd yn gywil- ^Ob n addef fod yr Eglwys yn y lleiafrif yn oedd yr un Eglwys i'w chael o JVill i r^anaii mwyaf poblogaidd o Arfon, megis kfni, Beddgelert, Llanberis, a Phorthmadoc; fWrs> yr oedd y bobl druain yn marw o eis- ^d ?^aeth- y mynydd-dir, drachefn, yr {>5ig y.^rigolion wedi eu gadael mewn tywyllwch eW^d hcb neb o'r gwir olynwyr apostolaidd i y ar eu holau. oedd i'w wneud er cyrhaedd yr t Pethercyrhaeddynod uchel 0'1' hyn a ddylent fod Vo.t?awr 8ydd yn eisiau ydyw cael pregethwyr ^4. y wy°l i weithio gyda neu yn lie y parson- QJ^tiwn ydyw pa le y ceir dynion o'r fath? SVv am oae^ gwasanaeth Cymraeg yn yr a<^eiriol ar yr un telerau yn union a'r ;naeth Seisonig. Ac yn olaf, ond nid y dis- 4f n Sftej e- cynnygiai fod JSTewyddiadur Oymraeg rhad i MgQjSyhoeddi wasanaeth yr Eglwys, i fod yn ^byd-i^. ^aid yn wleidyddol ac yn grefyddol, fel iddynt mwyach gael eu gorthrechu mor ydd ag a gawsant yn yr Etholiad di- q,n I.appeliacl nerthol at gydwybodau ei wran- 1II.1'a.d. eiRteddodd yr esgob i lawr yn nghanol cym- Q ^yaeth wresog y dorf. ve^i d"d Arglwydd Penrhyn, a dywedodd ei fod ^erf^0 °fnadwy wrth y Senters, a'i fod yn ynol os gallai eu hanfon allan o'r wlad. Y oedd i'r Eglwys jblanu ei throed yn %l yn mhob ardal, ac yna ni fyddai lie i'r yma roi troed i lawr. Yr oedd yn j ~° addef, er ei waethaf, mai i'r Senters y 111 ddiolch hefyd na buasai holl drigolion y ?'ir Eithr eu heglwys hwy oedd y Nj^ys, ac nid allai neb wneud yn iawn ond i Trwy gadw i fyny yr Eglwys yr oedd- f y b°bl i lawr, ac atal iddynt ddyfod yn rii ^1n.a'u meistradoedd yn nwylaw pa rai y ■S{ ° eu cydwybodau i gadw. yr Hybarch Archddiacon Evans yn y I°'i H Cymliarai y Gynhadledd bresenol i'r /Vy^y^haliwyd lawer o ganrifoedd yn ol o dan vSi £ Esgob Anian yr. hon a ddilynwyd yn I (jea I 'esgyniad y Cymry gan y brenin Iorwerth. ,lid. ot rllywbeth yn debyg yn y Gynhadledd hon. <: S'a^011 ei f°d wedi myned yn ormod f r yr Tp1* 8"eil°dl gael ei gwerthu eto, er mwyn >e^y.s yn ddigwymp. Cyhuddid hwynt o j^'ddii'v, braw a dychryn. Yn wir, yr oedd yn fod. Grwelid hanesyddiaeth yn ad- v da,- u hun. Yr hyn a ddigwyddodd unwaith a'Sit^jf^ydd eto. Gosododd Cromwell ei sawdl L^fyd i-v ar wddf yr Eglwys, a phwy a wyr na yn Gromwell eto i ddadgysylltu yr Eg- h cndd' ymru' oeddynt wedi cael allan beth C ( i °ryfder Ymneillduaeth, ac nid oeddynt J^dion yn awr i ymostwng i arfer yr un J ^ri chan mlynedd yn ol yr oedd y bobl- tltli 13 1 0, a niter yr Eglwysi yn 186, yn es- (j^;00o, a ^gor. Yn awr, mae y boblogaeth yn C'1" ^0d° V mae f?enym yr un nifer o Eglwysi. t(j yKineillduaeth wedi gwneud y bwlch 1 %nu, ond beth yw hyny i ni ? Genym tllt o o? y niae awdurdod i ddysgu |y bobl. Er 1'0 sydd ar yr Eglwys, -)^ae ddirnad nad oes lladd ami." '■'K He ^Williams, Ysw., o'r Plasgwyn, ho S r°ddi ychydig o hanes yr achos yn yn dywedai mai y peth mawr oedd yn !'(t °n oedd mwy o Barsoniaid, a mwy o ynddynt. Yr oedd y bobl yno \lVvr y^ 7^ed i'r Eglwys er eu bod yn eu HvJ of ac yn ymdyru i'r capelydd. i? bunnau er mwyn codi tai addas i'r \r '• 11 a oedd y wir feddyginiaeth. odv,, -P^'ch. Constable Ellis, o Lanfair- ° £ ^eivi vuar bethau fel yr oeddynt, ac nid \fl°e^dvrit 0 iddynt eu hunain, a dychymygu Sr^iuaj vru.