Skip to main content
Hide Articles List

3 articles on this Page

CYMMAKFA TALYSARN. X' ■ .v…

CYMANFA BRYNMAWR.r

News
Cite
Share

CYMANFA BRYNMAWR. r Mr. TYST,—Mae yn beth syn gan gymanfawyr na baech chwi yn trefnu i anfon reporter ir cymanfaoedd a'r cynnadleddau. Pe gallasem reportio buasem yn cynnyg ein gwasanaeth i chwi ar yr amod ein bod i gael ein talu yn dda; oblegid yr ydwyf yn sefyllyn dyn iawn dros i bob dyn gael ei dalu yn dda am waith da. Wrth gwrs pe buasem yn reporter da gallaswn wneud gwaith da. Nid ydwyf yn perthyn, fel y gwyddoch yn dda, i restr 'Ein Gohebwyr,' o'r De na'r Gogledd-a rhyng- och chwi a finnau, yr ydwyf yn credu llai yn y frawdoliaeth hono nag ydwyf yn berthyn iddi. Ond rhaid i chwi addaw ar eich gwirionedd goreu i beidio dyweyd pwy ydwyf onide gwae ni-a ninau nid ydym ond gwan ac eiddil. A pheth pwysig yw i un gwan fel ni i dynu locustiaid fel' ein gohebwyr,' am ein pen. Gwell genym o lawer syrthio i'ch bachau chwi, Mr. TYST, nac i'w dwylaw hwynt. Ond gwyddom y diangwn y tro hwn am fod genym berffaith hyder yn eich galln chwi i beidio dyweyd cyfrinach. Wel, bellach at y pwnc. Cymama Brynmawr, onide, sydd uwch ben ein llith? Cymanfa bedair 801 Annibynwyr y Deheudir yw hon. Cynhaliwyd 'hi ar y 29ain a'r 30ain o Gorphenaf. Lie go fawr a ptoblogaidd yw Brynmawr, ar derfynau Brychein- iog a Mynwy, heb fod yn mhell o Cwmtellery, lie y tybir i achos Ymneillduaeth gael y cychwyniad cyntaf yn y Deheudir, drwy offerynoliaeth milwyr a berthynai i fyddin yr anfarwol Oliver Cromwell. Ond nid awn i olrhain pethan fel yna ar hyn o bryd. Mae pob peth yn arwyddo fod ardal y Brynmawr ar ei gwaeth. Gall ei bod felly yn grefyddol.—Yr ydym yn sicr ei bod felly yn dymhorol. Mae y gweithian yn y He hwn yn myned ar eu gwaeth bob blwyddyn; mae gweithian y Blaenau i'r De o Bryn- mawr wedi llwyr sefyll, a chanoedd o deuluoedd wedi eu taflu allan o waith. Felly hefyd mae ,gwaitl1 Llanelli i'r Dwyrain o Brynmawr. Ond y mae gwaith Nant y Glo, perthynol i Crawshay Bailey, hyd yma yn cerdded yn weddol, er fod pob peth yn yr olwg ar y gwaeth fel Crawshay ei hunan, yn dangos ei fod yn myned ar ei waeth wrth hen- eiddio. Golwg wywedig iawn gawBomni ar waith Nant y Glo, a theimlem braidd wrth, edrych arno fod yn llawn bryd iddo gael retiro o fysg gweithian y wlad, fel ei berchenog yn retiro o fod yn aelod seneddol dros fwrdeisdref Newport. Daeth lluaws mawr o frodyr yn nghyd i'r gyman- fa, yn wyr lleyg a gwyr lien. > Derbyniwyd hwynt gyda phob dyledus garedigrwydd gan weinidog parchus Rehoboth, a'r eglwys o dan ei ofal. Gyda Uaw, deallwn fod eglwys Rehoboth wedi enill gradd dda ym mysg yr eglwysi am ei charedigrwydd; ac nid yw yn ymddangos y cyll ei henw da y tro hwn. Yn wir yr oeddy derbyniad i'r dieithriaid yn llawn o garedigrwydd brawdol, ac yn llewyrchu clod ar Mr. Jones, ei gweinidog; oblegid ymddangosai i ni wedi taflu ei galon i'r achos ac yn llawn bywyd a sirioldeb. Cynhaliwyd cynhadledd am 10 o'r gloch y dydd cyntaf. Galwyd Daniel S. Lewis, Ysw. i'r gadair.