Skip to main content
Hide Articles List

11 articles on this Page

ABERTAWE.

[■ . c ■ ( 3STEW TREDEGAR.…

J) RIIYDCYMERAU.

SIR GAERFYRDDIN.

CLARACH A FORTH.

TRICHRYG, CEREDIGION.

;BANGOR.¡

News
Cite
Share

BANGOR. Y DDAU DY 0 BAETASCHTN'T. Dywedais yn fy llythyr o'r blaen fod gahvad ddi- symwth wedi eihanfon ataf fL i'r Hows of Lords i'm cyrchu i'r Hows of Commons, cyn i'w harglwyddi lwyr orphen y ddacll ynghylcli cyssondeb llythyr Mr Morgan RicharcTs yn y Mereri, a llythyr eich golieb- ydd yn y TYST. Ac os oedd y ddacll yn frwd yn y Ty uchaf,' yr oedd hi'n saith frytach (nid bryntaeh, fely gwnaothoch chwi i'ch gohebydd ddywedyd) yn y Ty isaf.' Nid oedd dim model myned ym mlaen yma'n llwyddianus heb gael eich gohebydd ger bron. Gofynwyd pa foda yr oedd efe yn cyssoni'r ddwy ohebiaeth. Rhoddodd yntau yr un c-glurhad iddynt bron yn y ty yma ag a roddasai yn y Ty uehaf; a chyn iddo ond prin eistedd i lawr, neidiodd brawd arall ar ei draccl, a'i lygaid fel filam dan, a'i ddwrn yugheuad, a gofynodd i'r gohebydd a oedd efe'n credu yr ymadrodd canlynol o eiddo Morgrug- yn:—' Mi a wn fod pob plaid—y Liberals a'r Con- serfates—yn ymladcl yn galed yn y lecsiwns, ond cyn gynted ag yr ant heibio byddwn yn eithaf ffrindiau drachefn; ac yr wyf yn rliydd i g-yfFetsu 11a wybumi orioecl am amgylchiacl y clioddefodd foter oddi wrtho o blegid iddo fotio dros yr ymgeisj^dd yma neu'r ymgeisydd acw.' I A ydych yn credu hynyna ?' eb efe. 'Bob medd y gohebydd. A wyddoch eJivi ddim." am un amgylehiad y di- oddefodd foter oddi wrtho o blegid iddo fotio yn groes i Lord Penrhyn a'i stiwardiaid F eb yntau. 'Dim ond amgylehiad Edward Ellis,' medd y goheb- ydd; ond gyda golwg ar hwnw; ouid oes gan Lord Penrhyn gystal hawl i newid ci garjnndcr, ag sy genych chwithau i newid eich erydd neu'eh teiliwr 'Nid hawl yw'r pwngc yrwaii,' medd yntau ond bod lliaws wedi dioddef yn elncerw liefyd, o blegid fotio yn groes i feddwl ei arglwyddiaeth. Dyna' E. Ellis yn un esampl alarus. Un arall oedd John Williams, Coits and Horsus. Yr oedd hwnw yn gyru bws y Penhyn Arms oddi yno i'r stesion er ys blynyddau. Bu farw'r hen esgob Bethel, ar fin lec- siwn rhwng BWÿla Huws a Wynn. J. W. oedd i ddreino'r Hers o'r Penrhyn Arms i bias yr esgob,: ac oddi yno efo'r corph i Landegai. Yr oedd yr hen wrwedi ymwisgo yn ei ddillacl goreu i g-yfla-id'r job; ond cyn iddo gychyn o'r Penrhyn Arms efo'r Hers, gahvodd y gwr ef o'r neilldu, a g-ofynodd i YU bwy yr oedd am roi ei fot. I I Mr B. Hmw,' rnedd yntau. Wei, i Wynn y mae Cyruol Pennant yn dewis i bawb roi ei fot,' medd y llall; ac os na fot- iwch chwithau dros Mr Y7"ynn, ni fedraf fi ddim gadael i chwi yru'r Hers heddyw, na gyru'r bws'i'r stesion byth ohwaneg 'O'r gore LL "n-ied(I yr hen goitsman: I Mr B. Huws yr wyf fi wedi ad daw fy fot, ac efe a'i eaiff, pe bawn i byth hob dwllu drws eich stabal mwyach!' Ac aeth adref ae ni