Hide Articles List

14 articles on this Page

"GWEITHIWR" ARALL YN APELIO…

0 FOR Y WERYDD I'R MOB TAWELOG;…

News
Cite
Share

0 FOR Y WERYDD I'R MOB TAWELOG; NEU IR UNOL DALEITHIAU YN 1878. I GAN MR. WILLIAM ISAUNDERS.1 (ParJtad). NEW YDDIADURON AM ERIC AN AI i >D. Y mae'r newyddiaduron Americanaidd yn cael eu llywodraethu gydagyni, a dyweyd y lleiaf, cyfartal i'r hyn a arddangosir yn y Deyrnas Gyfunol. Y mae'r papyrau dyddiol a gyhoeddir yn New York, Chicago, a San Fran- cisco, yn Ilawlio ao yn cael safle Brif-ddinesol, a llir eu yiriharu a'r papyrau goreu a gyhoeddir yn Llundain, Dublin, ac Edinburgh. Y mae eu newyddion pellebrol yn rhyfeddol o amgyffred- fawr, eu newyddion Ileol yn hynod fywiog ac yn lied bersonol, a'u prif erthyglau bob amser yn ddyddorol. Fe ymddengys fel pe byddai gor- chymyn arosol a digyfnewid ar i bob dyn a fyno a "phapyr newydd" ymogelyd rhag bod yn ddwl nac yn farwaidd, deued a ddelo; os nad yw'r ffcithiau a adroddir yn ddy- ddorol ynddynt eu hunain, rliaid rhoddi'r dychymyg ar waith. Rhaid i bob modfedd o'r papyr, hyd yn nod yr erthyglau ar aii-.tri- farchuad, fod yn fywiog a ffraeth. Hwy a ddadleuant gydag yni tanbaid a disglaer pa olygiadau bynag a goleddir neu a ddiffynir gan- ddynt 5 ond, gydag eithriad neu ddwy, nid ydynt yn esiamplau da o gysondeb. Yn y nifer mwyaf o'r lleoedd a enwyd, y mae'r newyddiaduron yn eiddo personol ac o dan arlywiaeth personol; ond mewn trefi llai, y mae newyddiaduron yn fynych yn cael eu cyhoeddi fel offerynau plaid, ac yn cael eu ccfnogi a'u cynal at amcanion pleidgar. Y mae gan bron bob trefi yn yr Unol Daleithiau ei newyddiadur dyddiol, ac nis gallai llawer o'r rhai byn fyw oni b'ai cynorthwy caucusa,idd. Dydd Sul ydywr diwrnod,mawr am bapyrau yn America; ary dydd hv .w y cyhoeddir yr erthyglau bywiocaf, ac y rhoddir y desgrifiadau mwyaf ffraeth, a dyna'r diwrnod mawr am hysbysiadau hefyd. Y mae y rhan fwyaf o'r papyrau dyddiol yn cael eu cyhoeddi ar foren ddydd IJun, gan mwyaf, yn cynwys y prif bregetliau a daddodwyd yn y dref neu'r ddinas y dydd blaenorol. Yn y Taleithiau, nifer y newyddia4uron a gyhoeddir yn ddyddiol ydyw 749; deirgwaith yn yr wythnos, 60; dd wywaith yr wythnos, 112: w fehnc-^l, 6272; cyfanrif, 7103. Dengys hyn pa mo ell ar ol, o ran rliif edi y newyddiaduron, yr ydyjfc ni yn y wlad hon. Yn y Deyrnas Gyfunol y j.iae genym-newyddiaduron dydd- iol, 160; rh-ala gyhoeddir deirgwaith yr wyth- nos, 7; dwywaith yr wythnos, 120;acwyth- nosol, 1467; cyfanrif, 1774; yn wrthgyferbyniol i 7193 yn yr Unol Daleithiau. Gyda golwg ar faintioli, y mae ein papyrau ceiniog ni yn rhagori ar yr eiddynt hwy yn y Taleithiau, er eu bod yn costio yno o geiniog a dimai i ddwy geiniog a dimai; ond, gyda golwg ar ardcluli a gwerth, wrth gwrs, fe fydd gwahaniaeth opiniwn. Tybia'r Americaniaid fod ein papyrau ni yn hynod ddwl, a synant ein bod yn defnyddio cymaint o eiriau i roddi gan Ueied o newyddion, a chwynant yn groch nas gallant gael yn y newyddiaduron Seisnig hys- bysrwydd am yr hyn a gymer le yn y Taleith- iau. Y mae sail dda i'r achwyniad hwnw, ac