Skip to main content
Hide Articles List

13 articles on this Page

Advertising

Nodion Llywarch Hen

Advertising

!Cymru a'r Beibl.

-4)JI88.. Cyfarfod Misol Dyffryn…

.._.. Tysteb i "Hyfreithon."

Advertising

'Newyrth Huw yn Llanymor.

Eisteddfod Fawr Colwyn Bay.

Conway Market.

Advertising

Trip Ysgol Sul Capel Ni.

Nodion Llywarch Hen

News
Cite
Share

lawni ei swydd er budd i'n llenyddiaeth. Y Parch. T. Shankland, o Goleg y Gogledd yw'r Ysgrifenyld. Amod aelodaeth yw taliad blyn- yddol bychan, a daw'r holl lyfrau'n rhad yn rhinwedd hono. < » Teitl un or ddwy gyfrol yw Vita Sancti Tathei and Buchedd Seint y. Katrin." Cyfrol ddyddorol o ddwy fuchedd Seintiau, hen Seint- iau'r Eglwys Babaidd. Gwyddel oedd Tathan Sant a ddaeth i Gymru o'r Werddon. Daetn dros y mor mewn cwch, heb hwyl, beb rwyf, heb lyw, nac angor. Gyrwyd ei gwch gan awel dyner adenydd angylion, a glaniodd yn ddiogel yn un o gilfachau Bro Gwent. Cafodd Cymru lawer o'i Seintiau o'r wlad dros y mor. Deff- rodd Cymru'n gynar, a lluniodd ei hysbryd lLengar Fabinogion yn lie Bucheddau Saint." Yr oedd yn barod wedi dwyfoli ei goreugwyr yng ngheingciau ei chwedlau lien. Gwnaeth ein cenedl Arthur yn frenin, cyn i'r Eglwys ddechreu creu Seintiau. Felly yr oedd defnydd- iau Seintiau i raddau'n brin yng Nghymru. Es- trones hollol i'n gwlad ni oedd "Seint y Katrin" hefyd. Cyfiaethwyd ei Buchedd i'n hiaith, a thyna ei holl gysylltiad a Chymru. Y mae'r chwedlau hyn yn ddyddorol, achos taflamt ffrwd o oleuni ar eu hamser a chrefydd eu hamser. Y rhai'n yw'r bucheddau defosi- ynol a roddodd yr Eglwys Babaidd i'w phobl yn lle'r gwirionedd. Olrhain ysbryd rhamant ym mywyd yr Eglwys yw olrhain hanes llunio "Bucheddau Saint." Yr oedd Cymru wedi deffro cyn i fynacbaetih ddiod i'r wlad. Felly ysbryd anghrefyddol yng Nghymru oedd ysbryd arwrol yr Oiesoedd Canol. a lluniodd hwnw hen arwyr y genedl yn dduwiau gwladol cyn i'r Eg- lwys gael cyfleu i'w llnnio'n dduwiau crefyddol. Peth newydd i genhedloedd y byd oedd addbli un duw. Llechodd yr hen duedd gyfrin ym meddwl yr oesau, olioifl hen arfer y byd a'i fraint, i lunio duwiau yn ol ei anian ei hun. Hanes rhodresgar, heb edafedd aur gwirionedd ynddo, oedd cymeriadau'r hen dduwiau. Dat- guddiad o wirionedd. noeth a phur yw'r datgudd- iad o gymeriad Duw. Methodd yr Eglwys ddi- fodi Daganiaeth ei deiliaid, yn hytrach magodd ef. Hoffasant deganau i'r llygaid ym Much- eddlau Saint yn fwy na'r gwirionedd trasgwydd- ol, yr hwn o syrndeith asu ag ef a droai fywyd vn gamp uchel alwedgaetih Duw. Hiraethai'r hen ysbryd yn ddistaw am dduwiau fel yr hen dduwiau. Ymgryfhaodd a lluniodd Seintiau i gymeryd eu lle, a lluniodd hwy yn ol ei anian. awd eulunaddolear. Tvfodd Mair addoliaeth a daeth Mair yn dduwies deg. Cadiwen o wyrthiau tlysion yw Buchedd Tath- an. Ond gwyrthiau diamean, plentynaidd, a hunanol er hyny. Nid oes angen i ni son, mai dychmygion Pabaidd yw'r oil. Wrth eu llunio, anghofiasant egwyddor amlwg cwrs cyflawni gwyrthiau Yn ol y Beibl, rhaid i bob moddion naturioll ballu cyn i'r goruwchnaturiol gyfryn)o;ti. Y mae gwaredigaethau gwyrthiol y Beibl fel rheol yn unig ffordd gwaredu. Ni wnaeth Crist un wyrth er ei fwyn ei hun, a methodd y diafol a'i demptio i hyny. Os methodd demptio Crist, tcmpitiodd grefyddwyr yr Oesoedd Canol i chwareu a gwyrthiau fel eu teganau eu