— Ac mewn llawer ystyr nid oedd neb yn fwy teilwng. Yr oedd efe wedi bod flynyddoedd lawer yn aelod ffyddlon ac yn ddiacon gweithgar yn Rehoboth, er ei fod wedi symud yn ddiweddar i Mynyddislwyn. Dyn rhyfedd ydyw Daniel Syse Lewis. Dyn ar ei ben ei hun yn gwbl. Mae ei ddonian fel y mor yn dygyfor, a'i ffraethineb fel tonau tryohionog yn ym- dori ar draws rhyw un, neu rywbeth yn barhans. Nid oes waelod i dro-bwll ei ddyweyd. Wrth gwrs, mae cynyg darlunio dyn ag sydd yn gwbl ar ei ben ei hun yn ormod gorchwyl i m"-ao yn wir, ni bnom ni yn ceisio gwneud peth felly erioed, ac y mae gen- ym reswm digonol dros teidio-a hyny yw ein bod yn gwybod cyn deehreu mai failure fyddai. Ond gallwn ddyweyd rhyw beth am dano. Dyn yw o faintioli canolig—yn tueddu at y llydan a'r corfforol o ran ffurf, ond heb fod yn mhell o gyfartaledd Cymry yn gyfiredin o ran taldra. Mae o ymddang- osiad boneddigaidd-ei wynebpryd fel rheol yn siriol, er ar rai adegau yn gallu fflachio digter. Mae o yn ddyn fedr wneud gelynion a chyfeillion: efallai ei fod yn byw yn gyffredin rhwng y ddau. Gall gad- eirio yn dda os ewyllysia,—er i'n bryd ni y byddai yn well cadeirydd i Eisteddfod nag i gynnadledd 6 weinidogion a diaconiaid yn ymgyfarfod i ymdrin a phethau cysegredig crefydd. Er o droi at y cellweir- us os yw hyny yn ganiataol o gwbl mewn cyfarfod o'r fath, ar y cyfannid oes neb a all ei gario allan yn fwy humorous na D. S. Lewis. Eto rhaid i ni gyfaddef ein bod yn hollol gydymdeimlo a'r sylw a wnaed gan gan un o'r gweinidogion—y buasai yn dda pe buasai mwy o ddifrifoldeb yn cael ei daflu i weithrediadau y gyn- nadledd. Ond y peth oedd yn ein taro ni yn fwyaf anghydnaws a rheolau y gadair oedd, fod gormod o arwyddion perthynu i ddyn plaid yn awgrymiadau y cadeirydd. Nid am nad oedd efe yn rhoddi eithaf chwareu teg i bawb i siarad a dyweyd ei feddwl, nao am ei fod chwaith yn dangos un pleidgarwch yn rhoddiad penderfyniadaujjy gynnadledd i'r cyfarfod. Nid oedd yn bosibl i gadeirydd i weithredu yn fwy teg yn hyny na chadeirydd y gynnadledd hon. Eto, pan y Uefarai, yr- oedd yn amlwg ei fod yn perthyn i blaid, a'i fod ef a'i blaid yn deafi. eu gilydd yn dda. Nid ydym yn ei feio am fod yn perthyn i blaid, oblegid pa wyr na cheir yn perthyn i ryw blaid pan y byddo ymbleidio yn bod. Gwell genym ni ddyn a ddangoso ei ochr pa beth bynag a fyddo na'r llwfr- ddyn a fedr fod yn ddyn pob plaid. 