^WI:i cyflwr mor ddirmygedig o isel. dir() J ?bl a dderbynient ddegymau heb N ar Wai.^b am danynt. Gofidiai yn fawr °edd ^'aieis^ri tiroedd ddim ofn y Parsoniaid, ruynt ofn y Grweinidogion Ymneilldu- 01. Teimlai ei frodyr fel yntau nad oeddynt hwy yn ddim mewn dylanwad yn yr Etholiad diweddaf. Yr oedd yn rhaid iddynt enill y bobl yn ol oddiar eu gelynion. Ar hyn neidiodd rhyw foneddwr brwdfrydig ar ei draed, a dywedodd er ei fod yn Sais ei fod yn hanu o deulu Cymreig, ac er ei fod yn Eglwyswr ei fod yn hanu hefyd o deuluoedd Anghydffurfiol megis Jennings, Larder, a Neale. Dywedai mai yr Eglwys trwy ei chysgadrwydd oedd wedi gorfodi y genedl i orfodi y genedl i fod yn Ymneillduwyr. Cynghorai hwynt i ddysgu Cymraeg i'r plant yn yr ysgolion, a gwneud i'r parsoniaid aros fwy yn eu plwyfydd, yna ffarwel i Dissent a llwyddiant i'r hen Eglwys. Ar ei ol ef, daeth R. Meredyth Richards, Ysw., Caerynwch, yn mlaen, a thraddododd araeth deilwng o Orangemen poethaf yr Ynys werdd. Cyfeiriai at y Wasg Gymreig fel cronfa o gyfeiliornadau oedd yn porthi archwaeth lygredig y bobl. Gydag ych- ydig iawn o eithriadau yr oedd ei dylanwad yn ni- weidiol. Carai yn fawr weled newyddiadur gallu- og, uniongred, ac anrhydeddus, yn cael ei ddwyn allan i ddal i fynu y wir athrawiaeth, ac i ddysgu y bobl mewn ffordd fwy rhagorol na myned i wrando ar ddysgawdwyr Ymneillduol, a dychwelyd aelodau Rhyddfrydig i'r Senedd. Y Parch. Morris Hughes, Pentraeth, a deimlai ei hen galon yn cynesu o'i fewn wrth glywed y bach- gen mawr' o Gaerynwch yn dweyd mor ardderohog. Yr oedd yn dda ganddo glywed y geiriau caredig a lefarwyd am ei hen Eam-Eglwys yn y cyfarfod. Os deuai rhai o'r cyfeillion anwyl yma byth i Ben- traeth, caent y croesaw mwyaf ganddo caent brofi y gwin goreu yn y seler, a'r ewrw goreu yn y wlad i olchi i lawr y bara a chaws mwyaf danteithiol. Bendith i galonau pawb o honynt am broppio i fynu yr hen sefydliad. Yr oedd yn barod i waeddi ar ei hen sodlau Three Cheers i'r Hen Fam.' Teimlai y Parch. John Pryce, Vicer Bangor, yn debyg iawn i'r Iuddewon pan yn ailadeiladu y deml. Bu amser gwell arnynt nag sydd yn awr, ac er gwaethaf eu gwrthwynebwyr, er dued y nos, a thloted yr olygfa, byddai yn ceisio chwibanu gweith- iau yn nghanol ei ofnau, I There's a better time coming boys, There's a better time coming boys. Dilynwyd ef gan W. W. E. Wynne, Ysw., Pen- iarth, a Mr John Williams, Bodafon, yn llawn o zel a thanbeidrwydd sectyddol. Cododd yParch. D. W. Thomas, St. Ann's, i esbonio amgylchiadau Capel Curig, a cheisiodd ddang'os nad oedd pethau yn hollol mor ddrwg ag y tybid. Mai nid mewn ty tafarn yr oedd y Parson yn byw o hyd. Dywedai mai nerth Ymneillduaeth oedd oedfaon y nos, ac nad oedd dim i'r Hen Eglwys wneud er mwyn ei rhoi i lawr ond cynal oedfa'r nos. Y Parch. William Hughes, Llanllyfni, a adgoffai gyda pharch am yr hen newyddiadur y Cymro. Papur na bu ei fath yn Nghymru. Gwyddai y cost- iai papur felly lawer o arian, oblegid yr oedd yn rhaid iddynt ranu yr holl gopiau bron yn rhad ac am ddim, am na fynai y bobl