hunain. Os collai Tathan foohyn, deuai'n ol yn Haw gwyrth. Cipiodd y barcut un o'i golomenod. Erbyn y bore, yr oedd y lleidr rheibus hwnw yn ddigon gctest a bonheddig i'w dwyn adref a'i gosod yn ddianaf wrth draed Tathan ar yr allor. Ysbryd rhyfygus ofnadwy a luniodd y chwareu hunanol hwn a'r dwyfol allu. Diddan a gwedd- aidd yw pethau rhyfedd hud a lledrith y Mabin- ogion. Ond cabledd ofnadwy yw llunio arwyr crefyddol gan briodoli i Dduw ddireidi cydnaws ag awch ofergoelus yr oes. Hwyrach fod onewyllyn Stori Catrin Santes yn wir. Os gwir y ffaith, gwisgwyd hi gan fynachod ag addurniadau gau. Cafodd fendith- ion a gwaredigaethau gwyrthiol; y maent yn ddigon naturiol, er yn hollol amheus. Tystia ei chofiantwyr na ddywedodd y forwyu hon erioed gelwydd, a bu fyw bywyd hollol berffaith ym mhob ystyr arall. Trwy'r perffeithrwydd hwn y gogoneddid ymnedlltuaeth fynachaidd a hyny ar draul esgeluso gwerth ymarferol bywyd i eraill. Eu rheswm hwy oedd llwyddo eu thamcan, hyd yn oed trwy freuddwydio'ir amhosibl. Ffug chwedlau mynachod oedd y Bucheddau hyn, hawdd canfod, wrth eu gogwvdd. Gwelir ynddynt yn amlwg y wedd ar grefydd y codasant hwy i'w harfer a'i hamddiffyn. Carodd yr Eg- lwys Babaidd gyfoeth, a boddlonodd ar ymgy- foethogi. Proitest fyw, mewn gair a buchedd, yn erbyn ei rhaib bydol, a'i diogi ysbrydol, oedd achos ffurfio rhai o'r urddau mynachaidd. Gwrthododd Datban fremhiniaeth ei dad, a di- brisiodd Katrin fod yn wraig brenin. Credai'r Eglwys Babaidd, mae hi biau'r ddwyfol hawl i lywodraethu'r gwledydd, ac ymladdodd yn ddewr am awenau pob gallu gwladol. Pobl yr encilion oedd y ddeuddyn hyn. Athraw c6r o wyr crefyddol oedd Dathan, a chenhades flin- derus ei byd cedd Catrin. Ymosod ar ei gelyn- ion a'r ddgred oedd arfer yr Eglwys Babaidd, a'u llosgi o'r tir. Syniad paganaidd oedd ei syniac am ryddid. Dioddef yw prif rinwedd bywyd Catrin, a thrwy dioddef argyhoeddi'r aTvir. Pwy o'r mynachod biau'r clod o lunio'r Seint- iau pur hyn, a'u dwyfoli a gwyrthiau? Ai'r Mynachod Duon? Ni cheir yma un arwydd o Fair addoliaeth, a hwy oedd ceidwaid yr ath- rawiaeth. Rhoddiasant i'r Eglwys orffenol gwyn. Lluniasant gymeriadau o'i gorffenol yn gorffor- iad byw o'u syniadau neilltuol hwy i'r amcan o hynvyddo'r agweddau newydd y codasant o'u herwydd. Amcan rhagorol. Ond camgymer- asant vn ofnadwy yn nefnyddio ysbryd salaf eu hoes i aredig en maes hau. Paham y creodd y mynachod Pabaidd ffug Seintiau, yn lie rhoddi i'r bobl yr hanes bigwyd gan Dduw o hanes oesau4r byd? Yr oedd eu ffug Seintiau yn fwy cydnaws ag ysbryd salaf yr oes, ei hen ysbryd eulun addolgar, ysbryd hud a lledrith byd Hen, a'r ysbryd ddwyfolodd Arthur ac a ddychmyg- odd Ynys Afallon. Ym Muchedd Seint y Katrin ymrithia ami gystrawen gynefin i'n clust, ond ddieithr i'r llygad. Ceid'w'r bobl ami hen gystrawen yn fyw, er gwaethaf ein harfer lenyddol. Yma dywedir y dodir coron am dy ben di." Ar ben y rhoddir coronau heddyw. Ny ddi- ohawn ef marw gan iawn Kanyt oes agheu yny anyan ef." Gan iawn," medd yr hen fyn- aoh, a gin iawn medd y bobl heddryw. "Yny geol y gwelynt wy oleuat," a'r geol oedd y car- char. Dygwch hi y maes o'r dref y ladd y phen," i ladd ei phen oedd y gorchymyn. Tori pen yw'r arfer heddyw, ond lleddir gwair a thanwydd. Myn yr hen air gadw'i hen ystyr yn,g nge.iau'r gwladwr ar faes y cynhaeaf.