y mae hyny yn fwy rliyfedd oddiwrth y ffaith fod yr ymdeithydd yn yr Unol Daleithiau yn cael ei hysbysu foreu a hwyr o'r hyn a ddigwydd yn ei wlad ei bun. Nid yn unig yn y Taleithiau Dwyreiniol, eithr yn y Taleithiau Gorllewinol hefyd, yr oeddwn Vi; v^afod bob boreu y crynhodeb goreu o bob pwysig a ddywedwyd neu a wnaed yn y Dey l.'aS Gyfunol.. SYNIADACJ 31R. DALE. Yn y Ninete^tk O.nt-ivy. c>9ddodd Mr Dale gyfres werthfa wr cuuiyglau o dm y teitl, /•Impressions of America." Darllenaisypapyrau hyn gydag angcrddolrwydd y dyddordeb hwnw a enyair bob amser pan yr ymdrafodir a thestyn o ag y bydd6 sylw dyn wedi cael ei dynu yn ar- benigol ato; ac nid boddhad bychan i mi ydoedd canfod Mr- Dale yn cadarahau fy sylwadau fy hun mown amryw engreiphtiau. Y mae hyny yn neiilduol gyda golwg av ymddygiad tawel a threfnus yr Americaniaid. Ond, mewn dau amgylchiad neiilduol a phwysig, yr oedd fy mhrofiad i a'r eiddo Mr Dale yn gwahaniaethu mor bendant nes y temtir fi i anturio gwneyd ychydig sylwadau ar y materion arbenig hyny. Pan yn ysgrifenu am y teimlad Ceidwadol a ffyfta yn mhlich y ffermwyr a amaethant eu tiroedd eu hunain, fe ddywed Mr Dale, Pe y byddai i gwpl o filiynau o amaethwyr Americ- anaidd gael eu trosglwyddo yn ddisymwth i etholfcydd Seisnig, y mae'n debyg y byddai i'r adfywiad Ceidwadol dderbyn syrabyliad mawr a nertliol. Wrth gwrs, f e ddadsofydiid yr Egiwya mewn ychydig-fifoedd wedi'r etholiad cyffredinol cyntaf;" Nid wyf yn cynyg dadleu pa effaith ar yr adfywiud Ceidwadol a gaffai trosglwyddiad, fel ag a awgrymir, o bleidebwyr Americanaidd i'r wlad hon, ond y mae'r dadganiad y bydii-i i hyny, "wrth gwrs," arwain i ddadsefydliy r Eglwys Seisnig, neu dueddu o gwbl i'r c. d hwnw, yn cynwys golygiad o'r opiniwn Americ- ansidd cwbl a hollol grÓèa Ü. hyn ollaellais i ddarganfod. Cyn i mi ymweled a'r America, yr oeddwn wedi cael fy hysbysu yn gyson y byddai i mi ganfod yno y fath ryddfrydcdd gwirfoddol er cynorthwyo addysg a gwasanaeth crefyddol, fel ag i brofi. arunwaith nad oedd unrhyw angenrheidrwydd am gynorthwy'r Wladwriaeth at ddybenion crefyddol. Fe ddarfu i mi ganfod trwy yr holl llaleithiau-yn enwedig yn y Gogledd," y Gorllewin, a'r De— engreiphtiau neiilduol o gynorthwy crefyddol gwirfoddol egniol a rhyddfrydol; ond myfi a ddargan- fyddais hefyd fod ymdrecliion personol gwir- foddol yn cael e^cyaorth wyo yn barhaus gan y Wladwriaethrhoddion, gwerth y rhai, gyda'u gil^ddTagyrhaeddai i gyfanswm anferth- ol. Bkw- yn analluog i ddarganfod y petrustod lleiaf ar ran neb pwy bynag i gymeryd neu roddi cymhorth y Wladwriaeth at gynal sefydl- iadau crefyddol neu elusengar; i".wrthwyneb, ymddangosaif mi fod y dineswyr yn ystyried mai y peth mwyaf naturiol yn boaibi ydoedd i'r Wladwriaeth gynorthwyo sefydliadau a gan- fyddid yn fanteisiol a llesol i'r cyhoedd. Nid amgylchiad anghyffredin ydoedd i'r Wlad- wriaeth bleidleisio oynorthwyon i Ysgolion a Noddfeydd (<?