'Eto, yn ol ein syniad ni am bethau, buasai traethu llai ar achos ei blaid mewn cyfarfod lie yr oedd mwy nac un blaid yn fwy cydweddol ag awdurdod ac anrhydedd y gadair. Ac i'n bryd ni nid oedd yn bosibl i achos y symud- iad dau canmlwyddol yn neillduol, yn ei berthynas a'r rhai sydd wedi bod yn fwyaf llafurus gydag ef, gael ei ddangos mewn goleu mwy anheg ac anghywir na'r modd y dangosid ef gan y cadeirydd. Yr ydym ni yn gwadu yn yr iaith gryfaf gywirdeb ei awgrym- iadau. Ac yn dal allan—ie, yn dyweyd ar goedd gwlad fod y symudiad hwnw wedi cael ei gychwyn a'i ddwyn yn mlaen mewn ffordd mor deg a chyfan- soddiadol ag y dygir un symudiad yn mlaen gan yr enwad Annibynol. Aeth drwy holl gwrs sefydliadau yr enwad. Bu yn destun ymddiddan ac ymddadleu a phleidleisio yn rhydd a theg bron yn holl gyfun- debau a chyfarfodydd chwarterol a chymanfaoedd yr enwad. Yr oedd y cymanfaoedd fu yn pasio pen- derfyniadau arno, yn gwneud hyny mor gyfansodd- iadol o dan lywyddiaeth dynion wedi eii galw i'r gadair drwy bleidlais y gynnadledd, ac felly yn meddu ar lawn gymaint o awdurdod—dim mwy na dim llai na chadeirydd cymanfa Rehoboth, Bryn- mawr. Mae yn beth syn genym ni fod y brodyr sydd wedi bod ychydig yn flaenllaw gyda'r symud- iad hwnw, yn goddef yr holl erlid a'r trin a'r cablu sydd wedi bod amynt. Ac yn wir, yr ydym ni yn amheus iawn o degwch a boneddigrwydd ensyniad- au y cadeirydd i'r gweinidogion. Gallesid meddwl nad ydynt yn gwneud dim yn eu cynnadleddau ond pasio penderfyniadau i dynu yr eglwysi ar diacon- iaid i ofid. Ac yr ydym yn llwyr gydymdeimlo a'r sylw y gwron o Bangor, sef, fod y gweinidogion wedi bod ac eto yn bod a'u hysgwyddau yn llawn mor dyn o dan yr achos ag ydyw ysgwyddau ein diaconiaid. Nid oes un dosbarth yn yr eglwysi yn ol eu hamgylchiadau yn gwneud mwy, nac yn fwy parod i fyned o dan gyfrifoldeb arianol mewn cys- sylltiad ag achos y Gwaredwr na'r gweinidogion, er eu bod, fel yr awgrymai y cadeirydd, yn cael llai o arian na braidd neb yn yr eglwysi. Heblaw hyn oil, nid ydym yn sicr fod rhoddi rhyir lectures ysgab- rivth i'r gweinidogion yn gweddu un o safiad ac urddas y cadeirydd—yn enwedig pan y gwneir hyny o flaen rhai nad ydynt feallai wedi talu gormod o sylw i'r gorchymyn—'parch i'r hwn y mae parch yn ddyledus.' Heblaw hyny yr ydym ni yn amheus iawn o'r hyn a ddywedai y cadeirydd o barth i hawliau y gwein- idogion i anturio ar yr eglwysi yn achos yr Efengyl. Ai gweision y Duw goruchaf ydyw yr unig rai na allant anturio ? Onid ydyw pob rhan o'r weinidog- aeth yn anturiaethol? a raid i weision Crist ofni anturio dyweyd wrth yr eglwysi, a chymell ar yr eglwysi gynlluniau i weithio allan yr Efengyl tu allan iddynt eu hunain, yn gystal a'i gweithio yn- ddynt eu hunain. Onid yw y naill yn anturiaeth fel y Hall? Yn wir, y mae genym ni i ddysgu ei bod yn ddyledswydd amom i ofyn i'r eglwysi pa un a wnant hyn neu arall yn ngweithiad allan achos cyhoeddus yr Efengyl, mwy na gofyn iddynt pa un a wnant weddio neu beidio. Mae pob gweinidog neu o leiaf dylai pob gweinidog fod yn gorfforiaeth byw o bob peth sydd yn tueddu i weithio yr Efengyl allan. Dylai ddyweyd wrth yr eglwys am wneud un peth a phob peth a famo efe yn angenrheidiol er dwyn achos mawr y Gwaredwr yn mlaen. Ni ddylai orfodi yr eglwys i'w gynllun ei hun pe y gallai. Ond byddai yn gamwedd ynddo beidio dyweyd wrthi. Digon iddi yw fod ganddi ryddid i beidio gwneud ond fel yr ewyllysio ei hun.