chafodd o byth wedyn gymmaint ag un job o'r Penrhyn Arms A dyma i chwi stori arall, ddigrifach fyth —Tua dwy neu dair blynedd yn ol, daeth Mr Bwcla Huws yn mlaen drachefn dros y buros yma: gofyn- odd gwr y Penrhyn Arms ei hun, y tro hwn i'r stiwart, fwy nag unwaith, a oedd y Cyrnol Pennant am ym- yryd yn ylecsiwn. Dywedodd y stiwart na chlyw- odd efe un gair. 1 Os felly,' medd y llall, mi f'otia i dros Mr B. Huws:' felly 'y gwnaeth; ac aeth i Gaernarfon i'w gynnyg. Yr oedd y Cyrnol wedi or- dro ceffylau a choitsus 1 w gyrehu ef a'r teulu adref; ,3,r ond pan glywodcl am y fotio, a'r eynnyg yma, anfon- odd i'r Hotel na byddai arno ef eisiau na cheffyl na choits oddi yno mwyach, ac anfonodd i'r Hotel arall am danynt. Clywais i hyn ddychryn mwy ar yr Hotel man, nag a ddychrynodd ef ar ei hen goits- man, J. Williams. Clywais hefyd i stesioner. mawr yii y (Idinas, I ddioddef am fotio dros Bwcla Huws yr un amser, trwy golli cwsmcriaeth ei arglwydd- iaeth dros enycl o amser. < Dioddef," wir y mae holl ddeiliaid a gweith- wyr ei arglwyddiaeth, a fyddont groes idclo cf gyda golwg ar wladyddiaeth, addysg, neu grefydd, yn gorfod dioddef o her-wydd hyny, i raddau mwy neu lai. Dyna'r Batus, er esampl, yn y ddinas hon, nid yn unig wedi cael eu nacau ganddo yn ddir- mygus o le i fildio capel arno ond wedi iddynt gael lie gan un arall, dyna yntau, megis o bryfoc noeth arnynt, yn bildio clamp o nasiwnal scwl anferth ei maint, o fewn lied y Ion i wyneb y capel, mor agos ag y medrai ato, heb achos yn y byd ond i fod yn niwsans i'r capel! Hefyd, dyna fo wedi nacau'n glir a rhoi lie i'r Annibynwyr i fildio capel o fath yn y byd yn Nhre Garth; ac y maent heb le'n y byd i addoli yno o'r achos, hyd y dydd hwn! Y mae'r Les a roddodd yr Hen Bennant o'i flaen ef i'r Meth- odistiaid Calfinaidd ar gapel Pen y Groes, Llandegai, Avedi dod i ben; ac y mae arnynt eisiau helaethu'r capel, gan roi 500p. o gost arno ond yr holl ateb a gafodd pob depiwtasiwn ar yr achos at ei arglwydd- iaeth a'i stiwart oeclcl-" TVe don't mind in your chapels Felly y maent yn gorfod cymryd y capel yrwan o flwyddyn i flwyddyn; ac nid oes ganddynt ddim sienvydd na bydd yn cael ei droi 'r flwyddyn nesaf yn ysgubor, ystabal, neu feudy! Hefyd, y mae llawer o honoch, os nad pawb, yn gwybod am 1Vm. Parri y Bytsier oedd yn byw gynt yn y ty lie y mae'r Parch. Samuel Roberts ynddo yn awr. Yr oedd o'n dal y cae sydd o'r tu cefn i'r ty ac yr oedd yn suppleio Castell y Penrhyn bob amser a chymmaint o gig ag a lyngcid yno ac nid ych- ydig oedd hyny. Yr oedd William Parry yn Feth- odist cydwybodol. Un flwyddyn, rhoddodd fenthvg ei gae i'r Methodistiaid i gynnal eu sassiwn flyn- yddol neu chwarterol, "tae fater am hyny." Y canlyniad fu, iddo gael notis to cwit cyn gynted ag y gallwyd ei rhoddi iddo ar ol v sassiwn. ac ni chaf- odd byth anfon cymmaint a choes llo i Gastell y Penrhyn mwyach Y diwedd fu