%llgofdai, &c.), a sefydlwyd ar y cyntaf trwy ymdrechion gwirfoddol, ac yn mha rai yr oedd addysg grefyddol yn rhan a chyf- rai yr oedd addysg grefyddol yn rhan a chyf- ran hanfodol o'r cyullun. Wrth wneyd hyny, fe adewid yr oruwchreolaeth yn nwylaw'r cych- wynwyr, ac fe ymddangosai yr ystyrid yn gyffredinol fod y Wladwriaeth yn gwneyd gwaith da wrth gefnogi a chymeryd mantais ar gynorthwy boneddigion dyngarol a phrofiadol, tra yr oeddynt hwythau yn croesawu cynorthwy y Wladwriaeth. Cyd-ddealltwriaeth rhwng y Wladwriaeth a'r bobl sydd yn ffarfio un o'r agweddion mwyaf boddhaol a daionus yn y bywyd Americanaidd. Nid oes neb yn edrych ar y Wladwriaeth fel gwrthwynebydd, mae fel sefydliad anghrefyddol, a phaham, onid yw hi yn* rhan a chyfran ohonynt hwy eu haaain P Ac am ddadsefydliad, ni choleddid y syniad lleiaf am hyny, fel egwyddor. Pe y deuai sefydliad a gynorthwyid gan y Wladwriaeth yn llwgr neu ddiddofnydd, byddai raid un ai ei ddiwygio neu ei roddi i fyny, ond fe ymddengys i'r Ameri- canwr fod yn berffaith naturiol i'r Wladwriaeth barhau i gefnogi a chynal y sefydliad, cyhyd ag y parheai i fod yn deilwng o gefnogaeth a chy- northwy. Pe y gelwid ar Americanwr i ystyried y cwestiwn o Ddadsefydliad yn Lloegr, efe a edrychai ar y pwnc o olygfa yinarferol; byddai iddo ef wneyd ei hun yn gyfarwydd a'r hyn yr oedd yr Eglwys yn ei wneyd, pa mor bell yr oedd ei gwaith yn ddefnyddiol, a pha faint a gostiai hi i'r Wladwriaeth. Ni fuasai yn dig- wydd i'w feddylfryd ef i ymholi a oedd bodol- aeth yr Eglwys Sefydledig yn anghyfiawnder parhaol & PhabyddLon ac Ymaeillduwyr; oblegid, fel y mae Crynwr (Quaker) yn cael ei flino gan fyddin sefydlog, felly y gall Pabydd neu Ymneillduwr gael ei flino gan fodolaeth yr Eglwys Sefydledig gan y Wladwriaeth; ond, yn y naill amgylchiad fel y Hall, y mae'r Wladwr- iaeth yn rhwym o ofalu am ddiogelwch a lles- I iant y cyhoedd oddiar safle eu golygiad eu huna-in, nc oddiar gyfartaledd y manteision i'r cyhoedd a'r gost y byddai i Americanwr bender- fynu o blaid neu yn erbyn Dadgysylltiad. Dywed Mr Dale fod "parch yr Americaniaid at eiddo yn hollol ofergoclis. Ymddengys Act Anneddau Creirtwyr,' gan Mr Cross, a gweith- rediadau Dirprwywyr Elusenau, i lawer o Ameri- caniaid yn berffaith chwyidroadol." Yma, eto, y mae fy mhrofiad i yn gwahaniaethu oddiwrth yr eiddo Mr Dale. Ymddengys i mi fod llesiant y cyhoedd, yn America, yn cael ei ystyried yn llawer pwysicach nag havifreinia-,L j eiddo neu iawnderau personol a phreifat o inrhyw fath. Gan belled ag y gallwn i farnu, prin yr oedd perchenogion eiddo yn hawlio y breiniau pen- dant a diamodol hyny ag yr ydym ni yn gwybod cymaint am danynt. Ni fyddai i berchenog ty yno geisio atal defnyddio to ei dy rhag cael ei ddefnyddio igynal polyn pellebyr—fe edrychid arno fel perffaith flaidd pe y gwnelai'r lath beth. Ni fyddai i berchenog cae ddisgwyl i'r cyhoedd fyned o'i amgylch os y byddai yn fwy cyfleus i gerdded neu ddreifio ar ei draws. Fe ystyrir yn gyffredinol yno y rhaid i bob perchenogaeth gael ei gadw yn ddarostyngol i gan lleied fyth ag a ellir i iawnderan naturiol; tra, yn Lloegr, fe ymddengys fod iawnderau naturiol wedi di- ilauu er's amser maith. RHYDDID A THREFN. Pari y daw Americanwr