—Ond iddi gofio ei bod hi a'r gweinidog i roddi cyfrif i Feistr y gwaith. Yr ydym ni yn credu fod gan unrhyw berson neu rifedi o bersonau hawl ac awdurdod ddwyfol i alw sylw yr eglwysi at unrhyw fesur a farnant yn fanteisiol i weithiad allan yr Efengyl heb fod achos iddynt aros i ofyn cenad neb i hyny. Ac o'r braidd yr ydym ni yn gallu cydolygu a'r cadeirydd yn.ei syniadau ar gynnrychiolaeh eglwys- ig. Mae cynnrychiolaeth o'r fath a awgrymai efe yn fwy cydweddol a henaduriaeth nac ag Annibyn- iaeth. Ein cred ni am yr eglwysi Annibynol yw y byddai cynnrychioli eu gallu i gynnadledd yn angeuol i'w hannibyniaeth. Gallant, os byddant yn ewyllysio, anfon eu teimlad ar unrhyw achos drwy unrhyw berson i unrhyw gynnadledd. Ond nis gallant oddef i neb wneud dim fyddo yn eirhwyino heb roddi i fynu ei hannibyniaeth. Nid pender., fyniadau mwyafrif cynnrychiolwyr mewn cynuacl, ledd, sydd yn gosod rhwymau ar eglwys Annibynol i weithredu, ond penderfyniad y mwyafrif ynddi hi ei hun. Ni ddarfu i ni erioed godi ein llaw gydag un penderfyniad mewn cynnadledd a ystyriem yn rhwymedig ar yr eglwys y perthynem iddi. Ac yn wir nid fel gweinidog eglwys yr ydym yn aelod o gynnadledd o gwbl, ond fel aelod o gorif dirgeledig Crist. Yr ydym yn edrych ar bob penderfyniad'ag y rhoddwn einllais ynddo yn beth i'w weithio genym ni ein hunain yn yr eglwys ac allan o'r eglwys, yn ni ein hunain yn yr eglwys ac allan o'r eglwys, yn ol fel y cynnorthwyir ni gan yr Arglwydd. Tra byddom ni yn credu yn y peth, dylem arfer pob moddion teg i'w weithio allan. Ond os na bydd yr eglwys yn credu ynddo, nis gallwn—ac nid ydym yn credu mewn gorfodi yr eglwys iddo o gwbl. Eto, yr ydym yn credu fod gan unrhyw nifer o bersonau hawl i gymell ar yr eglwysi bob peth a farnant yn wirionedd mewn egwyddor ac ymarferiad. Mae yn go debyg yr ystyria y cadeirydd fod y penderfyniad- au y cydunwyd amynt yn nghynadledd Rehoboth, o dan ei lywyddiaeth ef ei hun, yn gyfansoddiadol, ac mewn grym ac awdurdod-ac eto, yr ydym ni yn gymaint o Annibynwyr ag i haeru nad oes un eglwys Annibynol yn Nghymru yn rhwym o weithio y pen- derfyniadau allan os na bydd yn ewyllysio, er eu bod yn dwyn gyda hwynt awdurdod mor uchel ag eiddo^ y cadeirydd o'r gynnadledd anrhydeddus o dan ei lywyddiaeth. Yr oeddynt yn benderfyniadau rhwymedig yn unig ar y rhai fu yn eu gwneud, Eto, mae y rhai a'i gwnaethant yn meddu ar ber- ffaith hawl i fyned allan i ofyn i, a chymell y byd a'r eglwys eu cynnorthwyo i'w cario allan. Fel hyny, ac fel hyny yn hollol, y gweithredwyd yn yr achos dau canmlwyddol. Ac yr oedd gan y rhai a wnaethant hyny lawn gystal hawl i hyny ag oedd gan gynnadledd o dan lywyddiaeth ein parchus gadeirydd yn Rehoboth. Ond yn unig iddynt gofio fod eu penderfyniadau yn rhwymedig amynt hwy eu hunain ac nid ar yr eglwysi, hyd nes gallant enill yr eglwysi iddynt. Wrth hyny nid oes dim yn gam- weddus mewn bod cynnadledd yn cytunno ar ben- derfyniadau.