ef a thalu am dano. Yr oedd yn rhaid ei wthio i lawr eu gyddfau, ac nid heb drafferth a thraul fawr y gellid gwneud hyny. Dywedai y Parch. E. Pugh, o Llantrisaht, na wyddent ddim oil am sefydlu newyddiadur. Bydd- ai yn well o lawer gwneud defnydd o'r papur oedd ganddynt yn barod, a sefydlu misolyn tair ceiniog i amddiffyn yr Eglwys. Yr oedd yn synu nad oedd neb wedi eymeryd arno amddiffyn Gronicl y Cymru, yr hwn yw eu horgan anrhydeddus yn Nghymru. Gwir fod ynddo lai o dalent, a mwy o sothach a dylni nag yn un papur Cymraeg arall, ond beth am hyny P Yr oedd yn haeddu clod am daflu hyny o laid a fedrai ar ein gelynion, a chodi ei lais corn- chwiglaidd mor uchel ag a allai o blaid ein hegwydd- orion. Ar hyn cododd Alltud Eifion ar ei draed yn nghanol dystawrwydd a syndod y dorf. Profodd tu hwnt i bob amheuaeth fod y bobl wedi gadael yr Eglwys am nad oeddynt yn caru myned iddi, ac y deuent i gyd yn ol ond eu denu i'w hail-garu. Gwyddai pawb am dano ef, ei fod yn Feddyg ac yn LIenor. Yn y cymeriad cyntaf gelwid ef yn 'Rhydd- hawr y caethion,' ond nid oeddynt i feddwl wrth hyny ei fod yn Rhyddfrydwr. 0 na, Tori penboeth oedd efe, a thyna paham y sefydlodd efe bapur Tori- aidd oddeutu deng mlynedd yn ol, yr hwn a fygwyd pan yn faban am fod y bobl yn gwrthod dyfod a bwyd iddo, ac yntau heb laeth i'w borthi. Gwelent felly er ei fod dros ryddid y corph, ei fod am gaeth- iwo y meddwl; ac yr oedd yn penderfynu gwneud ei oreu yn y ddau achos pwysig. Yr oedd yr holl newyddiaduron Cymreig yn gwenwyno meddwl y wlad yn waeth nag yr oedd y quack doctors yn gwenwyno y corph. Yr oedd yn arswydus meddwl am hyn, oni bai fod gwaredigaeth yn ymyl. Y waredigaeth oedd papur newydd arall o nodwedd wahanol i'r Gwaredwr (ond waeth heb ei enwi). Gallent ddibynu bob amser ar ei wasanaeth ef-professíonal and non-professional, physical and meta physical. Gallai ef godi chwaeth y bobl o'r pydew- au llygredig yr oeddynt ynddynt, ond yr oedd yn rhaid gwneud hyny yr un ffordd ag yr aethant i lawr. Dyna fel y byddai ef yn gwneud mewn gwasanaeth arall. Nid ar unwaith y ceir pills na phapur newydd i dalu. Dadleuai y Parch. John Williams, Beaumaris, nad ellid byth sefydlu papur Toryaidd Cymreig yn Nghymru. Canmolai y Faner fel newyddiadur o gymmeriad uchel, ond mynai ereill mai yr Herald Cymraeg a ddylasai ddyweyd. Ni feiddiasom waeddi mai y TYST CYMREIG a feddyliai yr areithiwr, o blegid yr oeddym yn ddieithr yno, ac yr oedd ar- swyd Alltud Eifion wedi ein meddiannu. Cododd yn storm ofnadwy ar hwn, a therfynwyd y cyfarfod trwy i'r esgob ddatgan y Bendithiad, ac aeth pawb i'w fan i fyfyrio beth a wnaed ar ol yr holl siarad; a pha ddylanwad a gaiff y darpariadau mawrion ar ffydd ac ymarweddiad y genedl o hyn allan.

Y GYMRAES 0 GANAAN.

Advertising

ITYSTEB MR GLADSTONE, I

MR. BRUCE A CHYNRYCHIOL-AETII…

BRWYDR YN AFGHANISTAN.

BRWYDR FAWR YN PARAGUAY.

CHWYLDROAD YN JAPAN.

AMERICA.

YR ETHOLIADAU YN YR YSBAEN.…

|Y CHWYLDROAD YN CUBA.

TWRCI A GROEG.

LIVERPOOL.

Advertising

Family Notices

Y FASNACH YD.

ANIFEILIAID.

MASNACH METTELOEDD, &c.

MASNACH MARCHNADOEDD CYMREIG.

Advertising

YR WYTHNOS.~