i'r wlad hon, fe deimla i'r byw oherwydd 7, .),fyngiada roddwvd gan y gyfraith ac arferiad ar weithrediadau unigol a phersonof. Efe a addefa fod genym getIylau da, omi fe yeh wallega trwy ddywedyd nad oes unlle i farchogaeth iddo. Os y teimla yn dueddol i fod yn ddiwyd, nis gall gael dernyn o dir i'w amaethu; os y gailai brynu buwch, nis gallai gacln lle iddi bori. Y mae ei ffyrdd yn cael eu cyfyng i ryw lwybrau penodol a chulion, ac fe gyfyngir ei lafur yn yr un modd, os y disgwylir iddo fod yn liwyddianus. Pe y cynygia ei hun fel dyn a allai wncyd unrhyw beth, nis gailai gael gwaith, oblegid y deallir yma f od y dyn a all wneyd unrhyw beth yn ddyn nas gall wneyd dim vn dda; tra, yn v Taleithiau, yr edrycliir ar y dyn nas gailai, neu nas gwnelai, unrhyw beth, fel dyn diffygiol mewn ewyllys nen alia. ,Y mae bywyd ya y Taie^uau, yn ol cyfraith ac arferiad, ya llawer mwy agored a rhydd nag yn y wlad hon, ac er hyny v mae'r Americaniaid yn cyfiawn ymfalchio mewn bod yn uobl ufydd i'r gyfraith. Mewn gwirionedd, y maent yn cyfuno trefn a rhyddid. efallai mewn graddau mwy nag a ganfyddir mewn unrhyw wlad arall. AN Mil E RFFEITH R W Y DB Y DDEILIADEB (CENSUS). Y mae'n achos o ofid mawr fod y ddeiliadeb (census) a gymerwyd yn yr I-liol Daleithiau yn y tlwyddyn 1870 wedi cael a gwneyd mor an- mherffaith. Yr oedd amryw achosien i,r anffawd bono. Yn lle gwneyd y cyflifiad ar un diwrnod, fel y gwncir yn y wlad hon, fe ganiatawyd cant o ddyddiau, yn yspaid pa gyfran o'r amser y gallai'r cyfrifydd wneyd e1 waith. Yr oedd hyny yn achos o lawer iawn o ansicrwydd, oherwydd y cyfnewidiadau raawrion a ddigwydd- ent mewn yspaid cant o ddyldiau, trwy i deulu- oedd symud o fan i fan, ymfudiaeth, marwol- aethau, genedigaethau, &c. Y methiant mwyaf gyda golwg ar y ddeiliadeb ydoedd yr un a achoswyd gan fychander y tal i'r cofrifwyr, y rhai a ganfuasant ar unwaith fod y gwaith yn fwy nag a ddisgwyliasant hwy, ac nad oedd y tal am dano yn ddigonol. Taflodd dros ddwy fil ohonynt eu gorchwyl i fyny, ond gorfodwyd hwynt i barhau ynddo gan Act y Ddeiliadeb Nid oedd yn debyg y buasai y swyddogioa hyn yn cyflawni eu gwaith yn ofalus a thrylwyr. Balr ddeiliadeb yn foddion i brofi FFEITHIAU PWYSIG A DIFRIFOL. Canfyddwydfodyboblogaeth yn llai o dair miliwn nagy buapj oni bai y rhyfel, oherwydd, er fod y golled union ryrcaol trwy archollion a marwolaethauyi. ^51) ,000—sef 500,000 yn Myddin yr TTndeb, a a^.ou J yn myddin y gwrthry fel wyr —eto, yr oedr1 aealfi ar enedigaethau ac ym- fudiaeth, ac ^ioa eraiil, yn gwneyd y gwa- haniaeth D i n cJlfanrli 0 dair miliwn. Canfydd- wyd fod He Uad ru vwr yn Uuosogiad y bobl dduon. Dylai cynydd r fod yn un liliwn mewn deng mlynedd; ond ) d oedd y cynydd gwirioneddol yn ddim ond 4i,17S. (I barhau,)

Y FERCH O'E SCER:

PEITNOD IY,—GWYL MABSANT Y…

[No title]

iitamon iEirlurgiou

DYJSTI0i\ CYHOEDDUS AE BYNCIAU…

ARDALYDD LORNE AR GYFLWR CANADA.

ME TREVELYAN Â'R WEEBDON.

MR STANHOPE, A.S., A'R ETHOLFRAINT.

AEDALFDD SALISBURY A CHEID-WADWYR…

LLEFARYDD TY'R CYRYREDIN-

ilotlTOtt etu IttlJbbol.

[No title]