—Mae hyny yn hawl gynhenid person neu nifer o bersonau fel dynion crefyddol. Gwn- elai y cadeirydd yn dda i chwilio i mewn yn mhell- ach i annibyniaetli yr eglwysi, a hawliau cynnadl- eddau. I'n bryd ni, mae y naill a'r llall yn hollot annibynol. Nid yw y gynnadledd yn rliwym o (■aros am ganiatad yr„ eglwysi i wneud y pewt a farn- ant yn angenrheidiol i gario allan achos yr efengyl —ac nid yw yr eglwysiyn. rhwym i gario allan ben- derfyniadau cynnadleddol. Ond dichpn Mr. TYST, eich bod yn dechreu edrych am y gwellaif gael tori, ymaith hanner ein llith.— Ond rhaid i ni erfyn afrioch i fod yn amyneddgar. Pe y gallai ein cynnadleddau^dcieaM eu gilydd yn well, diau y gweithient yn well. A byddai llai o alw "clique ar eu gilydd yn mysg ein gweinidogion. Hyderwn na feddwl neb ein bod mewn un modd am awgrymu gair yn anffafriol i'n cadeirydd parchus fel dyn; Nid oes ei garedicach ef yn Ngwent na Morganwg na Mon. Ac y mae o ar hyd ei oes wedi bod yn Ymneillduwr trwyadl. Felly, hynyna ar y cadeirydd. Fel yr awgrymasom, yr oedd eynhulliad lluosog yn y gynnadledd o weinidogion a diaconiaid; ac ar y cyfan yr oedd yr ysbryd goreu yn llywodraethu. Bu yno siarad brwd ar Goleg newydd yr enwad. Ond y pwnc mawr oedd pa fodd i gael arian i'w gario yn mlaen. Wrth y cyfrif a roed gallem feddwl fod rhai o'r siroedd heb wneud ond yn nesaf i ddim ato. Wrth gwrs, chwiliwyd achos y Coleg i'r gwael- odion. Awgrymwyd rhyw beth am y trust-deed, pryd y dywedwyd gan Mr. Thomas, Glandwr, nad oedd dim wedi ei wneud eto yn ffordd y trust-deed, -ac mai tegwch yn cil ei farn ef oedd gadael yr achos hwnw heb ei wneud nes y byddo yr arian wedi dyfod i mewn,—ac yna cael cyfarfod cyhoeddus a rhydd i bawb fydd wedi cyfranu at y Goleg newydd i gael llais yn ngwneuthuriad y weithred fydd yn diogelu yr eiddo i'r enwad fydd wedi talu am dano. Gallem ni feddwl fod' yn amhosibl bod dim yn fwy teg na hyny. Ac yr oedd yn dda genym weled y peth yn cael ei dderbyn mor esmwyth gan y gyn- nadledd. Pwy ddylai gael llais yn niogeliad y Coleg ond yr eglwysi a'r personau fydd wedi talu am dano ? Hyderwn y bydd i'r ymddiddan rhydd fu ar achos y Coleg fod yn foddion i gael gwell dealltwriaeth yn ei achos. Gallem feddwl wrth swn y gynnadledd, fod y Coleg newydd yn rhoddi perffaith foddlon- rwydd i'r wlad. Bu amryw faterion eraill o dan sylw yn y gyn- nadledd, ac oni buasai fod ein llith eisoes wedi rhedeg yn faith buasai yn dda genym wneud ychydig sylw- adau arnynt. Ymddengys i ni y gellir gydag ychydig iawn o drafferth, wneud ein cynnadleddau yn allu llawer mwy pwysig nag ydynt wedi bod hyd yma. Eto, nid ydym yn cytuno a'r personau sydd byth a hefyd yn eu rhedeg i lawr, ac yn taeru nad ydynt wedi gwneud dim lies. Ond cyn y deuant mor effeithiol ag y dylent fod rhaid yn 1. Eu cael yn gynnadleddau cwbl rydd oddiwrth ysbryd plaid. 