i William Parri, druan, wedi colli ei dy a'i gwsmeriaeth o achos gwneud cymmwynas cyfreithlawn i'w frodyr cref- yddol, orfod gwerthu'r cyfan oedd ganddo, a ffoi i'r America er niAvpi cael nrwynhau rhyddid g-wrladol a chrefyddol. Yr un fath ydi o 'n union eto gyda golwg ar addysg: dyna fo wedi nacau 'n glir a gosod un math o le i bobol Bethesda i fildio Ysg-oldy Brytanaidd. Os na, foddlonant i'w plant ddysgu pob sothach yn y Nasiwnal Scwl, rhaid iddynt eu gyru i eigion y mynydd, gryn ddwy filltir o'r pentref, lie y mae Britis Scwl ar dir boneddwr arall! Mewn gwirion- edd, ni ddywodwyd dim gwell gwir er a/mser Moses, nag a ddywedodd y Dr. Rees yn yr Amphithiatar yn Nerpwl, fod yr arglwydd hwn yn arglwyddiaethu ar l'eddyliau a chydwybodau yr holl boblogaeth, braidd ac yr wyf fi 'n rhyfeddu at hacrllugrwydd digywilydd y rhai sy'n beiddio gwadu hyny, yn wyneb y fath ffeithiau a.nhyblyg sy 'n liysbys i holl drigolion y gororau hyn. Y peth a ddylai yr holl wlad wneuthur, yn wyneb y fath gulni Toriaidd ac eglwysig ydyw, gyru Petisiwns i Barlament Llun- dain, yn cldiorphwys, nes cael deddf seneddol i orfodi perchenogion tiroedd i osod lie i fildio capeli ac ys- golion, fel y gorfodir hwy i osod Ile i Relwes canys y mae y fath Doriaeth bendew a hyn yn niwsans i gymdeithas, ac yn atalfa i grefydd, addysg, a gwar- eiddiad yr holl genedl. Yr wyf yn gobeithio yr eilia'r Dr. Rees y cynnyg yma, mewn llythyr Sasnag mawr at Gladstone; ac yna fe fydd rhyw obaith i drigolion gorthymedig Bangor a Llandegai i gael capeli ac ysgolion rhydd, yn lie gorfod myned i'r Eglwysydd oerion a defodlyd, a gyru eu plant i'r ysgolion nasiwnalaidd culion a diwerth, i grebachu a llygrn. eu meddyliau I 'Yr wyf yn camnol y chwarelwyr a Avrthodasant seinio yr Anerch sebonllyd o gydymdeimlad a'r arglwydd" hwn pi wyneb "ymosodiad y Dr. Rees arno," yr aeth y persoliiaicl drAvy'r chwarel, o bongc i bongc, i geisio eu henwau ati. Yr oedd. yr ateb a roddodd Uawer iddynt yn deilwng o ddynion sef, pe buasai yr ymosodiad arno fel meistr gwaith, y buasai yr amgylehiad yn wahanol; ond gan mai ymosodiad arno fel politisian ydoedd, nad oeddynt hwy yn gofalu am gydsynio a chais y personiaid yn a peth hyn. Da iawn chwarehvyr! ymddygasoch w unwaith eto, fel dynion megis ag y gAvnaethoch yn y streic fawr, dan arAveiniad yr enwog Robert Parri. Gresyn oedcl i fygythion eich "meistr gwaith," yn y pamphlet hwnw, hvyddo i'ch rliAvystrp i sefydlu Cymdeithas Amdcliffynol." Can' r Chwarel," wir I na neutha fo byth! Pwy yn ei gof a gauai siop yn dwyn deng- mil o bunnau yr wythnos o broffit g-lan iddo, am fod y cownter-jumpers eisio cpndeitlias amddiffynol er sicrliau 4 punt y mis o gyflog ar eu bwyd cu hunain; Lol i gyd Yr oedd y brawd yma yn siarad mor frwd a di baid, fel y bu raid i bawb roi'r cardiau i gadw.— Glustfeiniwr.

DOLGELLAU.

RHYL.

LLANDEGLA.

Cyfarfod xDiwygiadol yn Nghaernarfon.