2. Rhaid cydnabod eu hawdurdod fel corfforiaeth- au annibynol i rwymo y rhai sydd yn cymeryd rhan yn eu gweithrediadau, a neb ond y rhai hyny. 3. Rhaid i'r rhai sydd yn cymeryd rhan yn eu gweithrediadau deimlo eu bod yn rhoi llais mewn penderfyniadau i'w cario allan, er nad ydym ni yn credu dim yn hawl y gynnadledd i rwymo yr eglwysi i'w chynlluniau. Eto, mae pob peth yn dangos y dylai y rhai sydd yn pasio y penderfyniadau eu gweithio allan hyd eithaf eu gallu. Dichon mai bai mawr ein cynnadleddau ydyw pasio penderfyniadau i'r wasg ac nid i'w gweithio allan. Hyderwn fod amser gwell yn eu haros. Yr ydym hyd yma yn gadael digon o le i wella. Ar y cyfan dygwyd gweithrediadau y gynnadledd hon yn mlaen mewn ysbryd hynod o dangnefeddus. Siaradwyd yn hynod o rydd. Fel arferol yr oedd yr opposition yn opposition, a'r weinyddiaeth yn weinydd- iaeth. Gallasai, a dichon y dylasai fod mwy o ddif- rifoldeb yn nodweddu ei gweithrediadau, fel yr aw- grymwyd gan un o'r brodyr ar y pryd. Eto, yr ydym ni yn credu i waith mawr gael ei wneud, a chawn ein siomi os na. bydd effeithiau daionns yn ei dilyn. Yr oeddym wrth gychwyn ein llith yn bwriadu gwneud ychydig o sylwadau ar y gymanfa a'r pre- gethu, ond rhaid i ni ymatal.—Yn unig awgrymwn ein bod yn credu yn ddwfn yn mhregethu ein cy- manfaoedd. Mae ein cenedl ni yn ddyledus iawn i bregethu y gymanfa am y peth yw hi mewn ystyr grefyddol. Eto, credwn y gellir gwneud y pregethu yn llawer mwy effeithiol. Ymddengys i ni fod ab- senoldeb cynllun yn ein dull o gario yn mlaen ran bregethwrol ein cymanfaoedd. Dichon fod rhy fach o gyfartalu y pregethwyr yn y cyfarfodydd; aco'r braidd y gallwn ni ddyweyd ein bod yn credu yn y trioedd pregethwrol. Hefyd mae llawer rhy fach o arwyddion llafur a meddwl yn y pregethau. Gor- mod o edrych am hwyl. I'n bryd hi byddai yn well- iant ar ein trefn bregethwrol pe yr ymddiriedid trefnu y pregethu i bwyllgor appwyntiedig gan y gynnadledd na'i ymddiried i weinidog y lie. Nid pob gweinidog sydd yn meddu ar y cymhwysder gofynol at beth o'r fath. Ond cofier nad ydym yn cyfeirio dim at gymanfa Rehoboth mwy na phob cymanfa arall. Nid ydym ni o'r rhai a ddymunai weled ein cymanfaoedd wedi eu troi yn gynnadledd- au. Colli bywyd cymanfaoedd Cymru fyddai colli eu pregethu. Eto, yr ydym o'r fam y gellir yn y naill beth a'r llall ddwyn gwelliantau pwysig i mewn'. Cyn terfynu goddefer i ni ddyweyd i ni deimlo lies dirfawr. Os na chawsom bethau mawrion cawsom bethau da-os nad oedd y pregethau o'r first class, yr oeddynt yn efengyl. Hyderwn y bydd bendith y Goruchaf yn dilyn gweithrediadau y gymanfa hyd byth. Arhosed ei heffeithiau daionus ar eglwys Rehoboth a'r eglwysi cylchynol a'r wlad. Bedydd- ier y gweinidogion a'r diaconiaid ag Ysbryd Sant- aidd yr efengyl oeddynt yn bregethu. UN OEDD YNO. [Gymmanfa LI(tityefni-gevel tudalen 6.]

Cyfarfod Dhvygiadolyn Harlech.